Ik drink op die valse mond

De Russisch-Georgische Nina Targan Mouravi stond als achttienjarige voor de boekenkast toen ze zich ineens in alle hevigheid realiseerde dat de dichter Poesjkin nooit meer een regel aan zijn Verzamelde werken zou toevoegen omdat hij al sinds 1837 dood was....

In de door haar samengestelde, tweetalige dichtbundel Rusland Lethe Lorelei (de titel is ontleend aan een gedicht van Mandelstam) wil Targan Mouravi iets van deze beleving van de poëzie en de liefde voor hun scheppers invoelbaar maken. Zij geeft nadrukkelijk geen uitputtend overzicht van de Russische poëzie, maar gunt ons als het ware een blik op haar plankje favoriete dichters, negen in totaal, van klassiek tot modern, van 'gewoon' dichter tot chansonnier. Elk van hen wordt ingeleid met een korte biografie en de persoonlijke leeservaring van Targan Mouravi.

Er zitten e verg reens bij zoals Poesjkins verzen voor zijn vriend Ivan Poesjtsjin, die na zijn deelname aan de mislukte staatsgreep van 1825 naar Siberië was verbannen: 'Mijn eerste vriend, nog steeds aanbeden!/Zelfs ik heb grif mijn lot bedankt,/Wanneer het klokje van jouw slede/mijn desolate, mijn besneeuwde/gehuchtje vulde met zijn klank.//En biddend hef ik thans mijn armen:/Laat nu mijn stem aan jouw gemoed/Vertroosting schenken en erbarmen,/Dat ons verbond je cel mag warmen/Met zijn vertrouwde, milde gloed .'

Anna Achmatova (1889-1966), de majestueuze dichteres die volgens Joseph Brodsky 'enkel met haar blik of intonatie iemand in een homo sapiens kon veranderen', is in de bundel ruim vertegenwoordigd met onder andere 'Laatste heildronk': 'Ik drink op dit ontwrichte huis,/Op mijn gemene lot,/Op stellen dol van eenzaamheid,/En dan op jou, tot slot, -/Op die ontrouwe, valse mond,/Die blik vol doodse kou,/En dat de wereld sloeg en schond,/En God niet redden wou.'

Verder komen aan bod de dichters Tjoettsjev, Goemiljov, Mandelstam, Pasternak ('Ik drink de bitterheid van herfst en tuberozen,/Met gloeiend heet daarin je eeuwige ontrouw./De schemering, de nacht; het feest, het troosteloze,/Ontredderde kwatrijn - dat drink ik, bitter, rauw'). Bella Achmadoelina (1937), de enige nog levende dichter van deze bundel, zal voor velen nieuw zijn; zij maakte in het relatief liberale klimaat van de jaren zestig furore. Samen met dichters als Jevtoesjenko, haar eerste man, en Voznesenski trad ze in stadions op voor een publiek van tienduizenden toehoorders. Haar apolitieke gedichten, exact en met een milde ironie, hebben alledaagse thema's tot onderwerp - van spuitwater tot liefde en rode scooters. In Rusland Lethe Lorelei zijn twee gedichten van haar opgenomen, uit een ervan luiden twee strofen: 'Mijn vrienden trekken weg, jaar in jaar uit,/Hun stappen sterven weg in stille straten./Tevreden kijkt het donker door de ruit/Hoe, één voor één, mijn vrienden mij verlaten. [. . .] En dan alleen, door tranen van weleer,/Door armoe, en verdriet, en oude pijnen/Verschijnen voor de allerlaatste keer/Die dierbare gezichten - en verdwijnen.'

De meeste van de opgenomen dichters raakten ernstig in conflict met de autoriteiten: Poesjkin werd door de tsaar gemuilkorfd, Achmatova en Pasternak werden getreiterd door het sovjetbewind, hun dierbaren en familie vervolgd, Goemiljov (Achmatova's eerste echtgenoot) werd in 1921 als vermeende antirevolutionaire samenzweerder gefusilleerd, Mandelstam kwam in 1938 om in een kamp. En de chansonnier Galitsj, die zich met zijn kritische liedjes over de kampen en de terreur de woede van het sovjetregime op de hals haalde, werd in 1974 gedwongen het land te verlaten. Hij stierf in Parijs aan de gevolgen van een kortsluiting toen hij zijn televisie uittestte .

De bundel bevat een cd waarop de vertaalster, ook in twee talen, de gedichten voordraagt met die typisch Russische, zangerige manier van reciteren.

Het is ongelooflijk knap hoe Targan Mouravi zich het Nederlands heeft eigengemaakt en in een ongekunstelde taal de poëzie uit haar moedertaal volledig recht doet. Slechts een enkele zinswending of lidwoord verraadt haar niet-Nederlandse afkomst, voor het overige is haar muzikale en getrouwe vertaling zeer geslaagd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden