'Ik heb gedacht: we komen er niet uit'

Op het laatste nippertje ging de Cypriotische president door de knieën. Toen duidelijk werd dat de EU en het IMF er desnoods mee zouden kappen, ging bij Anastasiades de knop om.

Het was letterlijk 5 voor 12, zondagnacht, toen de Cypriotische president Anastasiades door de knieën ging. Getergd door tien uur van vruchteloos onderhandelen stelden de EU en het Internationaal Monetair Fonds (IMF) de Cyprioot een ultimatum. Minister Dijsselbloem van Financiën: 'Anastasiades werd duidelijk gemaakt: als er nu geen voortgang wordt geboekt, kappen we ermee. Dan is het over en uit. Toen kwam de zaak in beweging.'


'Ik heb gedacht: we komen er niet uit', erkent Dijsselbloem, die als voorzitter van Eurogroep nauw betrokken was bij de reddingsoperatie voor Cyprus. Anastasiades weigerde aanvankelijk om in ruil voor een lening uit het Europees noodfonds de twee grootste banken van zijn eiland te saneren. 'Het is begrijpelijk dat hij probeerde te redden wat er te redden viel. Maar terwijl we aan het onderhandelen waren, kwamen de berichten binnen dat er per uur minder geld beschikbaar was voor de geldautomaten. De Laikibank was niet meer te redden. Die knop moest nog om bij Anastasiades.'


Anastasiades was woest, hij dreigde met ontslag.

'Ik kan natuurlijk niet bevestigen dat hij dat gedaan heeft. Maar het is voor elke president een heel moeilijke beslissing de twee grootste banken min of meer weg te vagen. Hierdoor gaan duizenden banen verloren, het is een dreun voor de economie van Cyprus. Dat vergt leiderschap en dat heeft Anastasiades uiteindelijk getoond.'


Cyprus zegt dat het wordt gemangeld omdat het klein is.

'Het is geen kwestie van een klein land maar van een heel grote financiële sector. Veel te groot voor het land en bovendien verdacht van witwaspraktijken en belastingontduiking. Het beeld dat de eurozone Cyprus nu gedwongen heeft zijn banken op te blazen, klopt niet. Deze banken hebben zichzelf laten ontploffen.'


Waarom heeft u niet een week eerder tot de sanering van de twee banken besloten? De Eurogroep onder uw leiding koos toen voor een belastingheffing op alle Cypriotische spaartegoeden, een voorstel dat tot chaos leidde.

'Omdat die sanering vorige week onacceptabel was voor Cyprus. En je kunt als Eurogroep een land niet opzij schuiven en zeggen: dit heb je te slikken. De herstructurering van de banken zou in het Cypriotische parlement zijn afgeschoten. Dat gebeurde uiteindelijk ook met die heffing, dat hadden we anders ingeschat.'


De optie om de banken op te splitsen en alleen de grotere spaarders aan te pakken lag dus eerder op tafel?

'Al weken; maar die weg was voor Cyprus onbegaanbaar. Anastasiades koos voor de heffing op alle tegoeden, ook die onder de 100 duizend euro. Dat heeft tot veel discussie geleid.'


En tot onzekerheid: ook in andere eurolanden vreesden burgers voor hun spaargeld.

'Hmm, daar wil ik graag een opmerking bij maken: die onzekerheid heerste vooral onder journalisten, politici en opiniemakers. Die voorspelden de heropleving van de crisis en het einde van de euro. Wel, ik heb weinig ongerustheid gezien bij de financiële markten. Er zijn ook geen bankruns geweest in de rest van Europa. De financiële markten zijn minder zenuwachtig dan we denken.'


U zegt zelf dat het nieuwe akkoord beter is. Had u als Eurogroepvoorzitter het heffingbesluit niet moeten blokkeren?

'Dat is wijsheid achteraf. Er is een storm losgebarsten omdat spaargelden niet meer veilig leken. Dat heb ik niet zien aankomen. Voor mij was het een eenmalige heffing op vermogen, daar is niets vreemds aan.'


Ondermijnt het uw gezag als Eurogroepvoorzitter? Uw voorganger, de Luxemburgse premier Juncker, was er snel bij om te zeggen dat u steken had laten vallen.

'Juncker heeft mij gebeld en zijn excuses aangeboden. Zijn opmerking was bedoeld als grap. Ik neem de verantwoordelijkheid voor het besluit. Juist als er kritiek komt, moet je er als voorzitter staan. Niet je handen schoonwassen. Ik voel me niet beschadigd, integendeel, het heeft me gesterkt.'


Dat EU-president Van Rompuy zondagnacht de regie overnam in de onderhandelingen met Cyprus, zien sommige diplomaten als teken van uw afkalvende geloofwaardigheid.

'De bemoeienis van een hoger niveau wanneer het spannend wordt, is niet vreemd in de EU. Daar ga ik dus ontspannen mee om. Alle voorbereidende gesprekken stonden onder mijn leiding. Van Rompuy heeft de ontmoeting met Anastasiades gefaciliteerd. Als hij de uitnodiging niet had verstuurd om de problemen te bespreken, had ik dat gedaan.'


Om Griekenland te redden werden obligatiehouders aangeslagen, voor Cyprus de spaarders. Is dat de nieuwe lijn?

'Die ommezwaai in beleid is onafwendbaar. Op het hoogtepunt van de crisis moest de overheid alle risico's oppakken, anders stortte de boel in. Nu komen we in rustiger vaarwater en duwen we risico's en kosten terug naar waar ze vandaan komen: bij de banken, de aandeelhouders en de grotere spaarders. De bankensector nam onverantwoord veel risico omdat de overheid er altijd was als vangnet. Pas als je dat weghaalt, krijg je financieel gezond gedrag in de sector.'


Terwijl u Cyprus redde, schreeuwden de Cyprioten dat de Derde Wereldoorlog onder leiding van Merkel is begonnen. Is de groeiende kloof tussen Noord en Zuid geen gevaar voor de eurozone?

'De stabiliteit van de euro verzwakt als de verwantschap tussen de landen afneemt. Maar het is niet waar dat Duitsland de boeman was. Ik heb in een vroeg stadium de ijkpunten voor de hulp aan Cyprus vastgelegd, inclusief het plafond van 10 miljard aan de lening. Ook Frankrijk, Italië en Spanje moedigden mij aan dat vast te houden. Mijn Franse collega Moscovici betitelde Cyprus als een casino-economie die moest worden aangepakt.'


Met Cyprus in uw achterhoofd, denkt u dan niet: mijn baan in Nederland is een makkie?

'Het plaatst de Nederlandse problemen zeker in perspectief: in Cyprus vliegen tientallen procenten groei het raam uit. Tegelijk valt me op dat alle eurolanden met dezelfde problemen worstelen. Vrijwel overal moet de concurrentiekracht versterkt worden en de financiële sector gesaneerd. Spanje had een vastgoedbubbel maar Nederland kan er ook wat van. Het beeld 'Noord is gezond, Zuid is ziek' verdient nuancering. We zitten allemaal in hetzelfde schuitje.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden