'Ik hou niet van deftig gedoe, ik ga voor de volle mep'

Een moresman, noemt hij zichzelf. Daarom zegt hij ook niks over de PVV. Maar verder is hij duidelijk. Ivo Opstelten over zijn vier rollen als minister.

VVD'er Ivo Opstelten (66) smeedde als informateur het minderheidskabinet van VVD en CDA, met gedoogsteun van de PVV. Vervolgens vroeg premier en partijgenoot Mark Rutte hem als minister van Veiligheid en Justitie. Op 14 oktober trad hij aan. Volgende week wordt zijn begroting behandeld in de Tweede Kamer. Voor het eerst spreekt hij over de meerdere rollen in zijn nieuwe baan.


De beschermheer

Een veilig Nederland staat hoog op het prioriteitenlijstje van het nieuwe kabinet. De overlastveroorzaker wordt keihard aangepakt, is het motto. Er komen minimumstraffen voor recidivisten. En de burger mag zichzelf, mits proportioneel, beschermen door een tik uit te delen aan iemand die zijn huis binnendringt.


Ivo Opstelten: 'Als bij mij wordt ingebroken, laten we even aftikken hè, gewoon inbreken, dan ga ik mijn bed uit en achter de boef aan. Je hoeft niet de held uit te hangen, maar ik laat niet de hele tent leeghalen. Ik vind dat je vrij ver mag gaan. Natuurlijk is er altijd een grens, het is geen eigenrichting.


'Maar ik heb er geen bezwaar tegen als je een klap uitdeelt aan iemand die je hele hebben en houwen vernielt. Als je wordt bedreigd, hoef je niet lijdelijk te zeggen: hier heeft u mijn andere wang. De crux is dat je niet even natrapt. Ik hou niet zo van natrappen.'


Een maand is Opstelten nu als minister aan het werk. Hij profileert zich het liefst als Rotterdammer, als nuchter mens. No nonsense. Laatst was hij in Gouda, waar jongeren opnieuw overlast veroorzaken. Neem een stadsmarinier, adviseerde hij de burgemeester.


'Het was geen strafexpeditie. Kwam dat wel zo over? Ik zie er toch vriendelijk uit? Goed, aan mijn zware stem is niet zoveel te doen. Ik vond wel dat ik het gewoon kon zeggen: heb je al iemand aangesteld die het overzicht heeft, de contacten? Dat zou ik namelijk altijd doen.


'Overal hoor je het. Waar ik ook kom, men spreekt me erop aan. Het zijn heel vaak de veiligheidsvraagstukken waar de burger aan denkt. De verkiezingsprogramma's van alle partijen stonden er vol mee. Het is dus logisch dat het kabinet veiligheid een prominente plaats geeft.


'De criminaliteitscijfers worden op een aantal terreinen beter. Maar in onderzoeken n gaat het veiligheidsgevoel, dus wat de burger vindt, achteruit. Veiligheid is een subjectief begrip. Het is ook gevoel. Het gaat om het vertrouwen van burgers en bedrijven dat hun zorgen over criminaliteit serieus worden genomen. Wat dat betreft is er in dit land nog veel te doen. Gewoon, op straat, in de buurten en de wijken.


'Die hectiek in Gouda kun je natuurlijk op geen enkele manier bagatelliseren. Dat mensen zich onveilig voelen! Dat vanwege het gedrag van één of een aantal mensen, gezinnen de wijk ontvluchten. Ik vind persoonlijk dat de overheid voor die gezinnen moet staan. Het is de zaak omdraaien wanneer dit niet gebeurt.


'Natuurlijk moet er altijd een balans zijn in de maatregelen die je neemt. Maar kern van het betoog is wel: repressie en handhaven. Het is belangrijk dat je grenzen trekt. En daarbinnen is preventie natuurlijk ook ontzettend belangrijk.


'We zijn nagenoeg het enige land in Europa, geloof ik, dat nog geen minimumstraffen kent. Dat is niet het motief om ze in te voeren, maar ik noem het wel even. Het is heel terecht om iemand de juiste straf te geven bij zware zaken. Ook voor het rechtvaardigheidsgevoel in ons land. Dat is het punt. Het zijn de zwaarste delicten waarover we het hebben.


'Er zijn voor- en tegenstanders. Maar we gaan het goed doen. De onafhankelijkheid van rechters is voor mij cruciaal. Er zullen vrijstellingsmogelijkheden zijn. De minimumstraf is geen veroordeling van rechters. Maar als minimumstraffen als een correctie op de rechterlijke macht worden ervaren, dan zou je nooit meer iets in het strafrecht kunnen wijzigen. Mijn vrouw is rechter, ik bind haar niet. Ik weet niet wat ze vindt van minimumstraffen. Ik heb het nog niet met haar besproken.'


De politieman

'Met Johan Cruijff sprekend: in Nederland staat altijd iedereen achter iets, maar er is niemand die ergens vóór staat. Daar heb ik van geleerd. Wij, het publiek en zeker ik, moeten voor de autoriteiten op straat staan: de politie, ambulancepersoneel, brandweer en conducteurs. Voor die autoriteiten heb ik veel respect en bewondering.


'Intimideren, geweld plegen en bespuwen: nee. De spelregels moeten glashelder zijn. Iemand die aan onze autoriteiten komt, zal het weten. Concreet: de strafverzwaring gaat van 150 naar 200 procent. Dat betekent een veel zwaardere straf voor dit soort zaken. Dat is nogal wat, maar het is terecht. Lik op stuk.


'Dit is niet symbolisch. Dit is absoluut een maatregel die duidelijk aangeeft: kom niet aan de politie.


'Het gezag van de politieman- en vrouw moet omhoog. Door dit soort maatregelen denk ik dat dit gaat gebeuren. De agent hoeft niet onvriendelijk te worden. Wel moet hij de ruimte krijgen om doortastend op te treden. Natuurlijk heeft het ook te maken met het vertrouwen dat de politie van de omgeving krijgt, van de bazen en het Openbaar Ministerie.


'Ik ben langzaam naar de nationale politie toe gegroeid. Ja, ik was een tegenstander. Ik zat, als burgemeester, echt op de positie dat ik de regio sterker vond. Goed, de tijd verandert. Langzamerhand zijn er allemaal dingen gebeurd.


'Nu is er een momentum om de nationale politie in te voeren. Dat voel je, ik ben er echt aan toe. Los van de politieke omstandigheden. Als waarnemend burgemeester van Tilburg, als korpsbeheerder, heb ik al gezegd: we gaan natuurlijk af van het beheer, zoals de personele organisatie.


'We gaan ons beperken als burgemeesters en ons concentreren op zaken waar we veel beter in zijn: de inhoud. Wat moet de politie doen? Wat zijn de prioriteiten? De gezagsposities blijven overeind. Die zitten bij de het Openbaar Ministerie en de burgermeesters. Het beheer komt bij mij, dat wordt nationaal. Ik streef ernaar de veranderingen december volgend jaar in het Staatsblad te hebben.'


De antibureaucraat

Het regent doorgaans plannen in Den Haag. Of hij het nu leuk vindt of niet, Opstelten ontkomt er ook niet aan. In januari, kondigde hij onlangs aan, komt hij met het plan om de bureaucratie bij de politie drastisch te verminderen.


'Natuurlijk ben ik no nonsense. Dat wil ik ook absoluut blijven, gewoon de dingen doen die gedaan moeten worden. Niet maanden aan iets schrijven, dan publiceren we wat, we debatteren erover en daarna gaan we pas wat doen.


'Ik vind het heel vervelend om het woord 'plan' uit te spreken. Als burgemeester voerde ik vroeger in Rotterdam de actie: gebruikt iemand het woord plan, dan krijgt de betrokkene 50 euro boete. Dat geld werd in een pot gestort en daar deden we later dan iets aardigs mee.


'Diversiteitsbeleid bij de politie, ook zoiets. Dat je gaten laat vallen in een organisatie, omdat men op zoek is naar een vrouw of allochtoon. Jarenlang een vacature openhouden. Dat ga ik niet doen en ja, dat is een trendbreuk. Natuurlijk zal ik wel kijken naar vrouwen op topposities. Ik zal er ook scherp op letten dat mensen van diverse herkomsten op posities komen. Maar ik ga het niet als een doel op zichzelf zien.


'Al twintig jaar wordt gesproken over de doorberekening van politiekosten bij grote, commerciële evenementen. Ik wil een einde aan die discussie. Zo kent u me toch? Ik vind het doorberekenen rechtvaardig. De bevolking vindt dat ook.


'Dat gaat niet gelden voor de voetbalcompetitie of bepaalde jaarlijks terugkerende evenementen. Maar wel voor een dancefeest op het strand, of zoiets. Daar wordt goed geld mee verdiend, zo gek is het toch niet de politiekosten dan te laten betalen?


'Net zo voor de hand ligt de inzet van de marechaussee. Daar is niets bedreigends aan, heel normaal. Het gaat om extra mankracht die beschikbaar is.


'Of er tanks naar Gouda gaan? Wat een pavlovreactie. Met alle respect. We hebben een krijgsmacht, daar betalen we voor. Als er een evenement of een probleem is, moeten we ook mariniers kunnen inzetten. Onder het gezag van de burgemeester natuurlijk, die bepaalt de regels.'


'Het is niet de vraag of we iets gaan doen, maar hoe we het gaan doen', is een veel opgetekende uitspraak van Opstelten. 'Zoals u me kent, zoals u van me gewend bent.' De dadendrang is groot. Hooligans worden aangepakt, reljeugd krijgt een wijkverbod en straffen gaan omhoog. Gewoon een kwestie van doen, vindt hij.


Hij reageert dan ook getergd op de berichten dat hij de in het regeerakkoord beloofde drieduizend extra agenten niet zou leveren. De 49.500 dienders die er nu zijn, blijven er straks ook 49.500. 'Dat is verkeerd. Dat is gewoon niet fair! Want ze komen er wel.' De minister legt het nog eens goed uit.


'Even de som, want het is een simpel verhaal. U zegt: er zijn toch al 49.500 agenten. Oké. Dat constateer ik. Prima. Dat is een natuurlijke ontwikkeling. Mensen werken tegenwoordig langer door, in tijden van crisis verandert men minder snel van baan.


'En korpschefs hebben de laatste jaren geanticipeerd op iets waarvan ze dachten dat het zou komen: extra geld. Je zou kunnen zeggen: verdomd goed dat ze dat gedaan hebben. Maar ik ben een Rotterdammer en die geeft een euro pas uit als die binnen is. Om wat voor een reden dan ook zijn er nu 49.500 agenten.


'Maar er is geld voor slechts 46.500. Vervolgens zeg ik: wij hebben geld vrijgemaakt voor drieduizend extra dienders ten opzichte van waar nu geld voor is. Als dit kabinet er niet had gezeten, moesten er per 1 januari drieduizend agenten worden ontslagen. Dus constateer ik: met dit kabinet krijgt u drieduizend agenten die er anders niet geweest waren. Dat ga ik spijkerhard overeind houden.


'Er gaat geen diender de deur uit. Dat is een heksentoer om voor elkaar te krijgen, maar het gaat me lukken. Dit kabinet investeert bijna een half miljard in veiligheid. Dat is niet niks. Zeker als je het afzet tegen de 18 miljard aan bezuinigingen van dit kabinet.'


De vis in het water

Opstelten is de architect en sfeermaker van het kabinet-Rutte. 'U heeft het regeerakkoord goed gelezen. Mijn complimenten en dank ervoor.' Het is een van de charmante methoden om coalitie, gedoger, oppositie en journalisten te apaiseren.


'Ik spreek helemaal niet over wat ik als informateur deed. Ik spreek als minister en ik heb dit regeerakkoord meegekregen en ik sta erachter. Ik voel me als een vis in het water, we hebben een heel goed team.


'Heeft dit kabinet haast? Maak ik een gehaaste indruk dan? Soms is dat toeval, soms een stijlkwestie. Ik zit hier niet voor niets. Ik wil daar niet gewichtig over doen. Maar ik heb natuurlijk wel even nagedacht of ik de goede man op de juiste plaats zou zijn. Dat ben ik. Zo zit ik in elkaar.


'Ik hou helemaal niet van deftig gedoe. Ik ga voor de volle mep, ik heb het gevoel dat ik degene ben die hier wat voor elkaar kan krijgen. Laatst sprak ik Laurens Jan Brinkhorst (oud-minister van D66, red.), die zei: ik ben ook minister geworden toen ik 66 was. Ik heb nooit gedacht over hoe oud ik nu ben.


'Mores, ik ben een echte moresman. Dat vind ik echt een kwaliteit. Ik zeg dus niets over wat er wel of niet gebeurt bij de PVV. Dat is een zaak van die andere partij en daar bemoei ik me niet mee. Punt.


'Hoe het contact met Geert Wilders loopt? Als hij er is, neemt hij de telefoon op. Een beetje een kinderachtige vraag. Ik ga niet in op de constatering dat Wilders niet opneemt als Gerd Leers (minister voor Immigratie en Asiel, red.) belt.


'Als ik het nodig vind om de PVV te raadplegen, dan doe ik dat. Ik ben direct begonnen met contacten leggen met de woordvoerders in de Kamer. Dat doe ik zelf, met de coalitie- en de gedoogpartij. Maar ook met de oppositie. Ik wil een zo groot mogelijk draagvlak voor het beleid dat ik voer.


'Dat is mijn manier van werken. Ik ben open, ik ben concreet. Ik wil zaken doen met iedereen.'


Ivo Opstelten: 'Ik heb er geen bezwaar tegen als je een klap uitdeelt aan iemand die je hele hebben en houwen vernielt.'



CV Ivo opstelten

1944


Geboren 31 januari in Rotterdam


1970-1972


ambtenaar gemeente Vlaardingen


1972-1977


burgemeester Dalen


1977-1980


burgemeester Doorn


1980-1987


burgemeester Delfzijl


1987-1992


directeur-generaal openbare orde en veiligheid ministerie van Binnenlandse Zaken


1992-1999


burgemeester Utrecht


1999-2009


burgemeester Rotterdam


2009-2010


waarnemend burgemeester Tilburg


2010


minister van Veiligheid en Justitie


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden