'Ik draai niets terug'

Ruim een half jaar is Jet Bussemaker minister van Cultuur. Net als haar voorganger heeft ook zij te maken met bezuinigingen. Ze maakt zich sterk voor cultuureducatie.

'Cultuur is noodzakelijk voor de vorming van onze identiteit, voor de ontplooiing van mensen en voor de ontwikkeling van creativiteit. Het draagt bij aan het oplossen van maatschappelijke vraagstukken.' (Uit: Cultuur beweegt, visiebrief minister Bussemaker, 2013)


Schrijver A.F.Th. van der Heijden vroeg u onlangs of het kabinet de instortende boekenbranche kan redden, net zoals het de bankensector heeft gered. Wat heeft u hem geantwoord?

'Ha! Ik ben een enorme fan van Van der Heijden, en ik vond zijn betoog over de betekenis van cultuur vlammend. Tegelijkertijd dacht ik: laten we oppassen dat het niet wéér over geld gaat, want dat is te lang het belangrijkste gespreksonderwerp tussen de politiek en het culturele veld geweest.


Wat ik daarvan het bezwaar vind, is het idee: als je maar geld geeft, heb je je betrokkenheid afgekocht, en hoef je geen belangstelling meer te tonen. Een gesprek over de rol van cultuur vind ik veel zinvoller. Dus in het geval van Van der Heijden: ik had het interessanter gevonden als hij had gevraagd: hoe houd je jongeren aan het lezen?'


Allicht bedoelde hij hetzelfde als u: 'De waarde van cultuur in onze samenleving is groot. Ik constateer dat dit voor te veel mensen onvoldoende zichtbaar is.'

'Dan ben ik het helemaal met hem eens. Met cultuur kun je niet lichtzinnig omgaan. Het is onze gedeelde geschiedenis en onze gedeelde identiteit. Dat moet je koesteren, met name daar waar het kwetsbaar is. Daarom zal er altijd een taak voor de overheid liggen, zal subsidie altijd nodig zijn. Want er zijn onderdelen die zo kwetsbaar zijn, dat ze verdwijnen als niemand er de zorg voor neemt.'


Waar kreeg u de afgelopen maanden, tijdens uw rondgang door het veld, het best bewezen: het belang van cultuur wordt niet voldoende onderkend?

'Poeh. Ik heb zoveel gesprekken gehad. Eerlijk gezegd is me vooral de veerkracht van de sector bijgebleven. Wat ik wel heb gevoeld: dat de sector zich een tijd weinig gewaardeerd heeft gevoeld. Dat ze het idee hadden dat ze niet meer serieus genomen werden.'


Uw voorganger, Halbe Zijlstra, ging twee jaar geleden niet naar de opening van de tentoonstelling in het Nederlands paviljoen op de Biënnale in Venetië. Dat werd als een belediging opgevat.

'Je moet als minister of staatssecretaris terughoudend zijn met buitenlandse reizen. Het moet een toegevoegde waarde hebben. Ik ging omdat we met Mark Manders, de kunstenaar die dit jaar Nederland vertegenwoordigt, een kunstenaar van internationale betekenis hebben. Door als minister aanwezig te zijn, spreek je daarvoor je waardering uit.


Tegelijkerijd tekende het Brabants Museum in Venetië een overeenkomst met de Italiaanse overheid voor de restauratie van drie schilderijen van Jeroen Bosch.En je leert heel veel, door gesprekken met jonge kunstenaars. De Spaanse kunstenares Lara Almarcegui bijvoorbeeld, deed haar opleiding deels aan De Ateliers, net als de Griek Stefano Stivopoulos. Zij vertelden hoe uniek onze postacademische opleidingen zijn. Dat beseffen we zelf te weinig.'


Sterker: door bezuinigingen moest de Rijksacademie fuseren met De Ateliers.

