ONZE GIDS DEZE WEEK

'Ik heb ook veel rotzooi gemaakt'

Twee exposities tegelijk zijn er in Den Haag van Anton Corbijn (60 alweer, deze maand!). Hoe de vermaarde 'amateurfotograaf' pas laat gegrepen werd door de schilderkunst en wat Joy Division voor hem betekende.

Beeld Els Zweerink

Net terug uit New York, met tripjes naar Londen, Berlijn en Marrakesh in het verschiet, is Anton Corbijn een paar dagen in Nederland. Zijn vierde film, Life, over de band tussen James Dean en fotograaf Dennis Stock, gaat eind september draaien. Nieuwe filmplannen zijn al in ontwikkeling.

En tussendoor fotografeert Corbijn, die deze maand zijn 60ste verjaardag vierde. 'Fotografie is nog altijd mijn lust en mijn leven. Film, daarin zit voor mij het avontuur, maar het levert ook veel stress op. Fotograferen doe ik nu ter ontspanning. Ik zeg maar dat ik nu amateurfotograaf ben geworden.'

Beeld Els Zweerink

Anton Corbijn heeft sinds 1973 zo ongeveer alle grote popsterren voor zijn lens gehad. Van David Bowie tot Tom Waits, van Nirvana tot U2 en van Johnny Cash tot Miles Davis heeft Corbijn muzikanten in beeld gebracht. Maar ook acteurs (Clint Eastwood, Isabella Rossellini), beeldend kunstenaars (Gerhard Richter, Ai Weiwei) en schrijvers (Gore Vidal, William Burroughs) poseerden voor hem.

'Ik bezoek hen, zij komen niet naar mij toe. Dat is de manier waarop ik altijd gewerkt heb', vertelt hij in zijn werkruimte in de Haagse binnenstad. 'Ik doe dit al meer dan veertig jaar en een flink deel van mijn leven bestaat nog altijd uit naar iemand toe reizen en terug.'

U2 in de Amerikaanse woestijn tussen de Joshua Trees, Joy Division in het metrostation Lancaster Gate in Londen of David Bowie als Elephant Man in de kleedkamer van een theater in Chicago: het zijn iconische foto's geworden.

'Maar ik heb ook veel rotzooi gemaakt', zegt hij. Daar kwam hij achter in de aanloop naar de tentoonstellingen die nog tot 21 juni in het Haags Gemeentemuseum en het aanpalende Fotomuseum te zien zijn. Hollands Deep in het Gemeentemuseum is meer een retrospectief met behalve die beroemde muziekportretten ook aandacht voor film- en schilderkunst, 1-2-3-4 in het Fotomuseum betreft alleen zijn muziekwerk. Ter voorbereiding daarvan doorzocht Corbijn zijn complete archief en dacht regelmatig: hoe heb ik het zo ver kunnen schoppen, zegt hij lachend. 'Nee, ik werd er niet vrolijk van zo door mijn leven te spitten. Maar het resultaat maakte me toch emotioneel en ik vind het ook plezierig dat er zoveel interesse voor die tentoonstellingen is.'

Bovendien: 'Mijn popfoto's (voor Muziekkrant Oor en de NME) verschenen vooral in slecht gedrukte blaadjes op goedkoop krantenpapier. Dat is altijd mijn frustratie geweest. Daarom ben ik zo blij dat ze nu goed afgedrukt in een museum hangen.'

Aan de andere kant: het vak heeft hij uit tijdschriften en vooral muziekbladen moeten leren. Galerie- en museumbezoek is de domineeszoon uit Strijen niet aangeleerd. 'Een enorm gemis, vond ik altijd.'

CV

1955 Geboren in Strijen op 20 mei
1973 Eerste foto's in Muziekkrant Oor
1976 Wordt professioneel fotograaf
1979 Vestigt zich in Londen, wordt fotograaf van New Musical Express
1989 Eerste fotoboek: Famouz
1993 Korte film Some Yo Yo Stuff over Captain Beefheart (Don van Vliet)
1994 MTV-Award beste 'alternative video'
1999 Stripping Girls, met Marlene Dumas
2005 Verzamel-dvd The Work of Director Anton Corbijn
2007 Eerste speelfilm Control
2007 Ontwerpt stadslogo Den Haag
2010 Speelfilm The American
2011 Prijs Prins Bernard Cultuurfonds
2013 Boek Waits/Corbijn, met Tom Waits
2014 Speelfilm A Most Wanted Man
2015 Première Life, Berlinale in Berlijn
2015 Tentoonstellingen 1-2-3-4 en Hollands Deep, Den Haag

1. Fotoboek: The Americans van Robert Frank (1958)

'Een aantal muziekfotografen heeft veel voor me betekend. Jim Marshall, Elliott Landy, David Gahr - de groten uit de jaren zestig en zeventig. Dat waren mannen die dicht bij de artiesten kwamen; toen kon dat nog. Ik zag hun foto's voorbij komen in de muziekbladen en zo leerde ik het vak. De enige fotograaf die ik van naam kende, was Robert Frank, al was hij eigenlijk geen muziekfotograaf.

'Robert Frank heeft Tom Waits gefotografeerd voor de hoes van een van diens elpee Rain Dogs uit 1985, maar verder geen popmuzikanten. Ik heb hem pas kort geleden ontmoet. Zijn boek The Americans is echt een klassieker, ik draag het al sinds mijn 18de met me mee. Die ruigheid in het zwart-wit, dat desolate en ook de plekken die hij koos, veelal diep in het land.

'Fotografie is een mooie manier om mensen te ontmoeten. Ik ben van nature verlegen, maar je moet het vertrouwen winnen van je onderwerp en fotografie heeft daarmee echt geholpen. David Gahr vertelde me dat hij Bob Dylan thuis oppikte en dan gingen ze aan het werk. Dat heb ik ook met sommige artiesten die ik al lang ken.'

Fotoboek: The Americans van Robert Frank. 'Echt een klassieker, ik draag het al sinds mijn 18de met me mee.' Beeld Rene Burri / Magnum Photos

2. Artiest: Herman Brood

'De eerste artiest met wie ik echt zo'n lang lopende band had, was Herman Brood. Steeds als Herman gefotografeerd moest worden voor Oor deed ik dat. Het was een samenwerking waarvan Herman later zei dat het de blauwdruk was voor mijn werk met U2.

'Dat vond ik wel geestig, dus toen Herman een keer jarig was nam ik Bono en The Edge mee naar zijn studio. Herman voelde zich wat ongemakkelijk tussen zijn schilderijen, wilde meer rock-'n-roll zijn: kom, we gaan ergens wat drinken.

'Het beoogde café was dicht. Dan maar naar Yab Yum, besliste Herman. We waren met z'n tienen geloof ik. Bono betaalde voor iedereen entree, zo'n vijftienhonderd gulden.

'O man, dat bordeel. En Bono die vroeg: Herman, waar zullen we het over hebben?

'De Bijbel natuurlijk. What else is there to talk about?'

'Ik was best gepikeerd dat ik niet meer het alleenrecht op hem had toen hij ineens megaster werd. Herman was van mij, vond ik. Dat ik ook verder was gekomen, dat zag ik toen niet.

'Mijn relatie met Brood is belangrijk voor mijn nieuwe film Life. Die gaat over de band tussen James Dean en fotograaf Dennis Stock. Wie helpt wie in zo'n professionele relatie?'

Artiest: Herman Brood. 'O man, dat bordeel. En Bono die vroeg: Herman, waar zullen we het over hebben?'

3. Film: Along Came Polly (2004)

'Ik houd van allerlei soorten film. Vroeger zei ik dat mijn videoclips beïnvloed waren door de Twee T's: Tati en Tarkovski - slapstick en beeldtaal. Een meer recente film die ik wel vijf keer gezien heb, is Along Came Polly, een romantische comedy met Ben Stiller en Jennifer Aniston en een prachtrol van Philip Seymour Hoffman. Hij speelt de rol van een smoezelig, aan lager wal geraakt voormalig kindsterretje. Een nogal atypische, vooral zeer komische rol, wat bevestigt hoe enorm veelzijdig hij was.

'Hoffman speelt een hoofdrol in mijn eigen A Most Wanted Man. Dat was pas mijn derde film, dus om nou te zeggen dat ik mijn hele leven al iets met hem wilde doen is overdreven.

'Ik fotografeerde hem voor Vogue op dezelfde dag dat ik een meeting had voor de film waarin ik hem wilde hebben. Maar hij vond die fotoshoot afschuwelijk, met een pak dat hem niet paste.

'Dat wordt niks, dacht ik, maar toen we later lunchten in LA zei hij ja. Het was geen man van small talk, maar als hij je mocht dan bleef hij loyaal. Hij had ook al toegezegd een kleine rol in Life te doen.'

De dood van Philip Seymour Hoffman door een overdosis drugs was een verrassing voor Corbijn. 'Een paar weken ervoor hadden we nog een weekend samen opgetrokken op het Sundance filmfestival. Hij dronk niet, praatte tijdens autoritjes gezellig tegen zijn kinderen aan de telefoon en zag er niet uit als iemand die uit het leven zou stappen. Een ongelooflijk goede en onvervangbare acteur, om wie ik in Along Came Polly elke keer weer moet lachen.'

Film: Along Came Polly. 'Een nogal atypische, vooral zeer komische rol van Philip Seymour Hoffman.'
'Ik koester al jaren een groot wantrouwen tegen de voedselindustrie.' Beeld Els Zweerink

4. Platenhoes: Ice Cream For Crow van Captain Beefheart & The Magic Band (1982)

Aan zijn werk heeft Corbijn diverse vriendschappen met artiesten over gehouden. Met Bono van U2 en Michael Stipe van R.E.M. onderhoudt hij regelmatig contact. Bijzonder was ook zijn band met Don van Vliet, alias Captain Beefheart.

'Ik ontmoette hem voor het eerst in het najaar van 1980, waar ik hem in de Mojave woestijn fotografeerde. Een van die foto's vond hij zo mooi dat hij die voor een platenhoes wilde gebruiken. Ik klaagde een beetje over het formaat. Ten onrechte, vond hij. Een werk van een ander op een hoes van hem, dat had hij nog nooit toegestaan. En mijn foto bevond zich wel over een schilderij van hem, dus wat zeurde ik nou: You're on top of my painting.

'Ik ben Don van Vliet tot aan zijn dood in 2010 regelmatig blijven bezoeken. Hij was het die mijn interesse voor de schilderkunst heeft aangewakkerd. Vanaf 1982 heeft hij geen muziek meer gemaakt, alleen nog maar schilderijen. Ik zag hem regelmatig aan het werk.'

5. Documentaire: Food, Inc. (2008)

'Ik koester al jaren een groot wantrouwen tegen de voedselindustrie. Die heeft er geen belang bij dat jij je goed voelt, alleen maar dat je klant bent. Er zijn goede, onthullende films over, waarvan Food, Inc. het bekendst geworden is.'

In de film wordt aangetoond hoe schadelijk de steeds massaler wordende industriële landbouw en veeteelt in de VS zijn voor zowel de dieren als de werknemers.

'Zeker sinds ik in 2011 een tijdje met een longontsteking in een Londens ziekenhuis heb gelegen, ben ik erg met voeding bezig.

'Sinds 1991 eet ik al geen vlees meer, wel vis maar daarmee wil ik ook ophouden. Ik merk dat steeds meer artiesten zich serieus met voeding bezig houden. Bruce Springsteen gaat nooit op pad zonder een eigen kok. Beyoncé en Jay Z zijn verbonden aan het vegetarische dieet 22 Days. Dan bestel je voor drie weken een pakket sapjes, vega-repen en plantaardige ingrediënten voor een gezonde maaltijd, die je zelf moet maken. Na zo'n cyclus is je lichaam gewend en voel je je beter, zeggen ze.

'Gelukkig komen er steeds meer goede restaurants gespecialiseerd in vegetarisch en veganistisch eten. De Kas in Amsterdam is fantastisch, daar serveren ze alleen uit eigen kweek.'

Documentaire: Food, Inc. 'Gelukkig komen er steeds meer goede vegetarische restaurants.'

6. Schilderkunst: Anselm Kiefer

'Mijn interesse in visuele kunst is eigenlijk pas laat ontstaan: in 1982, toen ik Don van Vliet aan het werk zag. Mooi hoe schilders vanuit het niets een eigen wereld creëren. Ik ben ze steeds meer zelf gaan opzoeken. Gerhard Richter, Damien Hirst en niet zo lang geleden Ai Weiwei.

'Maar het werk dat me misschien het meest gepakt heeft, is dat van Anselm Kiefer. Ik ontdekte het pas vrij laat, op een tentoonstelling in het Guggenheim van Bilbao. Prachtig, dat driedimensionale en de materialen waarmee hij werkt. Aarde, metaal, hout, verf natuurlijk, bloemen en stro. Daar ben ik gek op.

'Prachtig ook toen het Rijksmuseum hem in 2011 vroeg om antwoord te geven op De Nachtwacht van Rembrandt en hij met zijn zonnebloemen kwam - een hint naar Van Gogh natuurlijk. Museumdirecteur Wim Pijbes vroeg me of hij mijn portret van Kiefer in de kamer ernaast mocht hangen. Helaas kon ik er toen niet bij zijn, omdat ik in Londen in het ziekenhuis lag.'

Schilderkunst: Anselm Kiefer. 'Prachtig, dat driedimensionale en de materialen waarmee hij werkt.' Beeld Getty Images

7. Muziek: elpee Unknown Pleasures van Joy Division (1979)

'Ik luister niet meer zo veel naar muziek en volg het niet echt meer. Maar de muziek van vroeger, daarmee heb ik vaak moeite. Dan val ik weer terug in oude depressies. Zoals toen Harry Muskee overleed en ik oude platen van Cuby and the Blizzards opzette. Dat viel slecht.

'Unknown Pleasures hoorde ik in 1979 voor het eerst bij Bart Chabot op zijn kamertje, hier in Den Haag. De muziek van Joy Division maakte me erg nieuwsgierig en was de laatste duw die ik nodig had om het in Engeland te gaan proberen.

'Joy Division is altijd belangrijk voor me gebleven, en ik vind Unknown Pleasures nog steeds goed. Dat komt vooral door de productie van Martin Hannett, die is echt fantastisch. Live rammelde de band aan alle kanten, maar de plaat klinkt nog steeds alsof-ie net is opgenomen.'

8. Stad: Den Haag

'Er zijn veel steden waar ik graag kom. Ik heb nog een huis in Berlijn wat ik erg prettig vind, en een kantoor in Londen. Mijn vriendin werkt daar nu en ik ben er elke week. New York is altijd opwindend maar ik vind de mensen er veel te gestresst. Het liefst ben ik eigenlijk hier in Den Haag. Behalve mijn werkplek heb ik hier ook een huis vlak bij het Vredespaleis. Veel te groot eigenlijk voor een plek waar ik bijna nooit ben.

'Maar vooral in Den Haag kom ik tot rust, merk ik de laatste jaren. Vanaf 1974 woonde ik hier vijf jaar, omdat dit de enige stad was waar ze fotografie in de kunstopleiding hadden, al was het maar een dag in de week. Op andere kunstacademies zoals in Amsterdam wilden ze me niet hebben. Logisch hoor, want ik schilderde niet en was nog nooit in een museum geweest.

'Hier raakte ik bevriend met Bart Chabot - via Robert-Jan Stips van Supersister, die ooit de eerste was die ik voor Oor mocht fotograferen. Mede dankzij de muziek die Bart me liet horen, ben ik naar Londen gegaan waar ik jaren heb gewoond. Ik heb mijn huis daar moeten verkopen toen ik mijn eerste film wilde financieren.'

Die film, Control, gaat over Ian Curtis, de zanger van Joy Division die in 1980 zelfmoord pleegde, 23 jaar oud. De film verscheen in 2007 en betekende een eerste stap voor Corbijn in de filmwereld. Met Joy Division begon zowel zijn carrière als internationaal erkend fotograaf als die van cineast.

'Interessant eigenlijk dat ik dankzij Joy Division in Londen ging wonen maar dat de band er ook de oorzaak van was dat ik er in 2007 weer uitgeknikkerd werd omdat ik geld voor Control nodig had.'

Stad: Den Haag. 'Vooral hier kom ik tot rust, merk ik de laatste jaren.' Beeld Joost van den Broek
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden