Column

'Ik heb jarenlang niet gestemd. Dat was stom van me'

Volkskrant-journalist Thomas Erdbrink woont in Teheran. Hij bericht in de Volkskrant regelmatig over het dagelijks leven in zijn land.

Groene velden doortrokken met slootjes. Nog even en we landen op Schiphol. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Het vliegtuig naar Nederland. Daar verschijnen de groene velden al, doortrokken met slootjes. Nog even en we landen op Schiphol. Snel haal ik mijn klompen uit mijn tas. Traditionele gele, die vallen het minst op. Ik heb dikke sokken aangetrokken zodat ze wat comfortabeler zitten.

Voor de buitenlandse bezoekers is het wel wat vreemd, dat ze die rare houten dingen moeten aantrekken. 'Yes, joe must reespekt ouwer culture', zegt een opgewekte vrouw tegen een verbaasde Canadese zakenman, die zojuist noodklompen van een stewardess heeft gekregen. Er zijn blijkbaar nog steeds mensen die niet weten dat klompen in Nederland verplicht zijn geworden na de verkiezingen.

Die hadden om slechts één vraag gedraaid: wie zijn we en waar staan we voor? Iedereen had ruzie gemaakt, onder leiding van een groepje Mannen Die Het Beter Weten. Die zijn tegenwoordig overal ter wereld, ook in ons land. Uiteindelijk had er een gewonnen die beloofde alles anders te gaan doen.

Verandering heeft een symbool nodig. Iets waar je naar kan wijzen en zeggen: nu is alles anders. De nieuwe premier had al campagne gevoerd op zijn klompen. Een symbool van respect voor onze cultuur, had die gezegd. Zijn aanhangers gingen ze ook dragen. Na een tijdje werd je op sommige plekken vreemd aangekeken als je geen klompen droeg. Omdat iedereen 'normaal' moest doen, werden klompen na een paar felle anti-klompendemonstraties verplicht gesteld.

Regels moeten worden nageleefd, dus kwam er al snel een speciale klompenpolitie. Na een paar maanden droeg iedereen klompen. Op wat hipsters na, die ze zwart verfden en er stickers op plakten, hoefde de politie bijna nooit op te treden. Wie had dat gedacht, zeiden we tegen elkaar, dat een klein groepje mensen alles kon veranderen? Dat we op een dag allemaal op klompen zouden lopen?

Politiek is vermakelijk in LuckyTV en soms in het journaal. Politici die daadwerkelijk levens van mensen ingrijpend veranderen hebben we in Nederland nooit gehad. Dat is maar goed ook. Stabiliteit brengt welvaart, kijk de geschiedenis er maar op na.

In Iran was een revolutie. Alles moest anders en werd het ook. Het ging allemaal zo snel. Iedereen was verbaasd. Vrijheid is net als water, voor je het weet is het door je handen geglipt. De veranderingen begonnen langzaam, maar denderden voort als een sneeuwbal van een helling.

In Iran hoefden vrouwen direct na de omwenteling in 1979 geen hoofddoek op. Maar toen kwamen de lokale Mannen Die Het Beter weten. Wat onmogelijk werd geacht, werd in werking gezet. Iedere vrouw een hoofddoek. Binnen een jaar was het gepiept. Eerst promotie van de hoofddoek, na wat tegendemonstraties de verplichting, en vervolgens de kledingpolitie om toe te zien op de naleving. En let wel, het was niet zo dat er groot en langdurig verzet was. De meeste mensen lieten het zich gewoon overkomen.

Lang heb ik verslag gedaan uit Iran met verhalen die vaak over hetzelfde gaan: hoe vergaat het mensen die in een land wonen waar de staat probeert privélevens te beïnvloeden? Hoe is het om ergens te leven waar de keuze tussen kandidaten voor het politieke leiderschap daadwerkelijk je leven kan veranderen?

In 2005 won president Mahmoud Ahmadinejad de verkiezingen. Je weet nog wel, jarenlang was hij de schrik van het westen. Hij beloofde om Iran weer een sterk land te maken. Het oliegeld zou allemaal aan de mensen worden gegeven. Alles zou anders worden. Hoe mooi is dat? Hij was de meest onbekende kandidaat, had geen posters, niks. Ik zag hem tijdens de campagne op het vliegveld en dacht, 'die hoef ik niet de hand te schudden, die wint nooit.'

Een week later was-ie president. Hij ging alles anders doen, zette al zijn vrienden op belangrijke posities, begon als een bezetene met het importeren van spullen en gaf in een paar jaar tijd 700 biljoen euro aan oliegeld uit. De overheid werd een nog naardere grote broer, die alles beter wist. Uiteindelijk stonden er iedere dag agenten op iedere straathoek, 'voor de nationale veiligheid'. Hij maakte ruzie met de hele wereld. Er kwamen sancties. De Iraanse munt werd waardeloos en al het spaargeld verdampte. Alles werd inderdaad anders, maar niet zoals gehoopt.

Vanuit het buitenland is het lastig om te stemmen in Nederland. Je moet je inschrijven, brieven opsturen, daarna krijg je een volmacht. Die kan je aan iemand geven. Om eerlijk te zijn heb ik het jarenlang niet gedaan. Stemmen. Dat was stom van me. In Iran sprak ik vaak met niet-stemmers. Die zeiden dan: alle politici zijn stom, who cares? Maar ja, vervolgens moesten ze wel leven met de gevolgen.

Natuurlijk wordt niemand in Nederland verplicht om op klompen te gaan lopen. Dat zou idioot zijn. Maar voor de zekerheid heb ik me dit jaar ingeschreven om te gaan stemmen. Gewoon, om te voorkomen dat een man aan de macht komt die het beter weet en het allemaal anders wil doen.

Twitter: @thomaserdbrink

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden