'Ik heb niets onoorbaars gedaan'

Onno Hoes is vanaf vandaag geen burgemeester van Maastricht meer. Na de PowNed-affaire die volgde op de 'zoenaffaire' besloot Hoes op te stappen. 'Ik heb niets fouts gedaan. Ik heb niets strafbaars gedaan, ik heb niets onoorbaars gedaan.'

Onno Hoes: 'Naïef en onhandig, dat is het. In die categorie zit het. Achteraf kun je stellen: had je ooit met die jongen moeten afspreken? Nee natuurlijk.'Beeld Marcel van den Bergh

'Het is een droombaan. Het is een geweldige periode geweest, dat vind ik nog steeds', zegt Onno Hoes in zijn moderne appartement op de vierde verdieping in een zijstraat van het Vrijt­hof - vanaf het terras aan de achterkant kijkt hij op de machtige torens van de Sint-Servaasbasiliek en de Sint-Janskerk. 'Ik heb mijn opdracht waargemaakt in 4,5 jaar in plaats van 6 jaar. Ik sluit deze periode heel voldaan af.'

Hij somt zijn verdiensten snel op: 'Ik werd gevraagd voor een soort hersteloperatie wat betreft de contacten met het bedrijfsleven, de universiteit, de gemeenten in de regio en ook op het gebied van veiligheid en openbare orde. We kwamen van heel ver - hoe kan ik dat diplomatiek zeggen? Nou ja, er was het beeld van een zeer doortastende burgemeester voor mij (Gerd Leers, red.). Maar intussen waren we de op één na onveiligste stad van Nederland. We zijn nu langzaam uit dat dal omhoog aan het komen.'

Vanaf vandaag is Hoes (54, VVD) ambteloos burger. Oud-hoofdofficier van justitie Annemarie Penn-te Strake volgt hem op als burgemeester van Maastricht. Zaterdag nam hij officieel afscheid van de stad, in een feest vol muziek en dans voor jong en oud. 'We gaan niet treurig weg, we moeten optimistisch naar de toekomst kijken', zegt hij twee dagen later, gekleed in wit vrijetijdshemd, grijze broek en op blote voeten. 'Wat gebeurd is, is gebeurd.'

Ruim een half jaar geleden kondigde Hoes zijn vroegtijdig vertrek aan, nadat hij in de val was gelokt door een 21-jarige Almeerder in samenwerking met omroep PowNed. De jongeman maakte met een verborgen camera opnamen van zijn 'dates' met de burgemeester, die PowNed vervolgens uitzond.

De gemeenteraad worstelde enorm met deze nieuwe privékwestie die publiek was geworden, die volgde op de 'zoenaffaire' met een 24-jarige man een jaar eerder. Een ruime meerderheid had geen vertrouwen meer in de burgemeester, maar durfde dat niet openlijk uit te spreken. Na een week 'bungelen' besloot Hoes de eer aan zichzelf te houden.

Voldaan of niet, het is toch een sneu einde van een droombaan?

'Politici en bestuurders vallen vaak niet over de grote dossiers. Opeens is er iets dat niemand zag aankomen en waarvan iedereen zegt: nee hè, dat zal het toch niet zijn? Dat gebeurde met mij ook, een privékwestie nota bene. Ik heb heel lang gedacht dat het op het drugsdossier mis zou gaan. Want daar heb ik beleid gevoerd, zoals het weren van buitenlanders uit coffeeshops, waarvoor ik nooit de steun van de meerderheid van de raad heb gehad. Dat is best bijzonder.

'Soms moet een minister aftreden op de paspoortaffaire van zijn voorganger. Dan ben je gewoon de klos. Ik heb die consequenties ook getrokken omdat ik zag dat die privékwestie van mij zo veel mensen bezighield. Het ging niet alleen over wat ik had gedaan, maar ook over hoe ik in de val van de media was gelopen en hoe je daarover moest oordelen.

'Gemeenteraadsleden doen de lokale politiek naast hun gewone baan. Zij werden zes keer per dag gebeld door journalisten die merendeels uit waren op sensatie. Daar moesten ze altijd maar weer antwoord op geven. Die mensen waren het helemaal beu, die hadden het helemaal gehad. Dat snap ik, en dan kun je twee dingen doen. Ofwel je zegt tegen de media: we nemen de telefoon niet meer op, bekijk het maar. Of je zegt: burgemeester, u bent de aanleiding hiervan, we willen van u af. Ze hebben helaas niet voor het eerste gekozen.'

Onno Hoes neemt na een bijzondere raadsvergadering afscheid als burgemeester van Maastricht.Beeld anp

Bij uw afscheid kreeg u nochtans een staande ovatie van alle 39 gemeenteraadsleden. Wat vindt u van de reactie van de gemeenteraad?

'Dat geeft een dubbel gevoel. Bij het schrijven van mijn afscheidsspeech heb ik lang getwijfeld. Maar het mag wel één keer gezegd worden - al is het maar voor de geschiedschrijving - dat we niet als vrienden uit elkaar zijn gegaan. Teleurgesteld is wel een mooi woord. Zij waren teleurgesteld in mij, ik was teleurgesteld in hen. Ze hadden ook vanaf dag 1 kunnen zeggen: deur dicht, streep eronder, we staan vierkant achter de burgemeester, dit is privé. Het is wel betreurenswaardig dat een goede bestuurder om die reden zijn job moet verlaten.'

Vindt u dat uzelf iets te verwijten valt in deze affaire?

'Nee, ik heb niets fouts gedaan. Ik heb niets strafbaars gedaan, ik heb niets onoorbaars gedaan. Het is én privé én het is irrelevant. Dus al is het openbaar geworden, dan nog kun je denken: nou en? Ja oké, ze willen de privédingen van de burgemeester niet in het publieke domein horen. Maar ik ben nooit een ingetogen burgemeester geweest. Ze hebben destijds bewust gekozen voor een extravertere burgemeester. De stad wilde een burgemeester die het ambt laagdrempelig maakt, die niet de hele dag in een driedelig pak loopt. En dan krijg je mij. Dit is een rafelrandje daaraan.'

Sommigen vielen erover dat u zich laatdunkend uitliet over de gemeenteraad en fragmenten toonde van de burgemeestersagenda.

'Je zegt in de privésfeer aan de lunchtafel tegen die jongen: 'Nou, ze snappen er ook niks van.' Dat vind ik absoluut niks onoorbaars. Ik weet niet wat iedereen in de privésfeer allemaal zegt over werksituaties. Maar als dit niet mag, dan weet ik niet hoeveel bestuurders nog kunnen blijven zitten. Pff.

'Zelfs in een gemeenteraadsvergadering kun je zeggen: 'U snapt er ook helemaal niks van, zal ik het nog een keer uitleggen?' Zo ben ik. Ze weten wie ik ben, daar zitten ook dat soort uitspraken bij. Als ik nou helemaal los was gegaan over de raad en bepaalde personen - zelfs dat mag hoor, want je moet ergens je hart kunnen luchten - dan heb je misschien nog iets. Maar dit is echt iets in de categorie: waar gaat dit over?

'En over die agenda: ik heb een openbare agenda. Daar stond niks vertrouwelijks in. Ik heb niks te verbergen. Iedereen mag weten welke zakelijke afspraken ik heb, of dat nou met de politie of met de minister-president of een buurtcomité is.'

Heel Nederland heeft kunnen meegenieten van alle seksuele toespelingen die de burgemeester van Maastricht in een restaurant heeft gemaakt naar een 21-jarige jongeman. Ook privé?

'Ja, natuurlijk is dat privé. Maar ook die seksueel getinte opmerkingen gingen echt niet over man en paard. De teksten die uitgezonden zijn, zijn deels gemanipuleerd. Dat heeft PowNed ook toegegeven in de rechtszaal. Ze hebben een context gecreëerd die er helemaal niet was. We hebben vorige maand in de bodemprocedure voor de civiele rechtbank de banden opgevraagd om te bewijzen dat ze niet kloppen.

'Dat zie je in het tweede fragment waarbij we in een Italiaans restaurant in Maastricht zitten. Er loopt een band met teksten mee die helemaal niet klopt met de beelden. Ze doen alsof ik in een openbaar restaurant, met allemaal mensen om me heen, allerlei seksuele toespelingen maak. Maar dat heb ik helemaal niet gedaan. Er zijn dingen geciteerd alsof ik ze gezegd zou hebben, terwijl hij dat gezegd heeft. Laat ik maar dat woord pijpmondje noemen: dat heb ik niet gebruikt, maar hij. Als je de band terugluistert, dan hoor je dat hij dat zegt: 'Lekker pijpmondje hè, burgemeester?' Ik zeg dat helemaal niet. Maar zij hebben dat zo in de publiciteit gebracht, waardoor het een eigen leven is gaan leiden.

'Kijk, hij was aan het uitzoeken of ik hem aantrekkelijk vond. Hij zette steeds de bal voor om te kijken of ik hem zou inschieten. Steeds als hij mij wat vraagt, geef ik hem een reactie daarop. Ik ben nooit uit mezelf begonnen: goh, wat ben jij een lekker ding. Maar als hij me dat voorlegt, dan kan ik kiezen tussen ja of nee, of iets daar tussenin. Zo is dat gesprek opgebouwd. En als je dat in de voice-over gaat omdraaien, dan heb je wel een probleem. Want dan is de beeldvorming totaal anders.

'Als je het transscript naleest, dan gaat het helemaal nergens over. Maar het is het beeld geworden, omdat het die keurige burgemeester is, die ex-man van (Albert Verlinde, red.). Dat is wel een heel leuk verhaal. Dat snap ik ook wel. Ik ben ook kijker en lezer van media. Dat sommige media daar bovenop sprongen, verbaasde me niets.

'Achteraf kun je de vraag stellen: had ik dat niet meteen moeten ontkennen? Een persconferentie geven, al die dingen gaan weerleggen? Maar in de wetenschap dat PowNed mij om de een of andere reden wilde pakken, had ik geen zin om op dat moment met dat soort mensen in discussie te gaan. Want dan weet je helemaal niet waarmee ze nog kunnen aankomen. Als ze dan toch gaan manipuleren, dan kun je van alles bedenken.

'Het was ook een kwestie van eigenbehoud. Ik heb er samen met mijn adviseurs voor gekozen: we houden ons gedeisd, kiezen voorlopig niet voor de aanval en pakken ze later wel met de advocaat aan. Ik weet niet wat er was gebeurd als we een andere keuze hadden gemaakt. Had het geholpen als ik vanaf dag 1 de aanval was ingegaan? Ik denk het niet. Laten we maar niet terugkijken, ik heb er vrede mee.'

Velen zeggen: Hoes had om die reden niet hoeven vertrekken, maar hij heeft wel stom en onhandig gehandeld.

'Stom niet, maar wel onhandig. Dat woord heb ik ook gebruikt. Het zit in dat schemergebied tussen goed en fout. Het is niet fout. Maar er zal niemand zeggen: nou jij bent lekker slim bezig geweest. Naïef en onhandig, dat is het. In die categorie zit het. Maar dat is een heel onschuldige categorie.

'Achteraf kun je stellen: had je ooit met die jongen moeten afspreken? Nee natuurlijk. Daar zit die onhandigheid en naïviteit in. Ja, die jongen kan nog zo ambitieus zijn. Maar had ik mijn tijd niet beter ergens anders aan kunnen besteden? Tsja, dat is achteraf, klaar.'

Er was ook kritiek uit eigen kring. Collega Bernt Schneiders, voorzitter van het Genootschap van Burgemeesters, sprak over 'roekeloos gedrag' dat het gezag van het ambt aantast. Hij nam nog net niet het woord burgemeester­onwaardig in de mond. Hoe heeft u dat ervaren?

'Ik vond het bedenkelijke opmerkingen van iemand die het over een collega heeft. Ik heb hem nadien nog regelmatig gesproken, maar ik heb het daar nooit over gehad. Gezegd is gezegd, laat ook maar.'

U heeft PowNed en de lokhomo voor zowel de straf- als de civiele rechter gedaagd. Wat verwacht u daarvan?

'Ik heb overwogen om te stoppen met die juridische procedures. Het vergt veel tijd en moeite, en ik wil vooruitkijken. Maar ik zal er toch voor blijven strijden dat een openbaar bestuurder niet vogelvrij wordt verklaard. Het is te principieel om zomaar voorbij te laten gaan. Dat doe ik voor mezelf: dan krijg ik meer zielerust. Maar het gaat ook om een voorbeeldfunctie. Zo moet jurisprudentie ontstaan, om volgende bestuurders te behoeden voor dit soort praktijken.'

Hoe ziet u de toekomst? Zal deze affaire niet altijd aan u blijven kleven?

'Dat valt, denk ik, wel mee. Heel veel mensen halen toch hun schouders hierover op. Ze vinden het eerder diep triest dat dit is gebeurd. Ik bespeur meer compassie met me dan dat mensen met me willen afrekenen. Ik hoop dat ik door kan gaan in het openbaar bestuur. Ik wil graag iets betekenen voor de samenleving. Op het terrein van openbare orde en veiligheid bijvoorbeeld, waar ik veel ervaring heb, in Nederland of Europa.

'Ik ben nog niet concreet aan het solliciteren, maar spreek wel mijn netwerk aan om te kijken wat ik kan. Er zijn zoveel functies, ik heb er maar één nodig. Daar gaat wel wat komen.'

Eerste vrouwelijke én partijloze burgemeester van Maastricht

Vandaag wordt Annemarie Penn-te Strake (61), geboren in Helmond maar al 23 jaar woonachtig in Maastricht, geïnstalleerd als nieuwe burgemeester van de Limburgse hoofdstad. Ze is de eerste vrouwelijke én partijloze burgemeester van Maastricht. De juriste Penn, die eerst rechter was en daarna carrière maakte binnen het Openbaar Ministerie, was van 2006 tot 2012 hoofdofficier van justitie in het arrondissementsparket Maastricht. Daarna zat ze in het college van procureurs-generaal, de landelijke leiding van het Openbaar Ministerie.

'Ik zie mezelf niet als een crimefighter, maar het heeft zeker geholpen dat ik ervaring heb in de bestrijding van criminaliteit', zei ze twee maanden geleden in een interview met de Volkskrant. Veiligheid en handhaving stonden in de profielschets die de gemeenteraad had gemaakt boven aan de lijst met eisen. Ze heeft geen ervaring in het lokale bestuur. Volgens de vertrouwenscommissie van de gemeenteraad, die Penn heeft voorgedragen, is dat echter geen obstakel. De commissieleden roemen haar kennis van het veiligheidsdossier en haar menselijkheid. In het algemeen is in Maastricht positief en verwachtingsvol gereageerd op de benoeming van de eerste 'burgermoeder'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden