'Ik heb in de VS mijn eerbied voor de Engelse folktraditie afgeschud'

Beth Orton, Brits folktronicaheldin, hervond haar muzikale aandrang in Californië, dus voordat we aan haar ragfijne analyse van de Verkeerde Baard toekomen gidst ze ons eerst uitgebreid & aanstekelijk door L.A. Door Menno Pot Foto's Els Zweerink

Zangeres Beth Orton: 'Ik ben heel erg Engels, vrees ik. Niets aan te doen.' Beeld Els Zweerink

Aard van het beestje: na elk album dat ze maakte, was de Engelse Beth Orton (45) geneigd te denken dat het nu toch wel gedaan zou zijn met haar carrière als singer-songwriter. Dat de mensen nu wel 'genoeg Beth' hadden gehoord en dat ze zichzelf niet nog eens opnieuw zou kunnen uitvinden binnen haar muzikale idioom.

Zo ook toen in 2012 haar vijfde album Sugaring Season was verschenen: een 'gelukzaligheidsplaat', de puurste folkplaat ook die ze maakte, want de subtiele elektronische productie die haar in de jaren negentig het etiket folktronica opleverde, ontbrak nu volledig.

Ze was pas getrouwd met haar elf jaar jongere Amerikaanse geliefde Sam Amidon. Zoontje Arthur was net geboren. Na de verschijning van het album verhuisde het gelukkige gezin naar Los Angeles. Laurel Canyon, om precies te zijn. Weg van haar geboorteland en eigenlijk ook weg van haar carrière. En daar was die gedachte weer, in de Californische zon, uitkijkend over de groene glooiing van de vallei: misschien is het wel klaar, nu.

Een zomerse droom

Niet dus. Ze ging toch weer schrijven. Toen het gezin in december 2015 terugverhuisde naar Londen, zat Ortons minst folky album in haar bagage: het pas verschenen Kidsticks.

En daar zit ze weer: op het Amsterdamse kantoor van haar platenmaatschappij, pratend over Kidsticks en dingen die ze mooi en memorabel vindt. Alsof dat hele Californische avontuur slechts een heerlijke, zomerse droom was.

'Kidsticks is eigenlijk een verslag van mijn Californische jaren en een soort liber amicorum van de mensen met wie ik daar gewerkt heb,' zegt ze. 'Muzikaal gezien is er weinig Amerikaans aan, maar ik heb in de VS wel mijn eerbied voor de Engelse folktraditie afgeschud. Ik heb me losgerukt van mijn muzikale verleden. Juist omdat Sugaring Season zo'n pure folkplaat was, begon ik écht met een schone lei. Ik dacht: zo, nu ga ik gewoon lol maken, of de liedjes nou bij elkaar passen of niet. Pop, eigenlijk.'

Ze is nog altijd dezelfde Beth als toen we haar in 1996 leerden kennen. Lange, dunne meid. Twinkelende blauwe ogen. Behept met die delicate, zeer Engelse combinatie van verlegenheid en praatgraagte, van koel zelfbewustzijn en zelfspot. Ze zegt: 'Ik ben heel erg Engels, vrees ik. Niets aan te doen.'

Beeld Els Zweerink

'Een heerlijke tijd'

Het is twintig jaar geleden ('Oh dear') dat ze doorbrak met het album Trailer Park. Het was de periode waarin, naast het gitaarwerk van Oasis en Blur, ook elektronische britpop populair werd: dance met rockimpact (Underworld, The Chemical Brothers) en triphop (Portishead, Massive Attack).

En daar was plotseling de stem van die nog onbekende folkzangeres, het toenmalige liefje van danceproducer William Orbit, met wie ze ook muziek maakte. Het grote publiek leerde haar kennen als gastzangeres op Exit Planet Dust (1995) van The Chemical Brothers.

Op haar eigen platen marineerde ze een klassiek genre-met-gitaar (akoestische folk) en elektronica door samen te werken met producers als William Orbit en Andrew Weatherall.

'Een heerlijke tijd', zegt ze nu, 'maar ik dronk te veel, ik slikte veel ecstacy en ik was onzeker over alles wat ik deed. Ik heb daar in Laurel Canyon vaak aan teruggedacht als ik op mijn berghelling in de ochtendzon yoga-oefeningen deed en mijn kinderen naar buiten kwamen rennen.'

Veramerikaanst is ze niet en ze had in Californië een 'sluimerend gevoel van heimwee', maar ze is toch veel leuk gaan vinden aan Amerika en, tot haar verbazing, aan Los Angeles in het bijzonder.

Rollerdisco: Moonlight Rollerway, Glendale

'Als er één moment is geweest waarop ik me echt even Amerikaans voelde, dan was het op de avond dat we de negende verjaardag van mijn dochter Nancy gingen vieren in de rolschaatsdisco Moonlight Rollerway, een klassieker die al sinds de jaren vijftig bestaat.


'De rit erheen vanuit Laurel Canyon, de neonverlichting, de cocktails, de snacks, het publiek, alles is er zéér Amerikaans op de meest vreugdevolle en onweerstaanbare manier.


'Nooit zal ik het moment vergeten waarop de deejay I'm On Fire van Bruce Springsteen draaide. Ik had net lekker de slag te pakken op mijn rolschaatsen, ik ging heel hard, mijn haren wapperden en daar klonk Bruce uit de luidsprekers: I got a bad desire, oh-oh-oh, I'm on fire. De bas bonkte op mijn middenrif. Meezingen, joelen, bewonderende blikken van mijn dochter. Heel even was ik Amerikaanse, geloof ik.'

'De neonverlichting, de cocktails, de snacks, het publiek, alles is er zéér Amerikaans op de meest vreugdevolle en onweerstaanbare manier'

Song: Talking Heads: This Must Be The Place (Naive Melody) (1983)

'Ik had er nooit zo bij stilgestaan, maar mijn belangrijkste muzikale inspiratoren zijn Noord-Amerikaans. Als er twee albums zijn die me ertoe hebben aangezet zelf muzikant te worden, zijn dat Blue van Joni Mitchell en Plastic Letters van Blondie. Dat zijn de platen die ik het vaakst van begin tot eind heb meegezongen, denk ik.


'Maar ook Talking Heads vond ik geweldig. Aan die band heb ik veel gedacht toen ik Kidsticks maakte. Als jong kind hoorde ik punk om me heen, maar ik kon daar toen nog weinig mee. Ik vond het zo hard en boos. David Byrne en Talking Heads kwamen uit die punkwereld, maar ze brachten er lol en een popgevoel in: melodie, creativiteit en esthetiek. Het was de eerste vorm van punk die me werkelijk greep.


'Tijdens het werken aan Kidsticks greep This Must Be The Place (Naive Melody) me. Geweldig hoe die song opbouwt, plotseling crescendo gaat en weer afbouwt. Het is een trapeziumvormig lied, zou je kunnen zeggen. Die speelsheid, die mindset, vond ik enorm inspirerend.'

CV

1970 14 december, geboren in Dereham, Norfolk, Engeland
1993 album Superpinkymandy (met William Orbit, alleen in Japan)
1996 doorbraakalbum Trailer Park
1999 album Central Reservation
2000 BRIT Award 'Beste Vrouwelijke Artiest'
2001 hoofdrol in arthouse-film Southlander
2002 album Daybreaker
2006 album Comfort Of Strangers; dochter Nancy geboren
2011 huwelijk met Sam Amidon, zoon Arthur geboren
2012 album Sugaring Season
2013 verhuisd naar Los Angeles
2015 terug naar Londen
2016 album Kidsticks (verschenen bij Anti/Epitaph)

Museum: Los Angeles County Museum of Art (LACMA)

'Bij het LACMA kun je picknicken op het gras, terwijl je kinderen kunnen spelen en rennen tussen de sculpturen in de tuin. Er heerst niet die beklemmende stilte van de meeste Europese musea.


'De collectie is ook echt prachtig. Picasso, Kandinsky en De Kooning, Jeff Koons en Andy Warhol. Maar ook oude Griekse, Etruskische en islamitische kunst. Het museum is licht en ruim opgezet, zoals de meeste Amerikaanse musea. Het is er altijd druk zonder dat het zo voelt en de toegang is gratis, dus als je kinderen het snel zat zijn, is het nooit zonde van het geld.


'In Engeland vind ik peuters nog te klein om kunst te kijken; in Amerika groeide Arthur ermee op. Dat zegt veel over de presentatie ervan.'

Motel: 29 Palms Inn

'Geen bezoek aan Californië is compleet zonder dat je in Joshua Tree National Park en het Mojave-reservaat geweest bent. Als je dat gaat doen, moet je een cabin boeken bij de 29 Palms Inn, een motel midden in de woestijn. Wij hebben het met het gezin gedaan. Perfecte uitvalsbasis, niet te duur en het is alsof je in een film bent beland.


'Alle kamers zijn vrijstaande stenen huisjes in de woestijn, maar het hoofdgebouw ligt in een natuurlijke, duizenden jaren oude oase, waar je beschutting en verkoeling vindt. Heerlijk zwembad, veel groen, 's ochtends yogaklasje op het gazon en er is alleen wifi in het hoofdgebouw, wat ook weleens fijn is.


'29 Palms Inn is een familiebedrijf dat wordt gerund door schatten van mensen. Alles is schoon en goed onderhouden, maar tegelijkertijd is het alsof de tijd er heeft stilgestaan en je in de jaren zestig loopt.'

'Alle kamers zijn vrijstaande stenen huisjes in de woestijn, maar het hoofdgebouw ligt in een natuurlijke, duizenden jaren oude oase' Beeld 29 Palms Inn Motel

5. Winkel: The End, Twentynine Palms Highway, Yucca Valley

'Niet ver van de 29 Palms Inn ligt de leukste vintage kledingwinkel die ik ooit zag: The End. Je komt er langs als je vanuit Los Angeles naar Joshua Tree rijdt. Ik durf de bewering aan dat er een bloemenkind in elke vrouw schuilt en pas maar op, in deze winkel springt ze juichend uit haar kooi.


'Ze hebben hippiekleding, accessoires, ook sixtieskunst en design. Eigenlijk hebben ze gewoon alles. Je zou er een hele dag willen rondkijken en laten we wel wezen: een meisje moet gewoon minstens één hippie-outfit hebben.


'Winkels als The End vind ik heel typisch voor Los Angeles: gevestigd op een rare plek, voor je gevoel heel afgelegen. Je denkt: hoe overleeft een winkel hier, waar komen de klanten vandaan? Maar toch hebben ze kennelijk genoeg aanloop. Dit soort verborgen parels ontdek je in L.A. doorlopend; in Londen is dat al lang niet meer zo.'

'Ze hebben gewoon alles. Je zou er een hele dag willen rondkijken'

Boek: Darian Leader - The New Black. Mourning, Melancholia and Depression. (2008)

'Verliefd, getrouwd, twee prachtige kinderen en met het gezin verhuisd naar een van de heerlijkste plekken ter wereld - en wat gaat Beth zitten lezen? Juist: een psychoanalytisch boek over rouwverwerking en depressie.


Lezen is er in mijn Californische jaren een beetje bij ingeschoten, maar The New Black heeft indruk gemaakt.


'Ik heb het nogal voor mijn kiezen gehad in mijn jeugd. Mijn ouders scheidden toen ik tien was, een jaar later overleed mijn vader plotseling en mijn moeder verloor ik op mijn negentiende, precies toen ik als jonge vrouw mijn weg aan het zoeken was.


'Over rouwen kan ik meepraten en ik weet ook uit ervaring dat zo'n verlies met een meisje van tien iets heel anders doet dan met een jonge vrouw van negentien, zoals het verlies van je vader ook iets anders is dan het verlies van je moeder.


'Mensen zeggen dat je voor rouwverwerking de tijd moet nemen, maar in werkelijkheid doet bijna niemand dat. Je krijgt er van de maatschappij ook niet de tijd voor, terwijl ik, net als de auteur van The New Black, vind dat het iets is dat permanent bij je leven moet gaan horen.


'Hoe reageren mensen op verlies en verdriet? Wat kun je daarbij goed en fout doen? Hoe kan rouw je geluk vergroten? Voor mij was het zowel herkenbaar als ongelooflijk leerzaam. En het mooiste: het is geen triest boek. Eerder opbeurend en no-nonsense. Erg knap.'

Playlist

William Orbit - Water From A Vine Leaf (1993)

Red Snapper - Snapper (1994)

The Chemical Brothers Alive Alone (1995)

Beth Orton - She Cries Your Name (1996)

The Chemical Brothers - Where Do I Begin (1997)

Beth Orton - Best Bit (1997)

Beth Orton - Stolen Car (1999)

Beth Orton - Central Reservation (1999)

Finley Quaye - Dice (2004)

Beth Orton - Conceived (2005)

Artiest: David Bowie

'Over rouwverwerking gesproken: David Bowie! Het is natuurlijk de ergste clichétip die ik geven kan, want sinds zijn dood heeft de hele wereld dat gedaan, maar één aspect mis ik altijd: dat hij zo'n geweldige autobiografische tekstschrijver was. Hij heeft zijn hele leven in zijn liedjes verwerkt en we hebben er altijd een beetje overheen gekeken.


'Van Tom Waits en Bob Dylan weet iedereen: geweldige teksten. Bij Bowie noemde niemand dat aspect als eerste. Hij werd om allerlei redenen een gigant gevonden, maar puur als song- en tekstschrijver hebben we hem onderschat.


'Neem Space Oddity: mooie song, maar we zagen dat lied toch altijd als een sciencefiction-liedje, gezongen door de fictieve Major Tom.


'Nu pas begrijp ik hoe intens persoonlijk dat lied is: zijn heroïneverslaving, de depressies waarmee hij kampte, zijn wil om de wereld te verlaten en als een buitenstaander op het aardse leven neer te kijken. Het zit er allemaal in, het lied is al ruim 45 jaar bekend, maar toch is het alsof we het nu pas goed verstaan.


'Van Bowie wordt vaak gezegd: niemand wist wie hij echt was.


'Wrang, want hij heeft het ons allemaal verteld. Niet eens heel cryptisch.'

Beeld HH

Wijk: Harlem, New York

'Ik had het niet gedacht, maar ik vind Los Angeles een fijnere plek dan New York. Vrienden van me wonen al 25 jaar in Williamsburg in Brooklyn, een wijk die een ontzettende hipsterenclave geworden is.


'Ik weet het: hipsterbashing is saai, die mensen zijn het probleem ook niet, het probleem is overontwikkeling, gevolgd door prijsopdrijving.


'Ja, ik klink als een oud wijf, maar ik kan er niet tegen, zo'n buurt die helemaal volgeplempt wordt met koffiewinkels en bierbrouwerijen die zogenaamd ruw en authentiek zijn, maar in werkelijkheid de authenticiteit van zo'n buurtgemeenschap juist om zeep helpen. Hetzelfde is gebeurd in Shoreditch in Londen. Ik woon er dichtbij, in Hackney. In Williamsburg kreeg ik zin om om me heen te slaan. Oeps, zei ik dat echt?


'Enfin, tijdens dat bezoek kwam ik ook in Harlem terecht. Ik was een beetje angstig, want het is een berucht stadsdeel, maar wát een geweldige plek. Het leeft, het bruist, maar toch is het lekker rafelig en volstrekt onhip. Een echte buurt waar echte mensen wonen.


'Ik zou niet in New York willen wonen, maar wel in Harlem.'

'Het leeft, het bruist, maar toch is het lekker rafelig en volstrekt onhip' Beeld HH

Gezichtsbeharing: de baard van mijn vriend Dave

'Die baarden ook, in wijken als Williamsburg en Shoreditch! Er is daar een enorme overvloed aan betreurenswaardige gezichtsbeharing. Hoe is dat in Amsterdam? Hetzelfde, neem ik aan?


'Góéde baarden bestaan ook, maar ze zijn zeldzamer. Mannen, luister goed: niet elke man kan een baard hebben. En niet elk baardtype is het juiste.


'Mijn goede vriend Dave heeft een mooie, verzorgde baard die ik van harte wil aanbevelen. Hij heeft hem altijd gehad, volgens mij. Het is een baard die de vorm van zijn gezicht accentueert in plaats van onzichtbaar maakt en die hem gedistingeerd maakt in plaats van onverzorgd.


'Weg met de jonge babysnoetjes waar ineens een veel te grote, woeste baard uit groeit, bij wijze van statement. In het algemeen komt het erop neer dat twintigers geen zware baarden moeten laten staan. Wij vrouwen zien meteen het verschil tussen een goede en een verkeerde baard. Metéén.' Box17

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden