'Ik hou van een balletje opgooien en kijken hoe je het terugkrijgt'

Welke mannen acteur Mark Rietman ook speelt, ze lijken altijd een geheim in zich te dragen. Nu kruipt hij in de huid van Joep, ‘een zondagskind, maar dan op maandagmorgen’....

Door Annette Embrechts

AMSTERDAM Het kan niet toevallig zijn dat de laatste repetitiefase en de eerste try-outs van Een Nieuw Leven in De Meervaart in Amsterdam Osdorp zijn. Hoofdrolspeler Mark Rietman (49) heeft er zijn wortels liggen.

Als kind struinde hij rond in het winkelcentrum achter het theater. Het is aan zijn zorgvuldige dictie niet te horen, maar Rietman kan nog echt Osdorps tekeergaan. Een volks accent dat hij bewust heeft verdrongen tijdens zijn middelbareschooltijd aan het Montessori Lyceum, om mee te doen met de notariskinderen.

‘Grappig, maar ik krijg nooit de rol aangeboden van Amsterdamse volksjongen. Terwijl ik dat van huis uit toch ben. Nou ja, geen arbeidersmilieu, meer een soort middenlaag.’ Rietmans vader deed in verzekeringen, zijn moeder was bejaardenverzorgster. ‘Uit onderzoek blijkt dat juist kinderen uit die tussenlaag hun milieu koste wat kost willen ontstijgen. Ze zijn te weinig trots op hun achtergrond.’

En laat dit toneelstuk van Het Toneel Speelt nu gaan over een middelbare man die zich te ambitieus heeft ontworsteld aan zijn afkomst en onverwacht met zijn geboortegrond wordt geconfronteerd. Letterlijk: een lapje grond in Limburg.

Dat deze Joep Wassen uit het zuiden komt, is ook weer niet toevallig; toneelschrijver Ger Thijs is geboren in Ubach over Worms en erfde van zijn vader een stuk land. ‘Er zitten autobiografische elementen in, zonder letterlijke parallellen. Net als mijn Joep kreeg ook Ger plots zijn ontslag aangezegd, bij Het Nationale Toneel. In het jaar daarna ging van alles mis.’

Verwende vent
Hetzelfde overkomt de vijftiger Joep. Als uitgever wordt hij de laan uitgestuurd door een interim-manager die hij zelf heeft binnengehaald. Zijn vrouw verlaat hem, zijn minnares kiest voor een ander en zijn vrouwen verslindende vader ligt op sterven. In twaalf tragikomische scènes ziet het publiek hoe deze verwende vent niet heeft geleerd met tegenslag om te gaan. ‘Hij is zijn milieu ontstegen en naast zichzelf gaan leven. Het is hem te veel voor de wind gegaan. Een zondagskind, maar dan op maandagmorgen. Zo ontdekt hij dat het niet gezond is je wortels te negeren.’

Gedurende het hele dozijn aan scènes, anderhalf uur lang, staat Rietman centraal op het toneel. Met telkens een andere tegenspeler tegenover zich. ‘Heerlijk. Ik ben geen acteur voor monologen. Ik kan het alleen in samenspel. Ik hou van dat tennisspel, een balletje opgooien en kijken hoe je het terugkrijgt. Een gesprek voeren en het publiek laten kijken naar het niemandsland tussen de praters. Daar gaat toneel om.’

Hoewel de tekst van Thijs licht van toon is, zoekt Rietman naar de diepte, de wanhoop van Joep. ‘Daarvoor put je als acteur uit je eigen pijn, je eenzaamheid. Als acteur weet je waar die emoties zitten. Dat is het ambacht.’

Rietman beheerst dat ambacht tot in de puntjes, weet hij inmiddels. Ook al dacht hij tien jaar geleden nog serieus aan stoppen. ‘Ik meende de grens van mijn kunnen te hebben bereikt en vond mezelf middelmaat. Ironisch genoeg zorgden de emoties tijdens de ‘afscheidsvoorstelling’ dat ik beter speelde dan ooit.’ Rietman ging slechts een jaar iets anders doen.

In 2005 kreeg hij de Louis d’Or voor zijn rol van Justus in Raak me aan, ook geschreven en geregisseerd door Thijs. En voor zijn rol van Kiet in de televisieserie Oud Geld, een licht autistische man die ongekend kon imploderen, kreeg hij twee maal de Academy Award. Welke mannen hij ook speelt, ze lijken altijd een geheim in zich te dragen. Jongens met een ziel van glas. Groot en sterk maar ook wankelmoedig, teer en zacht.

Voor Joeps pijn heeft Rietman genoeg om uit te putten. Zijn relatie met actrice Marieke Heebink strandde op buitenechtelijke escapades. ‘Ik heb schuin gemarcheerd en ken de leugens daarover.’ Inmiddels is hij samen met actrice Katja Herbers. En belandt hij door zijn opvliegendheid soms in een relletje, zoals toen hij en Herbers de Stadsschouwburg in Amsterdam werden uitgezet omdat ze zonder kaartje een voorstelling bijwoonden. ‘Zoiets blijft niet hangen. Ik heb mijn excuses aangeboden en nu resteert een grappig verhaal.’

Of hij zelf ook aan Een Nieuw Leven begint, nu hij in november 50 wordt en ook nog 25 jaar aan het toneel staat? ‘Nee hoor. Mijn toneeljubileum is alleen een weetje van mijn moeder. En mijn verjaardag? Misschien lift ik mee met mijn tweelingzus.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden