REPORTAGE

'Ik had juist het idee dat we het in Ansbach zo goed deden'

Het 'extreem slome' stadje, een schoolvoorbeeld van het klassieke Duitsland, is het decor van de eerste islamitische zelfmoordterrorist in het land. Hoe reageren de inwoners?

Politietape ligt op de grond in Ansbach, waar Mohammed Daleel zichzelf opblies. Beeld epa

In Ansbach waren de mensen zo blij dat ze in Ansbach woonden - en niet in grote steden waar aanslagen plaatsvinden, zoals München en Würzburg. Ansbach ligt er tussenin. 'We zeiden vrijdag na die schietpartij nog tegen elkaar: ik ben blij dat ik niet in München woon...'

Zo begint de anekdote die maandag in veel varianten wordt verteld in het wat pastelkleurige vakwerkstadje in Beieren, een dag nadat de uitgeprocedeerde Syrische asielzoeker Mohammed Daleel (27) er zichzelf opblies en dood neerviel op de kasseien, tussen de Barokke pronkhuizen in het stadscentrum. Vijftien bezoekers van een festival voor klassieke muziek en Duitse poëzie raakten gewond.

Ander land

'Mijn broer was gisteren bij het festival, en mijn zwager was vrijdag in het winkelcentrum in München', zegt Sabine Sommer, van kantoorboekhandel Sommer om de hoek bij de plaats delict. 'Ze bleven gelukkig allebei ongedeerd, maar ik heb sinds dit weekend het idee dat ik in een ander land woon.'

Na een week van geweldsuitbarstingen waarvan het motief niet altijd meteen even duidelijk was - een gek of een terrorist? - bestaat er in Ansbach geen twijfel: dit was een terroristische aanslag uit naam van de islam door een man die 'wraak wilde nemen op de Duitsers voor het vermoorden van moslims', zoals blijkt uit de videoboodschap die de politie op een van Daleels mobiele telefoons vond.

'De islamitische terreur heeft Duitsland bereikt', zei de Beierse minister van Binnenlandse Zaken Joachim Herrmann maandagmiddag. Merkels minister van Binnenlandse Zaken Thomas de Maizière bleef ondanks het bewijsmateriaal voorzichtig en zei dat hij 'een verband met het internationale terrorisme van IS niet uitsluit'. De Maizière onderstreepte dat de dader ook psychisch verwarde man was: hij werd behandeld voor depressies en ondernam twee zelfmoordpogingen.

Het artikel gaat verder onder de afbeelding.

'Rambo' wilde veel meer slachtoffers maken

Zijn bijnaam was 'Rambo' en hij wilde sterven als zelfmoordterrorist (+), de 27-jarige Syrische vluchteling die zich zondagavond opblies in een pittoreske steeg in Ansbach, Noord-Beieren. Hij verwondde vijftien mensen. Maar de in Aleppo geboren Mohammed Daleel had veel meer slachtoffers willen maken. Daarvan getuige de zelfgebouwde bom in zijn rugzak, die was voorzien van scherpe metalen splinters.

Hotel Christl. Mohammed Daleel verbleef er op de tweede verdieping. Beeld reuters

Beiers conservatief

Ansbach heeft 40 duizend inwoners, onder wie vijfhonderd asielzoekers. 'Een extreem sloom ambtenarenstadje, 'typisch duits' en 'een beetje Beiers conservatief', omschrijven Moni (34) en haar moeder Barbara (59) hun stad. Zelf zijn ze niet zo conservatief. Toch wonen ze graag in Ansbach, vanege de rust en de schoonheid. 'We wonen hier eigenlijk in het paradijs', zegt Moni. 'Of moet ik nu zeggen: woonden?'

Dat juist een plaats als Ansbach het decor werd van de eerste islamitische zelfmoordterrorist in Duitsland is behalve diep treurig ook ironisch omdat Ansbach als schoolvoorbeeld zou kunnen dienen van het 'klassieke Duitsland' waarvan sommige Duitsers bang waren dat het door Merkels Willkommenskultur zou verdwijnen.

Behoudzucht

Als je het stadje binnenrijdt, na kilometers van golvende graanzee afgewisseld door dichte dennen, waan je je zomaar in een Anton-Pieck-vakantiekolonie. Kinderen rennen niet gehinderd door enig verkeer over de hobbelige straatjes, de rozenstruiken bloeien overdadig, een op de drie mannelijke bejaarden draagt zo'n groen Beiers hoedje. Het is een stad waar progressief ingestelde mensen begrip krijgen voor behoudzucht. Een stad waarover je denkt: als je hier een terroristische aanslag kunt plegen, dan kan het écht overal.

'Het is echt een terrorist hè', zegt Barbara alsof ze er moeite mee heeft om het te aanvaarden, terwijl ze haar dochtertje op de houten glijbaan tilt. 'En ik had juist het idee dat we het hier zo goed deden. Bijna al mijn vriendinnen doen vrijwillig iets met vluchtelingen en ze hebben daar eigenlijk alleen maar positieve verhalen over.' Ze veegt het zand van de speen van haar dochtertje. 'We moeten ons gewoon nóg beter inzetten voor de integratie, dat is de enige oplossing.'

Het artikel gaat verder onder de afbeelding.

Politieagenten vlakbij de woning van Daleel. Beeld epa

Te laat

Maar niet die van Kristian Körber, gepensioneerd ambtenaar en een van de vele inwoners van Ansbach die een aanslag als deze 'natuurlijk allang' zagen aankomen. Hoe lang? Hij strijkt over zijn snor. 'Nou ja, sinds die Willkommenspolitiek van Merkel.' Zijn vrouw draagt al 'sinds Wir schaffen das' pepperspray in haar handtas en vindt het 'griezelig' wat ze 'hier allemaal op straat ziet lopen.' Asielzoekers, bedoelt hij.

Nee, enige noemenswaardig incident met asielzoekers hier in Ansbach kan hij zich niet herinneren. 'Maar ja, wat je allemaal uit andere steden hoort. We wisten dat het hier ook kon gebeuren. En nu is het gebeurd. Maar het zal me niets verbazen als de oude partijen (AfD-jargon voor CDU, SPD en FDP) dit gewoon weer zullen negeren. Nou ja, het is toch al te laat, de haatislam is al in Duitsland aangekomen.'

Geen garantie

Nee, dat iemand een paar huizen verder een bom in elkaar zou zitten knutselen hadden de buren Ralf (47) en Brigitte (71) nooit gedacht. Ze kijken naar de overkant van de straat, naar het voormalige hotel Christl, waar nu al een paar jaar asielzoekers wonen. Mohammed Daleel verbleef er op de tweede verdieping. 'Ik geloof dat ik hem nooit gezien heb', zegt Brigitte, die met veel andere asielzoekers wel contact heeft. 'Vanwege de hond, alle kinderen willen hem altijd aaien. Ik vind het leuk dat ze hier wonen, ik heb gezellige gesprekken.'

Ralf, bouwvakker, laadt zijn gereedschap uit en kijkt tussen de huizen door het dal in, naar het stadscentrum. 'Wat kun je hier nou tegen doen? Niks, of bijna niks.'

Minister de Maizière kondigde maandag aan dat de regering daarover de komende week in beraad gaat. Hij verzekerde de Duitse bevolking alvast dat 'de Duitse rechtstaat sterk is en sterk blijft en dat de veiligheidsdiensten alles doen om te voorkomen dat dit soort geweld zich zal herhalen, maar een garantie daarvoor is er niet.'

Vlak bij Hotel Christl wandelt een groep kinderen met een begeleider - naschoolse opvang. 'Dat is ook best een goede plaats voor een bom', zegt een blonde jongen van een jaar of 10, wijzend op een elektriciteitshuisje . 'Maar weten jullie nog wat ik heb gezegd?' vraagt de begeleider. 'Jahaa', klinkt het in koor, 'niet alle moslims zijn terroristen!'

Een agent bij de plaats van de aanslag. Beeld afp

Hoe moeten de media reageren?

Als de media maandagochtend melding maken van de aanslag in Ansbach, is nog weinig bekend over de dader. Maar al snel sijpelt informatie door. De dader had psychische problemen, zijn asielaanvraag werd afgewezen en deed al eerder twee zelfmoordpogingen. Is dit nu een terrorist of een depressieve geweldpleger? En hoe moeten media daarmee omgaan?

Volgens media-ethicus Huub Evers ontkomt elk journalistiek medium er niet aan om bepaalde informatie te delen. 'Als het niet om een terroristische aanslag kun je de reden niet achterwege laten, je moet er iets mee. Minstens moet de mentale gesteldheid van de dader genoemd worden. Maar', zegt Evers, 'je moet terughoudend zijn, te veel details werken copycat-gedrag in de hand.'

'Het is een lastige kwestie', zegt Marcel Gelauff, hoofdredacteur NOS Nieuws. 'De beweegredenen van een aanslagpleger zijn pas achteraf bekend. En het is toch nieuws, het kan niet wachten.' Gelauff houdt wel rekening met eventueel copycat-gedrag. 'Elke keer maken we een afweging hoe groot en uitgebreid we een aanslag brengen. Bij de aanslag in Nice kozen we voor een extra lang journaal, bij München voor korte items tussen de reguliere programmering.'

Ook Marc Schreuder, adjunct-hoofdredacteur van RTL Nieuws, vindt het ingewikkeld. 'Bij zelfdoding zijn wij bijvoorbeeld heel terughoudend, maar soms gaat een gebeurtenis de samenleving aan, waardoor we die wel verslaan, zoals in München.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden