'Ik heb gewoon een zwak voor Jan Peter'

Braks was minister van Landbouw toen kabinetten niet vielen en premiers uit degelijk hout waren gesneden. Door hem werd Balkenende partijleider en, later, premier....

Gerrit Braks neemt volgende week afscheid als voorzitter van de Eerste Kamer. De christen-democraat verlaat daarmee, na ruim een kwart eeuw onafgebroken Kamerlid of minister te zijn geweest, de politiek. Hij is de kingmaker van Jan Peter Balkenende.

In zijn werkkamer van de senaat onthult de 70-jarige Braks dat hij er 'verschrikkelijk' tegenop ziet zich terug te trekken uit Den Haag, maar hij ziet ernaar uit eindelijk tijd vrij te kunnen maken voor zijn kinderen en kleinkinderen. Hij heeft nog wel een paar adviseurschappen, maar het spijt hem drastisch te hebben gesnoeid in zijn functies toen hij twee jaar voorzitter kon worden van de Eerste Kamer. 'Ik wilde voorkomen dat ik brieven aan mezelf moest schrijven.'

Braks is de laatste der mohikanen uit de drie kabinetten-Lubbers die uit de actieve politiek stapt. Hij was minister van Landbouw in een tijd dat kabinetten niet vielen en minister-presidenten uit degelijk hout waren gesneden.

Hij heeft bewerkstelligd dat Jan Peter Balkenende in het zadel kwam als leider van het CDA. In het partijbestuur van het CDA staakten de stemmen over de opvolging van De Hoop Scheffer. De ene kandidaat was de ervaren Brabantse bestuurder Pieter van Geel, de ander was de wetenschapper Jan Peter Balkenende.

- Hebt u het afgelopen jaar nog weleens gedacht aan uw ingreep, die ertoe leidde dat Balkenende later premier kon worden?

'Jazeker. Het partijbestuur kwam niet uit de vraag wie het tot nieuwe leider moest kiezen en ik zat erbij als adviseur. Ik heb het woord genomen en gezegd dat er dringend een beslissing genomen moest worden.

'Ik heb voorgesteld direct te starten met Jan Peter. De wind sloeg om na die opmerking. Hij kende het Haagse circuit. Ik heb zonder meer een zwak voor Jan Peter. Hij was mijn secretaris van de programmacommissie in 1994. Omdat ik plotseling weinig tijd had, leverde hij teksten waarvan ik zeer gecharmeerd was.'

- Het fascinerende toeval is dat door uw toedoen ook Pieter van Geel minister-president had kunnen zijn.

'Hij zou het anders gedaan hebben. Ik hoop voor Pieter nog steeds het allerbeste.'

- Als u de kabinetten-Lubbers vergelijkt met de kabinetten-Balkenende, wat ziet u dan?

'Over Lubbers werd in het begin ook maar matigjes gedacht. We stonden voor een gigantische opdracht en men ging ervan uit dat Lubbers dat niet zou klaren. Maar er werd fors ingegrepen in een situatie die sanering behoefde. De ambtenarensalarissen werden niet bevroren, daar ging 3 procent vanaf. Dat waren maatregelen.'

- Misschien is iedereen over twee jaar de zwakke start van Balkenende vergeten en overtreft hij Lubbers.

'Ik schat Jan Peter in als iemand die snel gezag kan herwinnen. Op de een of andere manier heb ik vertrouwen in het nieuwe team. Het is niet alleen Jan Peter die ervaring heeft gekregen met het instabiele, ook al die anderen: Veerman, Donner, Van der Hoeven, De Geus. Ze kunnen niet met trots terugzien op de voorbije periode en dat geeft ze de motivatie om er echt wat van te maken.'

- Is het CDA er ooit wel bovenop geweest na de hardhandige verwijdering uit de regering in 1994?

'Als je kijkt naar wat we in het parlement hebben: 23 zetels in de Eerste Kamer en 44 in de Tweede Kamer. Dat is verrassend. Ook de aanwezigheid van het CDA in het kabinet is sterk.'

- Geeft u nu eens antwoord: is het ooit weer goed gekomen met het CDA als regeringspartij? Kunnen ze het nog wel?

'Uiteindelijk gaat het om de representatie in regering en parlement.

'Ik geef toe dat het klimaat niet helemaal gunstig is om dat vast te houden. Bij veel mensen is er toch de reflex dat je veilig stemt als je op het CDA stemt. De ervaringen onder Lubbers worden nog vaak in gunstige zin aangehaald. Van het CDA wordt nu weer verwacht dat het een stabiele functie gaat vervullen in de Nederlandse samenleving. Als door toedoen van het CDA die stabiliteit niet wordt veiliggesteld, dan hebben we een groot probleem.'

- Hebt u nog een gratis advies voor Balkenende?

'Handen aan de ploeg hè? Vooral intern de zaken goed stimuleren en coördineren. Ik vind het goed dat hij de luchtbalonnetjes bij voorbaat heeft afgeschaft. Het regeerakkoord moet worden uitgevoerd.'

- Wat als nu onverhoopt over twee jaar mocht blijken dat alle pogingen ten spijt er een minister-president zit die het gewoon niet kan?

'Die hypothese is voor mij dermate absurd dat ik daar geen antwoord op kán geven.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden