INTERVIEW

'Ik had genoeg van mijn eigen ik'

Met het aanbod van vrouwen is het op de festivals slecht gesteld, zo niet op North Sea Jazz, dat vrijdag begint. Eén van de dames die hier staan, is de Amerikaanse Melody Gardot. Gijsbert Kamer sprak met haar.

Melody Gardot. Beeld Redferns via Getty Images

Waar zijn de vrouwen? Het is ook dit jaar weer een valide vraag bij het doorlopen van de programma's van alle zomerfestivals. Mannen hebben de overhand. Op de hoofdpodia van Pinkpop en Lowlands dit jaar: geen vrouw te bekennen.

Hoe anders is dat op het North Sea Jazz Festival, dat komend weekend voor de tiende keer in Rotterdam wordt gehouden. Niet alleen wemelt het van de dames, ze krijgen ook nog voorname plekken toebedeeld.

Acht tips

Volkskrant-muziekrecensenten Gijsbert Kamer, Koen Schouten en Robert van Gijssel vertellen u welke optredens u niet mag missen dit jaar op North Sea Jazz, dat vrijdag begint in Rotterdam.

North Sea Jazz, van 10 t/m 12 juli, Ahoy, Rotterdam.

Veel vrouwelijke artiesten

Het optreden zondag van de Amerikaanse zangeres Melody Gardot, met wie V een interview had, belooft een van de hoogtepunten te worden.

Maar ook de namen Cassandra Wilson, Lizz Wright, Mary J. Blige, Lady Gaga, Alabama Shakes (de rock-'n-soul- band met de fantastische frontvrouw Brittany Howard) en Ntjam Rosie prijken op het affiche. En dat is alleen nog de bezetting op de eerste dag.

Mary J. Blige. Beeld REX Shutterstock

Later in het weekend staan Chaka Khan, Dee Dee Bridgewater, Beth Hart, Ruthie Foster, Candi Staton, Dianne Reeves, Selah Sue, Laura Mvula en Lianne La Havas op de grote podia van het Rotterdamse Ahoy-complex.

Met het North Sea Jazz wordt de ongelijkheid in het aanbod der seksen op de festivals in een keer rechtgetrokken.

Originaliteit

Waarom zijn er in Rotterdam zoveel meer vrouwen? Niet omdat zij de overstap maken naar jazz, hoe moeilijk dat genre ook te definiëren is. De meeste vrouwen op North Sea Jazz zingen, en doen dat op het grensgebied tussen pop, soul en blues. Het zijn geen vocale powerkanonnen. Hun muziek is te subtiel of te verfijnd voor popfestivals, waar je al snel moet imponeren met stevige gitaarriffs, een krachtige beat of een direct pakkend liedje. Anders ben je je publiek kwijt.

De vrouwen op North Sea Jazz houden niet van vluggertjes, maar van zorgvuldig opgebouwde sets die de nodige aandacht vergen. En op geen enkel festival is het publiek zo aandachtig als op North Sea.

Wie vanaf aanstaande vrijdag langs de zalen struint, zal van de ene in de andere verbazing vallen. Wat een originaliteit klinkt er door in het eigen repertoire. En wat dapper dat gevestigde namen (Lady Gaga, Melody Gardot en Cassandra Wilson) iets anders doen dan waarmee ze bekend werden. Zo komt popster Lady Gaga met de legendarische crooner Tony Bennett jazzstandards zingen. Cassandra Wilson vertolkt liedjes van Billie Holiday die ze opnam met een rockband. En Melody Gardot heeft het imago van zachtmoedig jazz-meisje van zich afgeschud.

Profiel Guillaume Perret

Als een van de weinigen durft Guillaume Perret zijn saxofoon door de elektronica te trekken. Het is een genot om dit Franse jazzmonster te zien spelen, vindt Robert van Gijssel. Zaterdag live op North Sea Jazz.

Ongeluk

Op haar vierde album Currency Of Man klinkt ze minder behaagziek. Haar liedjes schuren meer, neigen naar blues en zijn ook nog eens overgoten met een flinke scheut gospel. Deden haar platen het voorheen ook goed als achtergrondmuziek, daarvan is nu geen sprake meer. Onmiddellijk eisen de liedjes de aandacht op, hoe zacht het volume ook staat.

30 jaar is de in New Jersey geboren en in Philadelphia opgegroeide Gardot inmiddels. Ze heeft haar zonnebril op, haar ogen kunnen geen lichtprikkels verdragen. Ook hard geluid kan ze niet aan, wat mogelijk verklaart waarom ze met de zacht wiegende, gemoedelijke jazzmuziek is begonnen.

'Maar het gaat een stuk beter', zegt ze. 'Ik ben nog altijd slecht ter been, snel vermoeid en verdraag herrie en fel licht nog steeds slecht. Maar wie houdt er wel van herrie? Ook voor mijn ongeluk kon ik daar slecht tegen, hoor.'

Het ongeluk. Ze begint er zelf over. Ze was 19, studeerde mode in Philadelphia en werd op een dag geschept door een auto. Zwaar hersenletsel en andere verwondingen hielden haar elf maanden gekluisterd aan het ziekenhuisbed. Bij wijze van therapie leerde ze gitaar spelen. Zingen deed ze al, als bijverdienste in hotels en kroegen. Maar zelf gitaarspelen en componeren was iets nieuws. Ze nam in 2006 de EP Some Lessons: The Bedroom Sessions op, die door de juiste mensen werd opgepikt.

De Nederlandse zangeres Shirma Rouse Beeld anp

Zwaardere muziek

Ze kreeg een platencontract en haar buitengewone zangkwaliteiten (warm en krachtig tegelijk) werden overal opgemerkt. Ze moest, zegt ze, wel altijd zuinig blijven met haar energie; geen uitputtende tournees, geen langdurige plaatopnamen.

Haar muzikale idioom werd intussen op elk album groter. Zo sloeg ze op haar vorige plaat The Absence haar vleugels uit naar flamenco, salsa en fado-muziek. Maar altijd bleven de arrangementen licht en pastel gekleurd.

Dat is anders op haar nieuwe plaat Currency of Man, waarin zelfs rockelementen doorsijpelen. Gardot: 'Ik heb geleerd elektrische gitaar te spelen, daar zal het wel door komen. Het geeft mijn liedjes een nieuwe dimensie, net als dat voor het eerst alle liedjes over anderen gaan. Voorheen gingen de liedjes altijd over wat ik voelde, waaraan ik dacht en wat ik meemaakte. Daar was ik klaar mee. Ik had na tien jaar genoeg van mijn eigen ik, er viel niks meer over mezelf te zeggen.'

Ze wijst naar haar wandelstok, waarmee ze zichzelf nog altijd voortbeweegt. 'Ik wandel graag, ook omdat het goed voor me is. De laatste tijd merkte ik dat ik steeds minder aan mezelf dacht en steeds beter de buitenwereld binnen kon laten komen. Zag ik iets op het nieuws of op straat, dan maakte dat meer indruk dan een paar jaar geleden. Misschien omdat er meer zorgwekkende dingen om ons heen gebeuren. Misschien omdat we onszelf minder belangrijk vinden naarmate we ouder worden. In elk geval kroop de buitenwereld in mijn teksten.

'Ik probeer in mijn liedjes nu mijn betrokkenheid bij armoe, discriminatie en andere vormen van onverdraagzaamheid te stoppen. Daar hoort ook zwaardere muziek bij.'

Cassandra Wilson. Beeld Hollandse Hoogte

Blues gevoel

Haar muziek mocht ook wel wat meer prikkelen, stelt ze. 'Een wat gemener geluid, zeg maar. Dat harde dat veel blues kenmerkt. Primaire muziek, recht vanuit het hart. Ik hield er altijd al van, maar het matcht moeilijk met mijn stem. Die is te zachtaardig. De kunst was om een combinatie te vinden. Het geluid iets aardser te maken, zonder dat het me vocaal te veel zou belemmeren. Mijn stem heeft zich bijna ongemerkt aangepast aan de elektrische gitaar. Ik klink nu harder.'

Gardot zingt op Currency of Man met een bluesgevoel dat we nog niet eerder bij haar hoorden: meer Nina Simone dan Norah Jones. Ze moet om de vergelijking lachen. 'Ik werd altijd beschouwd als een schattig jazzmeisje en niet zelden de nieuwe Norah Jones genoemd, terwijl er volgens mij niks mis was met de oude. Hoe dan ook, in mijn hart hield ik meer van een Billie Holiday en een Nina Simone.'

Vrouwen die niet alleen persoonlijk veel meemaakten, maar die ook leefden en werkten in een tijd van grote rassenongelijkheid. 'Ze deden het toch maar, liedjes zingen als Strange Fruit of Mississippi Goddam. Ze wisten hoe gevaarlijk het was, toch weerhield het hen er niet van zo uitgesproken stelling te nemen.'

Zelf is ze nog lang niet zo ver. 'Ik ben nog te veel met mezelf bezig. Maar ik wil niet alleen maar behagen. Er klinkt al woede in mijn liedjes door en dat zal op een volgende plaat nog meer het geval zijn.'

Melody Gardot in 2009. Beeld afp

Troost

En dan is er nog muziek als troost. 'Daar heb ik altijd veel aan en mee gehad. Ook nu weer. Tijdens de opnamen van Currency of Man overleden er veel mensen uit mijn vriendenkring, vooral vaders van vrienden en vriendinnen. Mijn grootste verlies was de dood vorig jaar zomer van Charlie Haden. Hij was voor mij veel meer dan die legendarische jazzbassist. Hij was mijn mentor, inspirator en zelfs een vaderfiguur. Ik heb nooit een vader gehad.'

Gardot is even stil. 'Ik weet niet eens meer hoe we elkaar hebben ontmoet, maar we hadden intensief contact, tot een paar dagen voor zijn dood. Ik sloot me daarna dagenlang alleen op en schreef Once I Was Loved. Het staat in de eerste demoversie op het album. De geplande orkestversie kon ik niet aan. Te emotioneel.

'Ik weet ook niet of ik het live aankan. Maar ik ga het op het North Sea Jazz Festival proberen. Het festival betekent niet alleen veel voor mij, maar was ook belangrijk voor Charlie. Een betere plek voor dit lied kan ik me niet indenken.'

Melody Gardot speelt zondagavond 12/7 tijdens North Sea Jazz in de Amazonzaal (plusconcert). Melody Gardot: Currency of Man. Decca/Universal.

Andere opvallende zangeressen op North Sea Jazz

Cassandra Wilson
Een van de veelzijdigste jazzfenomenen van de laatste decennia. Ze begon in de jaren tachtig al in het New Yorkse avantgardistische M-Base Collective van saxofonist Steve Coleman. Werkte wat traditioneler met Wynton Marsalis en nam meerdere albums op bij het Blue Note-label.Op haar nieuwe album Coming Forth By Day brengt ze een ode aan Billie Holiday. De muziek schuurt en dwingt. Ze nam de plaat op met muzikanten uit de huishouding van Nick Cave. Meer rock en blues dan jazz, en volkomen origineel.

Lianne La Havas
Ook de Britse Lianne La Havas is lastig in een muzikaal hokje te stoppen. De 25-jarige zangeres/gitariste speelt behalve op North Sea Jazz ook op Lowlands en maakt jazz noch pop, maar verwerkt van beide een beetje in haar liedjes. Daarin klinkt verder een beetje funk en rock door. Precies die mengeling waar iemand als Prince altijd zo dol op is. Hij verklaarde zich fan van de zangeres, die al twee keer eerder op North Sea Jazz speelde, en nodigde haar uit om mee te zingen op zijn vorig jaar verschenen album Art Official Age.

Rhiannon Giddens
Rhiannon Giddens studeerde als operazangeres, maar is minstens zo behept met het folk-metier. Sinds ze vorig jaar ontdekt werd door T Bone Burnett lijken al haar muzikale interesses samen te vallen. Het begin dit jaar verschenen album Tomorrow Is My Turn is muzikaal buitengewoon veelzijdig. Het gaat van country naar gospel naar folk, maar altijd is daar die even doorleefde als elastische stem. Ze kan diep klinken alsof ze midden op de katoenplukkerij de blues zingt, maar even gemakkelijk zingt ze lichtvoetig zwevende folkliedjes.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden