'Ik ga door met protesteren tot het einde van Zwarte Piet'

Jerry Afriyie heeft vrijstelling van strafvervolging gekregen voor de mishandeling van een agent bij een agent bij een anti-Zwarte Piet-protest. Voorafgaand aan de uitspraak gaf hij een interview over zijn drijfveren en de gebeurtenis. 'Agenten? Dit waren Sinterklaasliefhebbers.'

Jerry Afriyie wordt opgepakt tijdens de intocht van Sinterklaas. Beeld Hollandse Hoogte

'Als schoolbesturen nu niet massaal het racistische symbool Zwarte Piet willen veranderen, dan zijn ze pedagogisch onverantwoord bezig en schenden ze de rechten van het kind.'

Dichter en anti-Zwarte Piet-activist Jerry Luther King Afriyie (35) reageert op de Kinderombudsman Margrite Kalverboer die vorige week in een rapport concludeerde dat Zwarte Piet kan bijdragen aan uitsluiting, pesten of discriminatie. In zijn huidige vorm is de kinderfiguur in strijd met het VN-Kinderrechtenverdrag, stelde Kalverboer vast na gesprekken met blanke en gekleurde kinderen.

Jerry Afriyie, dichter en activist, gearresteerd wegens verzet tegen "Zwarte Piet" Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Afriyie: 'Dit is een overwinning voor al die mensen die al jaren tegen Zwarte Piet strijden. De vraag is wat Nederland met deze uitspraak gaat doen. Kinderen hebben nu zelf verteld hoe kwetsend ze Zwarte Piet vinden. Wat stellen onze normen en waarden voor als we aan een racistisch symbool vasthouden, wetende dat het heel veel kinderen pijn doet.'

De van oorsprong Ghanese Afriyie vormt al zeker sinds 2011 een prominent gezicht van het anti-Zwarte Piet-activisme. Hij heeft veel instituten zijn kant op zien schuiven - zowel het College voor de Rechten van de Mens, een VN-werkgroep, en het Europese Committee for Ending Racial Discrimination hebben zich in de afgelopen jaren tegen Zwarte Piet uitgesproken. Nu ook de Kinderombudsman. Deze successen zijn slechts het begin voor Afriyie.

'Ik ga door met protesteren tot mijn eigen einde, of tot het einde van Zwarte Piet in Nederland. Heel Nederland moet zijn verantwoordelijkheid nemen om van Sinterklaas een veilig feest te maken - voor wit en zwart.'

Twee jaar geleden kostte Afriyies betrokkenheid met Zwarte Piet hem zijn baan als beveiliger. Aanleiding was de aangifte van mishandeling die een politieagent in 2014 tegen Afriyie deed. Afriyie zou toen bij een Sinterklaasintocht een agent gemeen hebben geknepen en zijn pols hebben verwond. Vanwege de aangifte verloor Afriyie zijn beveiligersvergunning en sindsdien zegt hij zich te bedruipen met workshops over Zwarte Piet. Twee weken geleden eiste het Openbaar Ministerie een geldboete van 1.500 euro en 1.250 euro smartengeld tegen Afriyie. Vandaag doet de rechtbank in Den Haag een uitspraak in de zaak.

'Vanwege het verlies van mijn baan ben ik guilty untill proven innocent. Ik sta in de rechtszaal als crimineel. Dat maakt het voor mij af en toe wel moeilijk om te geloven dat het allemaal wel goed komt in dit land.'

Arrestatie

Er gold een demonstratieverbod tijdens de landelijke intocht van Sinterklaas in Gouda. Men vreesde een confrontatie tussen voor- en tegenstanders van Zwarte Piet. Toch begaven Afriyie en medestanders zich in het publiek om een stil protest te houden. Uit een later uitgelekt proces verbaal bleek dat aanwezige agenten onrustig werden van mensen met een 'negroïde uiterlijk'. Afriyie en zijn medestanders werden daarom door de politie in een hoek gedreven. Op videofilmpjes is te zien hoe Afriyie vervolgens door agenten tegen de grond wordt gewerkt en wordt afgevoerd. Niet te zien is of Afriyie daadwerkelijk een agent knijpt. Afriyie gelooft dat de agent hem er in probeert te luizen.

'Dit waren geen agenten, dit waren Sinterklaasliefhebbers. Dat maak ik op uit het geweld waarmee zij mij arresteerden. Ze deden het met liefde. Het was duidelijk dat ze het niet tolereerden dat een zwarte man aan hun feest komt.'

Afriyie tijdens een bijeenkomst van de Vereniging Ons Suriname waarin teruggeblikt wordt op de campagne Zwarte Piet is Racisme Beeld anp

Een agent die op u dook is zelf donker - heeft hij ook moeite met anti-Zwarte Piet-activisme?

'Ik denk dat hij zich wilde bewijzen. Dat is wat institutioneel racisme met zwarte agenten doet. Ik ken genoeg zwarte agenten, en die geven toe dat de cultuur bij politie moeilijk is, dat je niet kunt afwijken, dat je telkens moet bewijzen dat je erbij hoort.'

Wat wint de politie ermee om u er in te luizen?

'Ze kunnen er een voorbeeld mee stellen. En het heeft gewerkt. Er zijn jongens die niet meer willen protesteren om wat er met mij is gebeurd. Ze zijn bang voor hun baan en voor wat er met hun gezin gebeurt.'

Had u niet moeten meewerken met de politie?

'Ze gaven geen bevel. Ze omsingelden ons en begonnen ons te duwen. Als ze duidelijk hadden gezegd wat ze van mij wilden, had ik meegewerkt. Ik demonstreerde niet. Ik hield een stil protest. Dat is mijn vrijheid van meningsuiting.'

Is het niet onkies om te protesteren met zo veel kinderen om je heen?

'Nee. Want als Zwarte Piet op scholen komt, wordt mijn dochter ook niet afgeschermd. Zij moet dat ook gewoon meemaken. Onze protesten zijn vreedzaam. Kinderen zouden er nooit iets van merken als de politie rustig bleef.'

Ooit werd zijn vader uitgemaakt voor Zwarte Piet, zegt Afriyie. Hijzelf kreeg ook een keer 'vuile Zwarte Piet' naar zijn hoofd geslingerd. Zijn zoontje ook. Bij zijn jongste kind, een dochtertje, wil hij dat voorkomen.

'Ik heb mijn dochtertje over de kwalijke kanten van Zwarte Piet verteld, zodat zij zich er tegen kan weren en zodat ze geen minderwaardigheidscomplex oploopt vanwege haar huidskleur. Maar dat betekent wel extra werk voor mij als ouder. Terwijl andere ouders alleen maar een broodje hoeven te smeren, moet ik mijn dochter voorbereiden op racisme. Dat is niet eerlijk.'

Ondanks zijn fel protest begeeft Afriyie zich naar eigen zeggen aan de verzoenende kant van het antiracismekamp. Daarom sprak hij eind vorige maand op de parade van Ieder1, een initiatief van acteur Nasrdin Dchar die de polarisatie in Nederland zat is. Vanuit de antiracistische hoek was er kritiek op Ieder1 - het zou 'holle feelgood bullshit' zijn die racisme niet stevig genoeg aankaart.

'Ik steun alle positieve initiatieven. Er moet ruimte zijn voor de dingen die ons binden. Maar ik snap de kritiek wel. Daarom heb ik ook bij ieder1 een kritisch verhaal gehouden. Ik heb de mensen gevraagd wat zij nu zelf gaan doen om Nederland echt van iedereen te maken.'

Nasdrin Dchar, initiatiefnemer van de maatschappelijke organisatie IEDER1 tijdens de manifestatie op het Museumplein. Beeld anp

De parade-deelnemers zijn toch niet degenen die u hoeft te overtuigen dat Nederland tolerant en divers moet zijn?

'O jawel. Op de parade sprak ik de mensen aan die de reden zijn dat mijn kinderen niet naar school kunnen op 5 december omdat ze nog steeds vasthouden aan Zwarte Piet. Na afloop zei een man mij:'Ik ga nu terug naar mijn comfortzone, maar door wat je gezegd hebt, is er voor mij iets veranderd.' We hebben het bewustzijn vergroot.'

In 2011 werd Afriyie ook gearresteerd bij een Sinterklaasintocht. De locatie was toen Dordrecht. Op filmpjes is te zien hoe Afriyie en Quinsy Gario, een andere anti-Zwarte Piet-activist, hardhandig aangepakt worden. 'Onrechtmatig en disproportioneel gewelddadig' noemde de Nationale Ombudsman die arrestatie in 2014. Afriyies moeder, die nog in Ghana woont, heeft de filmpjes nooit gezien. Tot 2014 wist ze niet eens van Afriyies rol in het anti-Zwarte Piet-protest. 'Andere Ghanezen in Nederland vertelden haar erover. Dat ik met de politie vecht enzo. Dus op een dag belde mijn moeder mij boos op. Waarom ik haar hier nooit over had verteld. Ze snapt inmiddels wel waarmee ik bezig ben, maar ze zegt ook: pas op, die mensen gaan je op een dag wat aandoen.'

Het protest tegen Zwarte Piet is grotendeels een Surinaamse aangelegenheid - hoe sterk leeft het in de Ghanese gemeenschap?

'De oudere generatie Ghanezen heeft andere prioriteiten. Zij zijn nog gericht op Ghana waar ze familie hebben wonen die moet worden ondersteund. Ze zitten ook vast in het christendom. Ze zeggen: laat het aan Jezus over en dan komt het allemaal wel goed. De jongere generatie Ghanezen kijkt er anders tegenaan. Nederland is hun land. Zij staan wel achter mij.'

Afriyies middelste namen Luther King zijn een eerbetoon de Afro-Amerikaanse burgerrechtenactivist. Afriyie beschouwt King als een voorbeeld: King was niet alleen van de mooie speeches, hij liep ook voorop in de protesten. Ook had King een groot hart, voor iedereen, zelfs voor zijn vijanden. Met dezelfde empathie zegt Afriyie te kijken naar de mensen die hem uitschelden vanwege zijn protest tegen Zwarte Piet.

'Ik blijf altijd respectvol. Zelfs de officier van justitie die een geldboete tegen mij eist, beschouw ik als een broeder. Maar als ik word veroordeeld dan zal er iets veranderen. Niet eens voor mij. Eerder voor de jongens die zelfs nog bozer waren over mijn arrestatie dan ikzelf. Die zullen zeggen: als nu een agent op mij afkomt bij een Zwarte Piet-protest, dan zal ik meteen met hem gaan vechten. Want linksom of rechtsom, ik word toch gestraft voor mijn protest. Dan maar in volle glorie ten onder gaan.'

Waarom moet de meerderheid die geen probleem heeft met Zwarte Piet eigenlijk de oren laten hangen naar een minderheid?

'Alle verandering waar we in dit land trots op zijn, is er gekomen door een minderheid. Vrouwenrechten - dankzij vrouwen. Homorechten - dankzij homo's. Ik ben helemaal niet bang om honderdduizend mensen tegenover mij te hebben die in het Zwarte Piet-debat zeggen dat we naar rechts moeten, terwijl ik diep in mijn hart weet dat we allemaal naar links moeten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden