'Ik heb een rotsvast vooruitgangsgeloof'

Rutger Bregman bindt de strijd aan met de moderne geschiedvervalsers. De beroepshistorici laten het afweten. 'Ik schrijf voor iedereen die een boek kan uitlezen.'

Rutger Bregman (23) had altijd gedacht dat hij de wetenschap in wilde gaan. Promoveren en boeken schrijven. Maar de geschiedwetenschap ging hem steeds meer tegenstaan: 'Het onderzoek dat wordt gedaan is heel verantwoord en gedegen, maar het gaat nergens meer over. Hoe verhouden vijftiende-eeuwse hooi-inspecteurs zich tot het belastingstelsel uit die tijd? Dat soort vragen. Het is mij te futiel. Ik barst van de energie en het idealisme en ik wil een publiek bereiken.'


In vier maanden schreef Rutger Bregman een boek waarin hij verbanden legt tussen thema's uit de actualiteit en historische gebeurtenissen: Met de kennis van toen. Niet alleen richt hij zich daarin tot een groot publiek - 'iedereen eigenlijk die een boek kan uitlezen' - hij poneert ook de stelling dat we kunnen leren van het verleden, iets wat de meeste historici hem niet zullen nazeggen.


'Tijdens mijn studie werd altijd gezegd dat je het verleden niet kunt vergelijken met het heden. Ik vind dat je daar wel over kunt schrijven. De geschiedwetenschap is veel te voorzichtig. Iemand betichten van een anachronisme is het grofste verwijt dat je kunt maken, maar ik ben niet bang om uit te glijden.'


Toch zijn er genoeg historici die de opiniepagina's volschrijven.

'Niet alle historici zijn makke schapen. Denk alleen al aan Maarten van Rossem. Hij is gewoon een seculiere dominee. Maar ik zie nog weinig historici die breed worden gelezen. Veel historici kunnen gewoon niet zo goed schrijven. Het is niet leuk om te lezen. De hobbyisten weten ze wel te bereiken, maar het grote publiek niet. En dat terwijl er zoveel onzin over het verleden wordt gezegd. 'Als wij het niet doen, gaan anderen ermee aan de haal.' Dat zei een hoogleraar op de vraag naar het nut van de geschiedenis. Ik vond dat een slim antwoord. Maar als dat zo is, dan moeten we dat wel doen. Iets tegenover al die onzin stellen bedoel ik: de strijd aanbinden met de moderne geschiedvervalsers.'


Dat zijn grote woorden.

'Ja, maar het is idioot wat er wordt betoogd. Niet alleen door rechts, maar ook door links. Van de VOC-mentaliteit en massa-immigratie tot de proto-fascistische partij die de PVV zou zijn. Pure geschiedvervalsing. Het valt mij op dat het idee van massa-immigratie niet alleen door de PVV wordt gepredikt, maar vrij breed gedragen is. In de media gaat het maar al te vaak over 'een forse instroom van immigranten'. Als historicus heb je daar echt wat tegenin te brengen.'


Wat kun je als historicus aan dat debat toevoegen?

'In mijn boek verbind ik de moslimtsunami van Wilders met een tsunami die we allang vergeten zijn: de angst voor katholisering van Nederland. In 1853 besloot de paus de bisschoppelijke hiërarchie in Nederland te herstellen. Heel Nederland stond op zijn kop. Tienduizenden handtekeningen werden opgehaald, katholieken werden met geweld tot de orde geroepen en uiteindelijk is er zelfs een kabinet over gevallen. Op het eerste gezicht is het probleem van toen natuurlijk kolderiek. Maar statistisch was er toen meer reden om ongerust te zijn dan nu: 40 procent van de bevolking was rooms-katholiek. Zo'n vergeten episode plaatst de huidige discussie in een heel ander perspectief.'


Doe je met zo'n vergelijking niet precies waar historici bij uitstek goed in zijn: relativeren?

'Dat vind ik ook een goede eigenschap. Maar ik ben wel een optimistische en idealistische historicus. De rode draad in mijn boek is dat we nu veel beter af zijn dan vroeger. Dat gaat in tegen de nostalgie-mythe die zegt dat alles verloedert: we zouden steeds asocialer, materialistischer en gewelddadiger worden. Maar die mythe heeft weinig met het verleden te maken. Onlangs betoogde Steven Pinker in zijn boek The better angels of our nature (Ons betere ik) dat de mensheid sinds de prehistorie steeds minder gewelddadig is. Wat dat betreft ben ik heel optimistisch. Ik heb een rotsvast vooruitgangsgeloof. Het is nu in de mode om te zeggen dat het najagen van een utopie altijd eindigt in genocide. Maar dat is een cliché. Denk aan Martin Luther King en Gandhi. Zij zeiden absurde dingen - 'liefde en waarheid zullen overwinnen'. Dat kun je utopisch noemen, maar ik denk wel dat we het van dat soort ideeën moeten hebben.'


Rutger Bregman: Met de kennis van toen.

De Bezige Bij; 256 pagina's; € 18,50.


ISBN 978 90 234 7212 4.


RUTGER BREGMAN

1988 Geboren te Westerschouwen


2006-2007 Propedeuse, Universiteit Leiden


2007-2009 Bachelor Geschiedenis, Universiteit Utrecht


2010-2012 Master Geschiedenis, Universiteit Utrecht en Universiteit van Californië


2009-2011 Docent Geschiedenis, Universiteit Utrecht


2011-heden Freelance publicist voor de Volkskrant, nrc.next, De Groene Amsterdammer en Trouw.


UIT 1000 MANUSCRIPTEN GEVIST

Vorig jaar mei stuurde Rutger Bregman een mailtje naar info@debezigebij. Hij had een plan voor een boek - actuele thema's verbinden aan historische gebeurtenissen - en drie afgeronde hoofdstukken. Toen hij 25 hoofdstukken verder was, kreeg Bregman bericht dat De Bezige Bij geïnteresseerd was. Bregman: 'Toen ik begon met schrijven aan het boek had ik nog geen enkel artikel in de krant gepubliceerd. Ik was al blij geweest als ik een aantal hoofdstukken gepubliceerd zou krijgen. Vier maanden lang heb ik hele dagen geschreven. Ik werk wel hard, maar niet op een gestreste manier. Vergelijk het met iemand die de hele dag tv zit te kijken.'


Zijn volgende boek gaat over de geschiedenis van de vooruitgang.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden