Ik had beter moeten weten

Vrij zicht

De les van de globalisering is dat meningenvrijheid juist moet worden uitgebreid.

Drie weken lang was ik Charlie. Met die potloden in de lucht, dacht ik, gaat het over meningenvrijheid. Ik had beter moeten weten. Al snel kon je horen dat we geen schuldigen gaan aanwijzen. Dat we de islam erbuiten moeten laten, dat we ons niet uit elkaar moeten laten spelen. Het idee dat Charlie Hebdo een provocatie was, wint terrein. Om te beginnen dankzij de paus, die een stomp vanzelfsprekend vindt voor wie zijn moeder beledigt.

Belediging, is dat nou nodig? Zo zijn we alsnog terug in 2004 na de moord op Theo van Gogh. De zeventien Parijse doden zijn grotendeels uit het debat verdwenen, of een stomp geworden. De vier vermoorde Joden in de kosjere supermarkt zijn al helemaal weggewist. Hun belediging was dat ze Joden waren. Er is één nieuw humanistisch argument in vergelijking tot tien jaar terug. De Ander. Je kon erover lezen in dagblad Trouw waar regelrecht voor zelfcensuur werd gepleit. We leven nu eenmaal in een geglobaliseerde wereld, met internet, migratie en uiteenlopende opvattingen. De buurman denkt heel anders dan jij. Vrijheid is rekening houden met de gevoelens van de Ander. En: wie ben ik om hem mijn 21ste eeuw binnen te slepen?

Het is een deprimerende omkering van slachtoffer en dader, maar geen Nederlands specialisme. Na de aanslagen hoorde ik het commentaar van de Franse filosoof Alain Finkielkraut op de Joodse radiozender RCJ. Finkielkraut is omstreden omdat hij het opnam voor de Franse identiteit. Hij had het op de radio over de 'parti de l'Autre'. Wel met een hoofdletter maar blij was hij niet. Ook in Frankrijk denkt men in progressieve kring 'dat wijzelf de monsters creëren die zich tegen ons keren, dat de islamofobie het islamisme teweegbrengt, dat het Westen schuldig is, vanwege de discriminatie, de onderdrukking en de slavernij'. Scherper dan Finkielkraut kan ik het niet zeggen.

Meten met twee maten?

Bij het aanklagen van de meningenvrijheid hoort ook het wijzen op de hypocriete standaard. Mohammed mag je beledigen. Joden, homo's en vrouwen niet. Dat klopt. Bevolkingsgroepen worden gevrijwaard van belediging en haat. Mohammed is een idee, dat mag worden bevraagd, gekritiseerd en aan de kaak gesteld. Jammer voor de grote democraat in het Vaticaan, maar zo is het.

Het neemt niet weg dat uitgerekend Frankrijk, met zijn droits de l'homme, wel degelijk met twee maten meet. Het is pijnlijk dat de dag na de aanslagen de cabaretier Dieudonné werd gearresteerd, alleen omdat hij had gezegd 'Je suis Charlie Coulibaly'. Al verwijst Coulibaly naar de moordenaar in de Joodse supermarkt, en al staat Dieudonné bekend als uitgesproken antisemiet, dan nog blijft de vraag waarom hij werd opgepakt.

In het land van Charlie is de lijst verboden gedachten lang. Die lijst is zelf het product van buiten zijn oevers getreden antiracisme. In 1984 werd SOS Racisme opgericht vanuit de Parti Socialiste. SOS Racisme speelde een sleutelrol bij de totstandkoming van de wet waarin Holocaust-ontkenning werd verboden. Begrijpelijk maar niet verstandig.

Want daarna volgde het verbod op de ontkenning van de Armeense genocide en het verbod op vergoeilijking van de slavernij. In verband daarmee was het Institut Néerlandais het doelwit van een belegering. Er werd een boek over de slavenhandel gepresenteerd, dat door de belegeraars strijdig met de wet werd bevonden, want te positief getoonzet. Het klinkt hilarisch, maar in zo'n wereld van vanzelfsprekende denkverboden is het maar één stap om ook vermeende islamofobie strafbaar te stellen.

Finkielkraut: democratie is pijn... Beeld AFP

Moeten we dan maar helemaal geen rekening houden met de gevoeligheden van een ander, hoor je dan. Zeker wel. Leve het fatsoenlijke politieke debat. Ik ben tegen het pleidooi van ex-voorzitter Gerdi Verbeet voor straattaal in de Kamer. Ik hou niet van Wilders omdat politici naar mijn smaak het goede voorbeeld moeten geven. Het wil niet zeggen dat als wij ons maar netjes gedragen, je zult zien dat moslims keurige burgers zullen zijn, zoals Ian Buruma schreef in de NRC. Dat is voorwaardelijke liefde en op die basis kun je niet debatteren.

Mijn voorkeur voor burgerfatsoen doet niks af aan de vrijheid van Hans Teeuwen. Of die van Wilders. Democratie is kunnen leven met de pijn die je hebt van een andere opvatting dan de jouwe, zei Finkielkraut voor de radio. Dat is de kern. Globalisering brengt meer spanningen, maar die zijn onvermijdelijk. Er is altijd wel iemand ergens beledigd.

Niet vanwege het blad Charlie Hebdo - dat hadden ze denkelijk nog nooit gezien - maar vanwege de massademonstratie in Parijs staken ze in Niger 45 kerken in brand. Daarvoor buigen zou het eind van het vrije debat zijn. De les van de globalisering is precies het tegendeel van hetgeen er in Trouw van werd gemaakt. De meningenvrijheid moet niet worden beperkt maar uitgebreid.

Verbeet wilde straattaal in de Kamer. Beeld Volkskrant Fotoredactie

In Frankrijk werd de cabaretier Dieudonné opgepakt. Daarna verdwenen nog eens honderdvijftig man in het cachot, de meesten sneue gauwdieven die tijdens hun arrestatie boos werden en 'fuck the police, fuck la France' hadden geroepen. Ze werden via snelrecht draconisch bestraft. Het nieuws van gisteren is dat een jongetje van acht twee uur lang werd verhoord omdat hij had gezegd 'dat hij aan de kant van de terroristen stond'. Beschamend.

Wij hebben Geert Wilders, met zijn minder minder Marokkanen en dat we dat gaan regelen. Het Openbaar Ministerie studeert nog, maar vermoedelijk wordt hij vervolgd, wegens groepsbelediging, aanzetten tot discriminatie en haat. Het was een onsmakelijke uitspraak van Wilders. Het was een verwerpelijke generalisatie.

Het zou moeten mogen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.