Column

Ik hoop dat minister Ploumen weet waarmee ze bezig is

Lilianne Ploumen.Beeld Hollandse Hoogte

Het lijkt er soms op dat het debat over vluchtelingen en migratie door maar twee soorten mensen gevoerd wordt. Door mensen zonder hart en door mensen zonder verstand. Dat is wat Oxford-hoogleraar Paul Collier onlangs nog fraaier zo zei: 'The debate on migration is polarized into two positions, the heartless & the headless'.

Op de voorpagina van de krant van zaterdag werden Henk van Houtum en Martin Sommer tegenover elkaar geplaatst. De een wil de landsgrenzen opheffen. De stroom migranten valt toch niet te stoppen, en dat is ook helemaal niet erg. Migratie moet. Migratie is goed. Open grenzen zijn een teken van beschaving. De ander wil helemaal geen grenzen open, want vreest in dat geval voor een ernstige ontwrichting van de Europese samenlevingen.

Ik wil niet beweren dat Van Houtum en Sommer perfect gecast zijn voor het duo van de naïeve redeloze en de cynische harteloze, maar helemaal uit de lucht gegrepen is deze vergelijking nu ook weer niet. Neem Henk van Houtum, politiek geograaf van het Nijmeegse Centre for Border Research. Van Houtum vertolkt, bijna karikaturaal, de extreme open grenzen-positie. 'Open grenzen zijn goed voor de economie en het is rechtvaardiger. Als mensen met reden en recht vluchten, dan doet het aantal er niet toe. Dit moet geen wereld van staten en burgers zijn, maar van mensen.'

Van Houtum walst over alle mogelijke schaduwzijden van migratie heen, of doet ze af met de bekende historische en statistische drogredeneringen. Migratie blijkt vooral iets wat beter gecommuniceerd moet worden, want 'op langere termijn is migratie voor iedereen voordelig.' Je begint je af te vragen hoe iemand nuchter aan 'border research' kan doen, terwijl men feitelijk een anti-grenzen moralist en -activist is? Je zult als politici maar op zo'n expert moeten varen met je kompas van Verantwortungsethik.

Politiek commentator Sommer stelt op zijn beurt terecht vast dat immigratie een brandende kwestie is, waarbij niet alleen mensenrechten en moraliteit in het geding zijn, maar ook aantallen, belangen en het absorptievermogen van opvangende landen. Fort Europa is allang Gatenkaas Europa geworden. De grote vraag is hoe we een in theorie onbeheersbare migratiestroom enigszins in beschaafde banen kunnen leiden. Als dat überhaupt nog lukt.

Sommer maakt weinig woorden vuil aan de humanitaire ramp die zich, as we speak, voordoet op de Griekse en Italiaanse eilanden, en waar - als Europese samenwerking nu ergens voor is uitgevonden - Europa snel in actie moet komen om met betere opvang en 'burden sharing' de acute vluchtelingencrisis enigszins het hoofd te bieden.

Sommer beklemtoont dat burgers een 'andere blik' op migratie hebben dan de asiellobby, en schrijft dan 'extreem-rechts' tussen aanhalingstekens waar het om de oude DDR gaat. Juist daar kan dat niet. Duitsland is tot op het bot verdeeld. Er zijn Gutmenschen die vluchtelingen in eigen huis opnemen, maar tegelijk heerst er in Duitsland een ware pogrom-sfeer tegen asielzoekerscentra. Het land wordt overspoeld door gewelddadige neo-nazi aanslagen. Dan hebben we het niet over invoelbaar onbehagen met de culturele gevolgen van grootscheepse migratie, maar over gewelddadig racisme. Ook dat hoort bij het verhaal over de actuele migratiecrisis.

Hoe aan de posities van redeloosheid en harteloosheid te ontsnappen? Drie dingen doen er heel erg toe: de drijfveren van vluchtende migranten (armoede of vervolging), de aantallen, en de vraag van tijdelijkheid en terugkeer. Ooit ving Nederland meer dan 1 miljoen Belgen op. Tijdens de Eerste Wereldoorlog. Zonder morren. Maar dat was tijdelijke opvang gericht op terugkeer. Er is een fundamenteel verschil tussen de opvangkampen in Turkije en Jordanië langs de Syrisch-Irakese grens - gericht op terugkeer na het conflict - of de volksplantingen van Syriërs in Zweden of Duitsland. Migratie verandert samenlevingen vergaand en voor goed. Waar ligt de grens van het opblazen van je eigen samenleving? Bij opname van 1 miljoen migranten? Twee. Drie?

Ik hoop dat minister Ploumen weet waarmee ze bezig is. Er is een enorm Europees belang mee gemoeid dat Afrika zich voorspoedig ontwikkelt. De ontwikkeling van Afrika schijnt, via de allernieuwste inzichten, aan ons bedrijfsleven te zijn uitbesteed. Ik wens Heineken, Boskalis en Unilever veel succes bij het onschadelijk maken van de demografische tijdbom van Afrika.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden