INTERVIEW

'Ik gun D66 en ChristenUnie de illusie dat ze Rutte bijsturen'

Rutte hoeft na de verkiezingen niet te rekenen op afspraken met het CDA. Maar een gesprek voeren kan wel.

CDA-leider Buma: `Je mag van het CDA verwachten dat we waarschuwen voor het verjubelen van geld.' Beeld Jiri Buller
CDA-leider Buma: `Je mag van het CDA verwachten dat we waarschuwen voor het verjubelen van geld.'Beeld Jiri Buller

De manchetknopen die CDA-leider Sybrand Buma draagt, zijn gemaakt van centen uit 1965, zijn geboortejaar. 'Iedere dag als ik denk dat we zuinig moeten zijn, draag ik deze', zegt hij. Wat strookt met zijn verwijt aan het kabinet: twee jaar is er woest bezuinigd en bij het eerste bericht over economische meewind begint de regering gratis geld uit te delen. Met het CDA kan Rutte ook na de verkiezingen geen afspraken maken.

Als de peilingen uitkomen, heeft het CDA straks een sleutelpositie in de senaat. Tot nu toe heeft u, anders dan D66, CU en SGP, niet onderhandeld met de regering. Verandert dat straks?

'Wij hebben de afgelopen jaren vanuit een onafhankelijke positie het kabinet gecontroleerd. Dat is onze rol. Hoe sterker wij zijn, hoe meer het kabinet met ons rekening moet houden.'

Dus als Rutte 19 maart belt...

'...met een felicitatietelefoontje...'

...dan zegt u: hartelijk dank maar ik ga niet met je praten?

'Dan zeg ik, lees de Volkskrant van vrijdag 13 maart. Daarin zei ik waar ik ook na de verkiezingen aan vasthoud: kom met goede voorstellen en we steunen ze. Dit land heeft behoefte aan onafhankelijke controle van het kabinet. Dat betekent niet: het CDA is oppositie, die gaat alles afwijzen. Je mag altijd komen praten. Maar ik ga niet daags na de verkiezingen naar de premier om akkoorden te sluiten voor de komende twee jaar.'

Vindt u dat de gedoogpartijen hun taak verzaken?

'Iedereen moet zijn eigen keuze maken, de mijne is het niet. Voor een appel en een ei hebben ze hun oppositierol verkocht. Inhoudelijk hadden we er veel meer uit kunnen halen als we met zijn allen harder waren geweest. Je hoeft ons niet in september uit te nodigen op het Ministerie van Financiën om onder alle begrotingen een kruisje te zetten. Maar natuurlijk voer ik gesprekken.'

Gesprekken voeren, is dat wat anders dan onderhandelen?

'In gesprekken kun je aangeven wat je wilt. Maar ik ga niet het debat in de Tweede Kamer in over het belastingstelsel dat drie maanden eerder in een achterkamer van Financiën is gemaakt. Dan wordt het democratische proces niet goed uitgevoerd.'

Wat van oudsher bij het CDA hoort, is meebesturen, meepraten. Nu niet ?

'Ik hecht aan het zuiver toepassen van staatsrecht. Wij regeren niet mee. Het is zo transparant als wat: ik kijk naar de inhoud.'

Hoe stemde het CDA?

Zeven grote hervormingen vóór gestemd (in senaat)
Participatiewet: voor
Aanscherpen Bijstand: voor
Werk en Zekerheid: voor Inkomenssteun: voor (TK tegen)
Kindregelingen: voor (TK tegen)
Jeugdwet: voor
WLZ: voor

Zes grote hervormingen tegen gestemd (in senaat)
WMO 2015: tegen
Pensioen: tegen
Woningmarkt: tegen
Belastingplan '14, '15: tegen
Studieleenstelsel: tegen

Uw houding wijkt niet wezenlijk af van die van D66 en CU, die net als u negen van de tien wetsvoorstellen steunden. Maar zij sturen bij, u oefent geen invloed uit.

'Ik gun hen die illusie. Als Rutte over koers houden spreekt, bedoelt hij zíjn koers en niet die van D66 of CU.'

Staatssecretaris Wiebes is bij u geweest om over de belastingherziening te praten. Zegt u dan: luister naar me, dan krijg je onze steun?

'Het kabinet wekt de indruk dat er veel financiële ruimte is, maar geen enkele partij weet hoe die ruimte er uit ziet. Je mag van het CDA verwachten dat we waarschuwen voor het verjubelen van geld. Twee jaar is de belasting ongelooflijk verhoogd om het begrotingstekort terug te brengen, dan moet je niet bij de eerste positieve signalen van het CPB zeggen dat het weer mag oplopen. Paars II ging ook geld verjubelen, de volgende regeringen moesten de rotzooi opruimen.'

De debatten tussen partijleiders gaan over landelijke onderwerpen, terwijl we woensdag een provinciaal hokje rood maken. Dat leidt tot verwarring. Is dat een reden voor herziening van het staatsbestel?

'Dat VVD de Eerste Kamer nu ter discussie stelt, komt doordat ze veel voorstellen niet door de senaat krijgen. Tegelijk is dat het orgaan dat door de kiezer het meest wordt vertrouwd. Dat de bevolking zich niet herkent in de politiek, komt niet door de Eerste Kamer. Die vormt een tegenwicht voor de waan van de dag.'

De senaat geeft straks beter de politieke verhoudingen weer dan de Tweede Kamer. Is dat niet de echte waan van de dag?

'We hebben een versplinterd politiek landschap. Dat zie je overal in Europa. Zo'n maatschappelijke verandering los je niet op door de positie van de senaat te veranderen.'

Veiligheid is een belangrijk onderwerp in deze campagne. Dat reikt van jihadstrijders tot belaagde conducteurs. U profileert zich als een partij van law and order. Waar moet het accent liggen, bij repressie of preventie?

'In de samenleving heerst het gevoel dat rechten zwaarder wegen dan plichten. Geef iedere jongere na school een maatschappelijke dienstplicht van enkele maanden. Dat kan iets bij defensie zijn, bij een sportvereniging, een vrijwilligersorganisatie. Het geeft het besef dat je wat nuttigs kunt bereiken door je handen uit de mouwen te steken. Ook degene voor wie je werkt ziet dan dat je wat kan. Er is veel discriminatie op de arbeidsmarkt. Een Marokkaanse naam betekent nog te vaak dat je een baan niet krijgt.'

Kijken we dan naar de CDA-lijst voor de Eerste Kamer. Daar staan geen Marokkaanse of Turkse namen op.

'Klopt. Dat is geen bewuste keuze. We hebben gekeken naar competenties en regionale verdeling. In de Provinciale Staten zie je een ander plaatje.'

U bent hard voor Rutte de laatste tijd. In het debat over Opstelten zei u dat hij de zaken te licht opvat, de regie kwijt is. Verwijten die hij in het verleden niet kreeg. Zit er slijtage op het premierschap?

'Rutte is goed voor de afdeling verkoop: een bananenschil weet hij als verse banaan te verkopen. Maar voor de afdeling productie zou zijn aanpak niet werken. Neem de losheid waarmee hij over Mark Verheijen zei: het is de schuld van de media. Een paar weken later is Verheijen weg en zijn partij beschadigd. Twee dagen voordat Opstelten en Teeven moesten aftreden, hemelde hij hen op.'

U bent nu veel op straat. Wat zeggen de mensen over het CDA?

'Het is een ander gevoel dan een tijd geleden toen het CDA er van langs kreeg. Ik kan het zelf veel ontspannener tegemoet treden. Ze zeggen vaak: u bent tenminste rustig. Geen fratsen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden