'Ik heb iets van Annie M.G. Schmidt'

Op vakantie moest Marisa van Eyle zich beheersen om niet steeds de tekst door te nemen. Vanavond staat de 39-jarige actrice als stokoude Annie M.G....

'Annie rookte drie pakjes op een dag, geloof ik. Die liep voortdurend met een brandende sigaret in d'r hand. Ik rook zelf ook; maar eigenlijk alleen zo 's avonds, steevast bij een glas wijn. En nu kwam ik op Bali op plekken waar er helemaal geen wijn was. Aan het eind van de vakantie, dacht ik: Help! Ik ben gestopt met roken!'

De stem van Marisa van Eyle klinkt inmiddels weer behoorlijk doorrookt, daags na de eerste doorloop van Annie M.G., de dochter van de dominee. Na het ruime zomerreces van twee maanden wordt weer dagelijks gerepeteerd. Tekst bijhouden tijdens de vakantie had weinig zin: auteur Ton Vorstenbosch wilde na de try-outs van voor de zomer nog een en ander wijzigen. Van Eyle: 'Zit je daar ergens in een hangmat en dan denk je: zal ik toch maar niet even een stukkie doen?' Ze had het script mee op reis. En de biografie. 'Ja - het liefst had ik ook m'n voorzettanden meegenomen.'

Marisa van Eyle is Annie M.G. Schmidt. Voor de rol wordt ze 'totaal verbouwd'. Vorstenbosch beperkte zich tot de laatste vijftien jaar van Annies leven, hetgeen betekent dat Van Eyle om te beginnen dertig jaar ouder gemaakt moet worden. Aan het eind van het stuk speelt ze een 84-jarige. De Marisa van Eyle met haar 39 jaar en dikke bos blonde krullen is op toneel niet meer te herkennen. Dat helpt, met spelen, zegt ze. De uiterlijkheden, die pruiken en hulpstukken waardoor ze gebochelder en gezetter lijkt. 'Maar we hebben ook direct gezegd: het is geen imitatiewedstrijd. Wij - Ton, regisseuse Mette Bouhuijs, ik - zijn op zoek gegaan naar het wezen.'

De biografie was smullen. En banden hebben ze bekeken. Annie, die snedige one-liners aflevert bij Sonja Barend en Ischa Meijer. Annie, die op een feestelijke gelegenheid een sleutel van een schoolhek omdraait. 'Ik heb wat gebaartjes opgepikt. Ze strijkt zo met die vinger langs haar kin, ze knijpt met haar ogen - zelf ben ik ook behoorlijk kippig, dus dat zit er wel in.' Maar verder zijn het altijd publieke situaties. 'Hoe Annie zich beweegt tussen de vier muren van haar huis, daarvan bestaat geen bandmateriaal.'

En dat is wel waar Vorstenbosch het stuk grotendeels situeert. We zien Annie en haar zoon, schoondochter, kleinkind, Annie tussen goede en minder goede vrienden; een Annie die steeds minder gaat zien en koste wat het kost wil blijven doorwerken, succes hebben; en een struikelende en vloekende Annie, die zich moet laten voorlezen.

Dat leek Van Eyle geweldig vroeger: Annie M.G. Schmidt voorlezen. 'Ik ben gaan informeren, hoe je je kon aanmelden. Uiteindelijk heb ik het maar laten zitten. Ik durfde niet. Pas nu denk ik: het leek romantisch. Maar arme Annie had uiteraard liever zelf Tsjechov gelezen.'

Fervent fan zo lang ze zich kan heugen, was Marisa van Eyle 13 toen ze met haar moeder naar Foxtrot ging - en prompt een musicalsterretje wilde worden. 'Da's niet gelukt.' Maar ze ging wel meedoen in schooltoneelstukken en -musicals ('grootste niet-zingende rol') en uiteindelijk naar de toneelschool. 'Die teksten van haar, de humor, de ironie, ik viel ervoor. Haar werk heeft bijna iets Engels. Later zag ik ook De dader heeft het gedaan. Geweldig, vond ik het. Pas nu, sinds dit stuk, weet ik dat het een mislukking was.'

Vorig jaar kwam deze rol langs, in het tweede freelance-jaar na haar afscheid bij De Trust. Altijd lastig om van jezelf te zeggen waarom nu juist jíj bent benaderd, zegt ze voorzichtig. Ze had in de twaalf jaar bij Theu Boermans een aantal keer een oudere vrouw gespeeld; de rol van mevrouw Wurm uit Werner Schwabs Volksvernietiging leverde zelfs een Colombina op. 'Maar ik heb ook wel gehoord dat men vindt dat ik op een of de andere manier iets van Annie M.G. Schmidt heb. Ergens vind ik dat niet helemaal vreemd.'

Hyperventilerend van vreugde zei ze ja. 'Eerst mocht ik het nog tegen niemand zeggen. Het impresariaat moest eerst kijken of het op mij verkocht kon worden - dus ze hielden zeventig slagen om de arm. Ik snap dat wel, in die zin: dit is geen gesubsidieerd toneel, je moet enige garantie hebben dat het rendabel is.'

Wie haar nu haar tekst hoort uitspreken, hoort naast Annie ook een beetje Ton Vorstenbosch praten. 'Ik speel zijn pen', zegt Van Eyle. 'Hij schrijft zoals hij praat. Het personage is Annie, maar het is niet helemaal haar taal. Wel zijn ze aan elkaar verwant. Ook Ton heeft een zekere ironie, en ook Annie kon soms licht-vals zijn.'

Het stuk, zo is al wel opgemerkt, is misschien niet historisch kloppend, maar wel historisch waarachtig. 'Goed geformuleerd. Voor je het weet, krijg je te horen: de waarheid wordt geweld aangedaan. Terwijl: het is theáter. Bij bestaande mensen ligt een en ander soms gevoeliger - dat snap ik ook wel. Maar we maken hier de afspraak: het is niet echt.'

'Want of het klopt of niet: 90 procent van 6 tot 96 jaar heeft wel een beeld van haar. De eerste minuten zal ik altijd tegenvallen, want ik ben haar niet.' Ze klopt het af, drie keer, aan haar eigen hersenpan: 'Maar na tien minuten moeten ze pikken dat ik haar voor de duur van de avond verbeeld . En natuurlijk wil ik per se niet teleurstellen. Ook dat heb ik met de echte Annie gemeen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden