'Ik had al die hoogleraren liever college zien geven'

Op de bewindsliedenverdieping van de Haagse Hoftoren schoof ze één kamer op. Die oogt een stuk kaler dan toen voorganger Ronald Plasterk er de ramen had behangen met zelfgeschoten portretjes van zijn bezoekers. Niet onvriendelijk, wel zakelijk. Een beetje zoals de sfeer van de ministerraad in de Trêveszaal, waar Marja van Bijsterveldt (49) nu ook bij zit. 'Overal grote discussies over. Maar wel zakelijk, kort en krachtig. In een plezierige sfeer. We gunnen elkaar iets.'


'Die achtergrond is perfect voor een bestuurder. Een verpleegkundige zal namelijk altijd iets afmaken. Die kan niet bij een bed weggaan met de houding: zie maar hoe je het verder stelt. Dienstbaarheid is sowieso een goede houding.


'Ook onderwijs is mensenwerk. Jonge mensen die iets willen bereiken, resultaten willen behalen. De mensen die er werken, moeten jongeren en peuters in hun kracht plaatsen. Hun talent moet worden ontplooid.


'Het valt me op dat mijn woorden als minister veel meer impact hebben dan als staatssecretaris. De samenwerking met Sharon Dijksma en Ronald Plasterk op Onderwijs was heel plezierig. Sharon en ik voelden elkaar goed aan. Zij deed basisonderwijs, ik voortgezet onderwijs, dus we hadden veel gemeenschappelijke belangen. We konden op zijn tijd de boel samen ook goed relativeren. Halbe (Zijlstra, de nieuwe staatssecretaris van Onderwijs - red.) is pas net bezig. Hij is een echte Fries: kordaat, straight, open.'


'Die kwalificaties zijn voor uw rekening. Mij gaat het niet om mezelf of mijn imago, maar om wat je toevoegt. Onderwijsprocessen zijn log en langdurig. Neem de verscherping van de exameneisen: ik heb er lang over nagedacht, maar toen wel een knoop doorgehakt. Door daar de lat hoger te leggen, heb ik een steen in de rivier verlegd. Dat diploma moet ergens voor staan. Dat raakt ieder kind. Die stroom zal voortaan anders lopen.'


'Alleen de lat hoger leggen kan nooit het enige zijn. Maar die norm is wel belangrijk. Bij de examens moet je straks niet alleen maar de kernvakken voldoende hebben, gemiddeld een onvoldoende voor het centraal schriftelijk kan ook niet meer. Het wordt moeilijk zuinigjes te studeren. Precies weten wat je ergens voor moet halen, die zesjescultuur, dat zal hogere wiskunde worden.


'Maar ook de basis moet op orde zijn. Aan de onderkant moeten de voorwaarden goed zijn. Dat doen we door de naadloze aansluiting van vmbo op mbo. Zo haalt een moeilijke groep toch een mbo-2-diploma, en dat motiveert hen heel sterk.'


'Hm. Het was waardig. Maar ik had liever al die hoogleraren gewoon in collegezalen aan het werk gezien. Dat gebeurt veel te weinig, dat de professor echt een rol speelt in het onderwijs. Hij moet inspireren, diepgang brengen.


'Ik vind de lijn van staatssecretaris Zijlstra alleszins redelijk: een jaar extra tijd voor je bachelor, hetzelfde voor je master. Als je nog langer nodig hebt, vind ik het normaal dat de belastingbetaler zegt: daar mag je zelf ook aan bijdragen. De scholen kunnen daar zelf ook meer aan doen. Ik vond de reactie van de universiteiten niet terecht.'


'Dat hoort u mij niet zeggen. Maar het kan hier en daar best een tikkie harder. Twee keer een jaar extra, dat is niet niks. Belangrijk is trouwens dat het bezuinigde geld weer wordt geïnvesteerd in het hoger onderwijs. Dat we daarmee de plannen van de commissie-Veerman kunnen uitvoeren: kiezen voor specialisatie, meer ruimte voor excelleren.


'Kijk naar het Verre Oosten, ze passeren ons. We hebben hier altijd veel geïnvesteerd in het kwetsbare kind, aan de onderkant. Prachtig. Maar de ambities aan de bovenkant zijn vaak laag. Ik geloof in veeleisend onderwijs. Kinderen gunnen boven zichzelf uit te stijgen. Scherper presteren. We zijn een land met hoge lonen, dus we moeten het hebben van een hoog opleidingsniveau. Dan mag er best een schepje bovenop. Ook voor vwo zijn de gemiddelde eindcijfers 6,5. Die hele range tussen 6,5 en 10 wordt amper benut. Laten we meer voor achten en negens gaan.'


'Ik zie dat niet zo. De faciliteiten blijven goed. Iedereen kan die studie afmaken, desnoods met een extra lening. Maar ook die tweede kans voor jongeren is belangrijk, via volwassenenonderwijs, en door vmbo'ers desnoods meer dan vijf jaar te geven voor hun diploma. Zodat ze goed voorbereid aan het mbo beginnen.'


'Het gaat om de kwaliteit van het onderwijs. De verdeling van zwarte en witte kinderen over scholen heen¿ Het doet onrecht aan ouders die gewoon hun eigen afweging moeten kunnen maken. Veel wetenschappers zeggen ook dat het 'm niet zit in de kleur. Ik zie goede scholen met jongeren uit diverse achtergronden goed functioneren. Ik zie ook witte scholen waar het niet goed gaat.'


'Nee. Zolang het binnen de wet past: geen enkel probleem. Als scholen en ouders vrijwillig afspraken maken in een helder beleid, bijvoorbeeld over dubbele wachtlijsten, prima. Maar ik ben niet van het postcode-beleid, waarbij je alleen maar een school mag kiezen in je eigen gebied. Dat werkt niet. Mensen verhuizen er zelfs om. Als christen-democraat vind ik het belangrijk dat ouders zelf hun school kunnen kiezen. Maar het gaat me vooral om kwaliteit. In Den Haag staat een voor 99 procent gekleurde school die in korte tijd van zeer zwak naar goed is gegaan. Dat is het allerbeste, voor ieder kind.'


'Neerleggen, dat klinkt zo defaitistisch¿'


'Laat ik het zo zeggen: het gaat om waar je naartoe werkt. Voor mij is dat kwaliteit.'


'Als ze niet goed functioneren, moeten we zorgen dat ze wel goed gaan functioneren en kinderen goed onderwijs geven. Maar dat geldt voor elke school.'


'Dat is gewoon een feit. Heeft veel te maken met de demografische opbouw van de wijken. Het is goed als mensen van verschillende culturen elkaar ontmoeten. In gemengde wijken is dat gemakkelijker dan in eenzijdig samengestelde wijken. In een zwarte wijk staat doorgaans een zwarte school. Ik kan me voorstellen dat de gemeente zegt: laten we meer variatie brengen in die wijken, om groepen en mensen bij elkaar te brengen. Maar voor mij als minister van Onderwijs is verandering an sich geen doel.'


Van 2002 tot 2007 was Van Bijsterveldt partijvoorzitter. Ze was de belichaming van het CDA als warme familiepartij. Afgelopen zomer echter spleet de partij bijna in een openlijk uitgevochten conflict over samenwerking met de PVV.


'Ik geloof in de kracht van harmonie. Daarmee bereik je meer. Maar politiek gaat ergens over. Dat kan felle discussies opleveren, niks mis mee. Soms zijn de discussies heel scherp, zoals rond deze afweging. Het raakte mensen. Dat heb ik ook gezien. Ik hoop van harte dat we dit kunnen afronden en er weer iets moois van kunnen maken.'


'Natuurlijk: de discussies waren soms heel pittig. Mensen moesen zware afwegingen maken. Ik ook. Uiteindelijk was voor mij die balans positief, voor dit kabinet.


'Daarbij ging het voor mij niet eens zozeer om al die precieze maatregelen, maar meer om de beweging die het kabinet wil: dat het draait om de persoonlijke verantwoordelijkheid van mensen, in relatie tot de ander en het verband waarin ze functioneren. Dáár begint het. Ik vind dat we als overheid bescheidener moeten zijn, eerlijk onze grenzen moeten aangeven. De overheid kan niet in elk gat springen dat ontstaat.'


'¿Ja, wij waren een hecht team¿'


'Nee. Volstrekt niet waar. We hadden in de fractie afgesproken de mogelijkheid tot samenwerking met de PVV te verkennen en achteráf te bepalen wat we ervan vonden. Dat wilde ik afmaken. Dat was mijn afweging. Anderen maakten een andere afweging, dat respecteer ik.'


'Ik denk dat wij elkaar nog steeds respecteren. Ik heb heel veel respect voor Ab Klink. Ik vind het ook echt jammer, een verlies voor de fractie, dat hij vertrok. Maar dat is zijn afweging en daar kan ik niet in treden. Ik heb een andere gemaakt.'


'Vorig jaar was ik 25 jaar getrouwd, en dat hebben we uitgebreid gevierd, thuis, met vrienden en familie, muziek en catering. Dus dit jaar wil ik het wat rustiger doen. Gewoon de mensen om me heen, niet al die mensen uit Den Haag. Een groot netwerk is fijn, maar het gaat wel gewoon om werk. Mijn basis ligt in Schipluiden.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.