Ik hou van de eenling die het opneemt tegen een ogenschijnlijk oppermachtige vijand

Beeld de Volkskrant

Als ex-roker met zo nu en dan lichte terugvalverschijnselen volg ik de pogingen van strafrechtadvocaat (en collega ex-roker) Bénédicte Ficq de tabaksindustrie aan het kruis te nagelen op de voet. Ik hoor Ficq graag spreken, ze draait nooit om de dingen heen. Donderdag zat ze aan tafel in DWDD, waar ze de sigarettenfabrikanten omschreef als criminelen en moordlustige psychopaten. Ik hou van de eenling die het opneemt tegen een ogenschijnlijk oppermachtige vijand.

Naast Ficq zat René Medema van het Antoni van Leeuwenhoek-ziekenhuis in Amsterdam. Het AVL heeft zich achter een aanklacht gesteld die Ficq in april 2016 indiende bij het OM. Daarin beschuldigt zij de vier grootste sigarettenproducenten van Nederland van poging tot moord, doodslag of zware mishandeling en valsheid in geschrifte. Het OM bestudeert de aanklacht al bijna twee jaar - ze vinden het een 'complexe' zaak. Dat begrijp ik. Ik had er zelf ook nooit bij stilgestaan dat de fabrikant van Drum (toen nog DE) en later Marlboro (Philip Morris) mij wilde vermoorden of mishandelen. Ik dacht altijd dat ik mezelf willens en wetens schade toebracht.

Dat is precies waar een strafzaak om zou draaien. Heeft de roker het fysieke onheil over zichzelf afgeroepen, of is het de schuld van de producent van de kankerverwekkers?

Volgens Ficq hebben de fabrikanten decennialang de gevaren van het roken ontkend en onder de pet gehouden. Bovendien hebben ze weerloze pubers (onder wie ikzelf) verleid om met roken te beginnen en daarna verslaafd gemaakt door gemene stofjes aan de tabak toe te voegen.

We hoeven daar niet moeilijk over te doen: de tabaksindustrie is een misdadige organisatie, het is gewetenloos tuig van de richel. Wie daar meer over wil weten kan bijvoorbeeld het boek Het Rookgordijn van Trouw-journalist Joop Bouma erbij pakken. Daarin wemelt het van voorbeelden die laten zien hoe gehaaid en doortrapt de tabaksjongens te werk gaan: alles voor de omzet, de winst en het dividend van de aandeelhouders. Een beter gefinancierde lobby bestaat niet.

Dat leidt volgens de wereldgezondheidsorganisatie WHO tot 7 miljoen rookdoden per jaar. Dat aantal stijgt; als de huidige trend zich voortzet, sterven in de 21ste eeuw 1 miljard mensen aan rokengerelateerde ziekten.

Als sprake is van moord, dan hebben we het over massamoord, door toedoen van wat Ficq 'het dodelijkste product ever' noemde.

Wat uit het boek van Bouma ook blijkt, is dit: de Nederlandse overheid heeft zich in het rookdebat jarenlang op zijn minst dubbelhartig opgesteld. Het was voortdurend de volksgezondheid versus de accijnsopbrengsten. Als de tabaksfabrikanten schuldig zijn aan moord en doodslag, is de overheid gemakkelijk als medeschuldige aan te wijzen. Ik vermoed dat het OM ook daarop doelt, als het de kwestie 'complex' noemt.

Overigens bestaat sinds kort de Foundation for a Smoke-Free World. Die wil rokers wereldwijd van de tabak afhelpen. Het budget, 80 miljoen dollar per jaar, komt in zijn geheel van Philip Morris - ze zijn nog doortrapter dan ik dacht.

Het leven is gevaarlijk, zeker als je rookt. Maar niet alleen daardoor. Suiker, zout en vet zijn ook killers - misschien niet zulke efficiënte als de gifstoffen in een sigaret, maar toch behoorlijk goed. Een Ferrari die 300 kan, is een gevaar voor zijn berijder en alcohol is ook een moordenaar. Welbeschouwd wemelt het van de gevaren in het leven, dat mede daardoor ook steevast eindigt in de dood. Maar wie is er verantwoordelijk?

Ik wens Ficq succes in haar strijd tegen het geteisem, maar ik denk dat haar zaak op die filosofische én juridische complexiteit gaat stuklopen.


De strijd tegen de tabaksindustrie

Antoni van Leeuwenhoek-ziekenhuis sluit zich aan bij aangifte tegen tabaksindustrie
Het Antoni van Leeuwenhoek gaat aangifte doen tegen de tabaksindustrie. Met deze stap sluit het Amsterdamse instituut, dat gespecialiseerd is in de behandeling van kanker, zich aan bij de lopende strafzaak die advocaat Bénédicte Ficq in 2016 aanspande tegen vier grote tabaksfabrikanten.

'Ik klaag tabaksindustrie aan om mijn kinderen te beschermen'

Anne Marie van Veen is de eerste in Europa die de tabaksindustrie strafrechtelijk aanklaagt. Vandaag werd bekend dat KWF Kankerbestrijding zich bij haar aansluit. Lees hier het interview met Van Veen dat op 12 januari 2017 in de Volkskrant verscheen.

Deze longarts bestrijdt de tabaksindustrie op alle fronten, van rechtszaal tot televisiestudio
Tabaksfabrikanten zijn criminele multinationals, vindt longarts Wanda de Kanter (58). Ze bestrijdt de tabaksindustrie op alle fronten, van de rechtszaal tot de televisiestudio. En keihard, want 'je kunt brave voorlichting blijven geven tot je een ons weegt'.

Ficq heeft met tv-journalist trouwe strijdmakker tegen tabaksindustrie (+)
In haar strijd tegen de tabaksindustrie kan strafrechtadvocaat Bénédicte Ficq op de tv-journalist rekenen.

Longarts en strijder tegen de tabaksindustrie Wanda de Kanter. Beeld Jiri Buller / de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.