'Ik zeg eerlijk: ik ben in mijn leven vaak langs die gebouwen gefietst en altijd vroeg ik me af: wat gebeurt daar nou? Zitten daar eigenlijk mensen? In die zin is het goed dat de kunstwereld door de bezuinigingen wakker is geworden. Het wordt tijd dat de sector om zich heen vraagt: wat verwachten jullie van ons? Wat hebben jullie nodig?'


Ik kies voor een beleid dat prioriteit geeft aan de maatschappelijke waarde van cultuur en aan het belang van creativiteit.' (Uit: Cultuur beweegt)


Zegt u eigenlijk: als we nou duidelijk maken dat cultuur óók gaat over de amateurtoneelclub, of over creatief leren denken, dan wordt het draagvlak voor de kunsten misschien wel groter?

'Ik wil niet zeggen dat cultuur er alleen maar is als middel om de revolutie te voeden.' Lacht: 'Zeg maar: in de oud-socialistische traditie. De artistieke waarde moet voorop staan, daar begint het mee. Maar er zijn mooie voorbeelden van samenwerking tussen kunst en bijvoorbeeld de zorg. In Utrecht doen ze onderzoek naar de rol van kunst bij pijnbestrijding, het Stedelijk Museum in Amsterdam nodigt dementerenden en mantelzorgers uit.


Ik zeg niet dat elk museum dat moet doen, maar het is wel mijn streven de cultuurwereld toegankelijker te maken. Niet door alleen toegankelijke kunst te promoten, juist ook door de artistieke waarde van kwetsbare kunst uit te leggen. Maar niet steeds aan dezelfde mensen.'


'Goed cultuuronderwijs is van cruciaal belang. Het draagt er aan bij dat kinderen hun creatieve vermogens aanboren en hun talenten en vaardigheden ontwikkelen. Mijn doel is dat álle kinderen en jongeren een 'startkwalificatie' meekrijgen voor een rijke, inspirerend en betekenisvol leven.' (Uit:Cultuur beweegt)


Een van de instrumenten waarmee u cultuureducatie wilt verbeteren, is de 'doorlopende leerlijn' voor het basisonderwijs. Waarom is dat een goed plan?

'Omdat de tijd voorbij is dat cultuur in het onderwijs franje is. Toen ik als minister begon heb ik onmiddellijk gezegd: cultuureducatie moet serieuzer. Kijk, iedereen mag van cultuur vinden wat hij wil. Je mag dingen mooi vinden en lelijk, je mag sommige dingen liefhebben en haten. Maar je moet er wel over hebben leren denken. Dat doe je het best door het vak structureel te maken in het curriculum, en er eindtermen aan te verbinden.'


Wie gaat controleren dat die eindtermen worden gehaald?

'De inspectie. Maar wat we niet moeten doen, is kerndoelen vaststellen. Want daar komen dan weer allemaal verplichtingen uit voort. De inspectie gaat wel kijken of zo'n doorlopende leerlijn goed in elkaar zit, maar ik ga hem niet operationaliseren. Voor je het weet ben je bezig met een bureaucratisch afvinklijstje. Het moet meer een checklist worden voor een leerkracht: als ik muziekles geef aan groep 4, van welke vaardigheden mag ik dan uitgaan? En wat kan ik aanbieden?'


Volgens Piet Hagenaars van het kenniscentrum cultuureducatie, zijn er veel leerkrachten die geen cultuurles durven geven, omdat ze niet muzikaal zijn, of geen tekentalent hebben.

'Maar niet iedere leerkracht hoeft alles te kúnnen. Je moet weten waar je terecht kan. Musea bieden kennis aan docenten aan. Musici van orkesten geven les op school. Docenten moeten dus wel getraind worden, maar vooral ontzorgd. '


Wordt er ook iets gedaan voor het voortgezet onderwijs?

'Dat is wel mijn inzet. We kijken nog naar wat we precies gaan doen, maar vaststaat dat de Cultuurkaart in stand wordt gehouden. Dan moeten we wel af van het idee dat je met zo'n kaart één keer naar een toneelstuk gaat en dat is het dan. De Cultuurkaart moet een onderdeel worden van het culturele curriculum op de middelbare school. Daarin kan ook het vak Culturele en Kunstzinnige Vorming een rol in spelen. Dat gaan we dan wel moderniseren.'


Hoe legt u de culturele sector uit dat u wel 50 miljoen euro besteedt aan de Cultuurkaart, en niks aan het redden van een aantal instellingen?

'Toen ik begon heb ik gezegd: hoe vervelend in sommige gevallen ook dat er instellingen verdwijnen, de beslissingen zijn net genomen en die ga ik niet terugdraaien.' Het einde is trouwens ook zoek als daar aan begin.'


Bij de podiumkunsten is de hele schakel tussen opleiding en praktijk weggevaagd. Van de achttien productiehuizen is er niet één over.

'Talentontwikkeling is inderdaad een probleem. Daarom wil ik de cultuurfondsen vragen om voor de komende drieënhalf jaar programma's te ontwikkelen om de doorstroming van talent te bevorderen. Overigens is het niet zo dat er aan talentontwikkeling in theaters niets meer wordt gedaan. De bestaande gezelschappen nemen die taken deels over.'


Jet de Ranitz, voorzitter van Kunsten '92, daagt u uit om de instellingen die er in slagen hun werk op een andere manier voort te zetten, in de toekomst weer Rijkssubsidie te geven.

'We moeten niet zo aan instellingen hechten. Het gaat om taken - niet om wie ze uitvoert. Bovendien: ik zie gezien de economische situatie de middelen voor cultuur niet een-twee-drie toenemen. Dus dan gaat dat weer ten koste van andere instellingen. '


Het Tropenmuseum is niet uw verantwoordelijkheid, maar laat u het gebeuren dat zo'n topinstituut zijn deuren moet sluiten?

'Daar kan ik niks over zeggen, behalve dat de meest betrokken partijen goed met elkaar in gesprek zijn. In mijn Museumbrief schrijf ik dat musea meer moeten gaan samenwerken. Het Tropenmuseum had dat al veel eerder kunnen en moeten doen.'


Ook zou ik graag meer aandacht besteden aan de prestaties en maatschappelijke meerwaarde van instellingen. Het is van belang dat die meewegen bij de beoordeling van culturele instellingen. (Uit: Cultuur beweegt)


Stel dat een museum voldoet aan alle eisen, maar het komt nét niet aan het vereiste percentage eigen inkomsten. Krijgt het dan bij de volgende subsidieronde in 2017 toch geld van u?

'Die normen voor eigen inkomsten zijn juridisch vastgelegd, en ze zijn heel redelijk. Dus nee: daar ga ik niet aan tornen.'


CV Jet Bussemaker

1961Op 15 januari geboren in Capelle aan den IJssel


1985Onderzoeker vakgroep 'politieke theorie en moderne staat', UvA


1990Lid wetenschappelijk bureau GroenLinks


1991 Deeltijd universitair docent, vakgroep politicologie en bestuurskunde, Vrije Universiteit


1998 Lid commissie beginselprogramma PvdA


1998 Tweede Kamerlid PvdA


2007 Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport


2011 Lid college van bestuur UvA en HvA (rector HvA)


2012 Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap


Jet Bussemaker is getrouwd en heeft een dochter.


belangrijkste maatregelen bussemaker


* Er komt een erfgoedwet waarin de bescherming van collecties van nationaal belang is geregeld. Een expertcommissie onderzoekt of objecten die musea willen verkopen van nationaal belang zijn of niet.


* Voor de periode 2013-2016 is er 2 miljoen euro beschikbaar voor talentontwikkeling en wetenschappelijk onderzoek in musea .


* Vanaf 2017 komt er voor rijksmusea als prestatieeis dat zij vaker collecties uitlenen of digitaal beschikbaar maken.


* OCW financiert de leergang Leiderschap in Cultuur, bedoeld om ondernemerschap in de culturele sector te stimuleren. De Universiteit van Utrecht gaat deze leergang samen met Kennisland uitvoeren. Er komen 4 leergangen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden