INTERVIEW

'Ik heb nog nooit gehoord: excuses meneer Monsjou'

Zijn dochter Ansje kwam in 1977 om bij de bevrijding van de gekaapte trein. Nog steeds weet hij niet waarom.

Karel Monsjou met de tekening van zijn dochter Ansje, tijdens de treinkaping bij De Punt gemaakt door een leraar die ook gegijzeld was.Beeld Marcel van den Bergh

'Ik heb nog nooit gehoord: excuses meneer Monsjou. Of: sorry, maar er was geen alternatief.' Karel Monsjou (83) wacht sinds 1977 op uitleg waarom zijn dochter Ansje, passagiere in de gekaapte trein bij De Punt, bij de bevrijding is omgekomen. Hij voelt zich door de overheid 'onbeschoft' behandeld.

Maar dan, na 37 jaar, lijkt er toch tekst en uitleg te komen. Dinsdagmiddag staan twee ambtenaren van het ministerie van Veiligheid en Justitie bij hem op de stoep. Ze hebben onderzoek gedaan naar de beëindiging van de treinkaping. Monsjou wordt als eerste over de conclusies geïnformeerd, in een privégesprek. Andere betrokkenen worden pas vandaag bijgepraat, op de dag dat het onderzoeksrapport verschijnt.

Ja, het zou kunnen dat hij nu eindelijk te horen krijgt: waarom is zijn dochter bij de bevrijding doodgeschoten, als een van de twee gegijzelden? 'Ik hoop dat de waarheid boven tafel komt, dat men er niet weer iets van maakt', zegt Karel Monsjou.

Mitrailleurs

Zijn dochter Ansje vierde haar 20ste verjaardag in de door Zuid-Molukkers gekaapte trein. Van haar laatste drie levensweken heeft hij alleen nog een tekening, gemaakt door een ook gegijzelde leraar. Hij zag haar zitten in de coupé, schetste een portret. Toen de trein bevrijd was, hij vrij en Ansje dood, kwam hij het langsbrengen. 'Die tekening is voor ons waardevol.'

Ansje sliep die laatste nacht op een portaaltje tussen twee coupés, met een andere gegijzelde jonge vrouw. Precies dat portaal is bij de bestorming zwaar onder vuur genomen. 'Ze zat in een compartiment dat door mitrailleurs is geraakt, daar kom je niet levend uit.' Maar waarom is er geschoten, terwijl zij daar lag? 'Ik ben haar vader, ik wil alles doen om de waarheid te achterhalen.'

Kijk, als ze nou eens even naar haar vader geluisterd had, dan was ze nooit in die trein gestapt. Karel Monsjou is van Indische afkomst en oud-beroepsmilitair. Zijn kinderen mochten niet zomaar alles, ook Ans niet, al was ze dan een jongedame van 19 jaar en had ze een baan bij de ABN-bank in Groningen.

Een foto uit 1977. De trein nadat militairen het vuur openden.Beeld anp

Spijt

Het weekend voor de kaping logeerde ze bij een vriend. Wist hij niks van. 'Dat mocht niet.' Het kwam uit toen bleek dat ze maandag in de gekaapte trein zat, onderweg naar Groningen. 'Ze moet zoveel spijt hebben gehad.' Ach, zoals hij en zijn vrouw in de rouwadvertentie stelden: ze genoot 'van het leven en haar vrijheid.'

Hij neemt zich voor: zometeen zal hij die twee ambtenaren van Justitie niets verwijten. 'Het zijn juristen hè. Ze worden alleen gestuurd. Zij kunnen ook niet helpen wat er is gebeurd.'

Maar zoals de overheid zich opstelde, dat is 'diep droevig'. Op zaterdag 11 juni 1977 staat hij kort na de bestorming van de trein in het opvangcentrum voor slachtoffers in Groningen. Karel Monsjou denkt: zometeen sluit ik mijn dochter in de armen. Komt een man van de spoorwegpolitie naar hem toe. 'Hij tikt me op de schouders en zegt: 'Ansje is dood.' Zo hoef je dat toch niet te zeggen?'

'Daar stond ik dan, met mijn twee zoons, midden in dat opvangcentrum. Niemand bekommerde zich om mij. De taxi terug naar Eibergen, waar wij woonden, moest ik zelf betalen. De crematie van onze dochter hebben we ook grotendeels zelf betaald. Uitleg is er niet gegeven.' Een arts praat hen later bij over de doodsoorzaak, in een restaurant 'tussen de koffiedrinkers'.

Warmtecamera's

Monsjou is zelf militair. Hij weet: de mariniers hadden warmtecamera's. Daarop moet te zien zijn geweest dat zijn dochter in het portaal sliep. In de trein was afluisterapparatuur. 'Een militair van verbindingen vertelde me: er is een gesprek afgeluisterd met mijn dochter waarin ze zei: 'Laten we vluchten.' Ik denk dat ze wisten dat ze in het portaal zat, maar willens en wetens het vuur hebben geopend.'

Zullen de twee ambtenaren van Justitie hem na 37 jaar nu echt bijpraten? Hij laat ze binnen. De voorzitter van de onderzoekscommissie, Jan Tom Bos, lijkt niet onaardig. Zijn collega, ook een jurist, 'die knikt dapper van ja.'

Hij is voorbereid op elk nieuws. Hij kent de roddel - doorverteld tot in de regering-Den Uyl - dat Ans, een meisje met Indische wortels, in het portaal sliep omdat ze geflirt zou hebben met een Zuid-Molukse kaper. Onzin, lijkt het hem, maar stel dat zoiets wel waar zou zijn, dan wil hij dat weten. 'Als het zo zou zijn, dan deed ze het misschien om de trein uit te komen.'

Foto uit 1977.Beeld anp

Huisbezoek

Van Agt, indertijd minister van Justitie, hield altijd zijn kaken op elkaar. 'Die geeft geen krimp. Ik vroeg hem: zou u de bestorming hebben laten doorgaan als úw dochter in de trein zat? Zegt hij: het moest wel. Nou, dat is onzin. Als zijn dochter in die trein had gezeten, had hij het niet gedaan.'

Maar nu hoopt Karel Monsjou van de twee ambtenaren op huisbezoek eindelijk te horen: waarom openden militairen het vuur op mijn dochter, terwijl ze te zien was op warmtebeelden?

Maar nee. Ook na 37 jaar en hernieuwd onderzoek komt de overheid niet met meer uitleg over de dood van zijn dochter. 'Ze verwijzen steeds weer terug naar wat Van Agt indertijd heeft gezegd. Ze hebben niets nieuws verteld. Ja, dat ze op het balkon sliep, dat wisten we al. We hebben altijd gewacht op een woord van sorry, en nu hebben we nog steeds geen excuses gehad.'

Presentatie rapport

Vandaag presenteren minister Opstelten (Veiligheid en Justitie, VVD) en minister Hennis-Plasschaert (Defensie, VVD) een rapport over de bestorming van de gekaapte trein bij De Punt in 1977, waarbij zes Molukse kapers en twee gegijzelden omkwamen. De hele dag zijn er informatiebijeenkomsten voor gegijzelden, mariniers en Molukse nabestaanden, die overigens weigeren te komen. Vervolgens onthullen beide ministers een animatiefilm over hoe de bestorming volgens hen is gegaan, gebaseerd op archiefmateriaal dat het afgelopen jaar door ambtenaren is bekeken. Tot slot gaat het rapport naar de Tweede Kamer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden