'Ik heb het debat in Engeland nog nooit zo fel gezien'

De Britten voeren campagne voor of tegen een Brexit alsof hun leven er vanaf hangt. De moord op politica Jo Cox heeft de campagnes tijdelijk stilgelegd. Is dit een gamechanger? We vragen het in deze Nieuwsbreak aan oud-Engelandcorrespondent (1964-1975) Peter Brusse. 'Voor- en tegenstanders Brexit zullen er iets minder met gestrekt been in gaan.'

Peter BrusseBeeld anp

Het is nog niet te zeggen of Jo Cox is vermoord om politieke motieven. Toch zijn alle Brexit-campagnes voorlopig stilgelegd. Cox was hartstochtelijk voorstander van het blijven in de EU. Kan dit Brexit-tegenstanders een voordeel opleveren?

'Dat is moeilijk te zeggen. Mensen zijn aangeslagen, en velen zeggen nu: dit is echt te ver gegaan. Dat referendum was kennelijk toch te hard en te persoonlijk, laten we even dimmen. En het zou de twijfelaars, want die zijn er toch ook, over de streep kunnen trekken: laten we uit sympathie voor het slachtoffer toch maar tegen een Brexit stemmen. Dat zou kunnen, maar voor mij is het ook wel een beetje wishful thinking.'

Maar het debat zal hierdoor dus ook minder fel worden?

'Ik denk het wel. Het ging ook wel verschrikkelijk hard, hè. Van beide kanten. Alles en iedereen werd erbij gehaald. Gisteren had je bijvoorbeeld nog die nieuwe affiche van UKIP met het beeld van een enorme stroom vluchtelingen die het land binnenkomt. En daar komt dan weer felle kritiek op.'

Niet echt typisch Brits?

'Nee ik vind het verbazingwekkend. Ik heb zeker een halve eeuw verkiezingen mogen meemaken vanuit Engeland, en ik heb het nog nooit zo fanatiek en fel gezien. En ook zo emotioneel en irrationeel: argumenten doen er niet toe. Als nu iemand met argumenten komt, zegt men: ach, dat is de elite, die worden er alleen maar rijker van, het gaat om het volk. Alles loopt door elkaar. Waar je ook komt, overal wordt over het referendum gesproken. Het raakt de Britten. En het is een populistische beweging aan het worden, zoals dat in heel Europa het geval is.

'Nigel Farrage en Boris Johnson worden vergeleken met Trump. Tegenstanders van een Brexit roepen dat Europa uit elkaar zal vallen en dat je daarmee Poetin en Trump in de kaart speelt. Dat maakt het allemaal onvoorspelbaar en hard. Veel mensen denken dat dit voor Groot-Brittannië de laatste kans is om de vrijheid te bewaren. Het spreekt kennelijk aan. Het raakt de identiteit van de Britten.'

Jo Cox was ook hartstochtelijk voorstander van de komst van vluchtelingen.

'Ja, maar ze was ook veel genuanceerder dan de meeste andere politici. Ze erkende de problemen, en benoemde ze ook. Zij was werkzaam in Leeds, waar veel werkloosheid heerst. De arbeiders moeten niet de prijs betalen voor de komst van asielzoekers, vond ze. Die problemen wilde ze oplossen. Ze was zeer uitgesproken, maar absoluut geen zwart-wit-politica. Ook internationaal was ze zeer betrokken. Ze had alles in zich om tot grote hoogten te stijgen binnen de Labour-partij. En ze werd er van alle kanten om geroemd. Ook de conservatieven zagen dat zij een goed mens was. Ze hadden bewondering voor haar. En in haar eigen district was ze ook geliefd. Ze heeft het op eigen kracht gewonnen. Zij heeft de conservatief verslagen, omdat ze een aardig en goed mens was.'

Alom geliefd dus. Wijst dat op een verwarde dader?
'Het is een man met psychische problemen, maar hij zou ook 'Britain first' geroepen hebben, de naam van een extreem-rechtse partij. Hij zou ook zijn geabonneerd op min of meer racistische bladen, en het apartheidsregime in Zuid-Afrika steunen. Hij kwam dus wel uit de rechts-extreme hoek. Maar de politie heeft vooralsnog geen aanwijzingen gevonden dat er een politiek motief voor de moord was. Hij heeft een duidelijke psychische geschiedenis. In tegenstelling tot een moslima die vijf, zes jaar geleden een parlementslid neerstak. Zij heeft toen aangegeven dat zij de man uit overtuiging had geprobeerd dood te steken, en daar nooit spijt voor betuigd.'

Bloemen en een Britse vlag in Birstall, ter nagedachtenis aan Jo Cox.Beeld getty

Het gebeurt inderdaad vaker in Groot-Brittannië: politici die worden aangevallen na een spreekuur in de plaatselijke bibliotheek. Overweegt men niet om daar maar mee te stoppen?
'Nee zeker niet. Het is juist typisch Brits om te zeggen: we gaan er gewoon mee door. We moeten ons niet laten intimideren. Daarin verschillen de Britten van de Fransen. Men wil juist zo weinig mogelijk politie-activiteiten. Natuurlijk zijn die er wel, maar veel minder opvallend. En vergeet niet: de Engelse politie-agent is nog altijd ongewapend. Een parlementslid dat contact heeft met de gewone mensen, ook buiten de eigen achterban, wordt gezien als een symbool van de Britse identiteit. Dat zal niet snel veranderen.'

Heeft de moord de twee strijdende Brexit-partijen dichter bij elkaar gebracht?
'Nou ja, ze zullen er in elk geval iets minder met een gestrekt been in gaan. Maar de campagnes zullen snel worden hervat. Men zal zich nu misschien twee keer achter de oren krabben alvorens al te boude uitspraken te doen, terwijl Jo Cox wordt begraven. Aan de andere kant is het Brexit-referendum voor veel politici erop of eronder: het bepaalt hun verdere carrière. Ze kunnen dus niet zeggen: de wedstrijd is over. We zullen de komende week dus nog veel van de bekende rethoriek blijven horen. Het gaat ongelooflijk diep.'

Dit is aflevering 735 van de Nieuwsbreak, het nieuwsinterview van de Volkskrant, elke dag om 16.00 uur online.

Lees ook

Direct contact met de kiezer is de grote kracht van de oudste moderne democratie ter wereld. Komen Britse politici té dichtbij? (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden