'Ik draag in Europa een heel continent op mijn rug'

Naam: Jude Kehla Wirnkar Leeftijd: 36 Woonplaats: Bijlmer Beroep: programmamaker cultureel centrum De Balie te Amsterdam, sociaal wetenschapper Favoriete Europeanen: Alexis de Tocqueville, Sir Isaiah Berlin Mooiste plekken in Europa: Sneek en Deventer..

IN KAMEROEN is hij geboren, als vierde van zes kinderen, vader was houthandelaar. 'We waren niet rijk, maar we leden ook geen honger.' In Kameroen zat hij op het internaat van de jezuïeten, daarna studeerde hij economische geschiedenis. 'Wat eigenlijk Europese geschiedenis was. Afrikanen als ik kregen sowieso een Europese scholing, van witte docenten die eropuit waren ons op te leiden tot English gentlemen. Het nadeel was dat we weinig van Afrika wisten. Een voordeel: dat we onszelf ook zagen zoals anderen naar ons keken, wat hoort bij het proces van beschaving.

'Op school leerden we Latijn, Engels, Frans. Ik ken de Bijbel, de kerkvaders, Aristoteles, Plato, Kant. En dan hoor je in Nederland die Bolkestein oreren over Europese cultuur waar niet-Europeanen geen erfgenaam van zouden zijn. Alsof per definitie een willekeurige Europeaan deel is van het Europese erfgoed. Iedereen moet het zich, net als ik, eigen maken. Op mijn 21ste was ik beter voorbereid Europeaan te zijn dan menig Nederlander.'

Jude Kehla studeerde in Dublin, Bath en Tilburg sociale wetenschappen, werkte als onderzoeker aan de universiteit van Utrecht, werd voor de PvdA lid van de stadsdeelraad Amsterdam-Zuidoost en is sinds deze herfst programmamaker bij De Balie in Amsterdam, centrum voor debatten, lezingen en voorstellingen.

'Ik heb geen enkele affiniteit met water, maar de mooiste plek in Europa vind ik Sneek. Deventer ook. De Hanze-steden in het algemeen. Plaatsen met bruggen over het water - daar kan ik dagenlang rondlopen. Een grote hekel heb ik aan musea voor volkenkunde. Je vindt ze overal in Europa, die verzamelingen exotisme en oorlogsbuit.

'Alexis de Tocqueville en Isaiah Berlin zijn mijn favoriete Europeanen. Beiden hebben met de blik van immigrant naar de wereld gekeken en die beschreven. De Fransman scherpzinnig over Amerika, nog voor het midden van de vorige eeuw nota bene. Isaiah Berlin emigreerde van de Sovjet-Unie naar Engeland en werd daar zelfs Sir. Beiden waren vreemden, buitenstaanders die zich een andere samenleving eigen maakten en er iets zinnigs over meldden. Van zulke mensen wordt een samenleving rijker, want ze ziet zichzelf dan door de ogen van anderen.

'Dat is ook mijn doel hier. Toen ik 9 of 10 was, hoorde ik een ongelooflijk verhaal over Cromwell, hoe die na zijn dood nog berecht werd en veroordeeld tot de galg, als geraamte! Sindsdien ben ik op zoek naar verhalen, zou je kunnen zeggen. Mijn vak is de onderkant van de samenleving, daar zoek ik nu de verhalen van mensen, ik destilleer er trends uit, en dat noemt men wetenschap.

'Het project-Europa is markteconomisch gesproken zo meteen voltooid. Maar wat komt er terecht van het sociaal stelsel, waar een groot deel van de immigranten vooralsnog op aangewezen is? Als Europa zich sociaal gaat afsluiten van de rest van de wereld, de grenzen sluit voor de instroom van migranten, dan zal dat de Europese cultuur ontwrichten. Alle grote beschavingen die de ander uitsluiten, gaan kapot. Want dan verliest zo'n cultuur haar dynamiek.

'De confrontatie is inherent aan ieders leven. Opgroeien, volwassen worden, liefdesleven, een eigen plek vinden. Als student ben je betrekkelijk veilig, je studeert, je bent nieuwsgierig naar de wereld. Maar dan moet je de arbeidsmarkt op, en dat was voor mij de echte confrontatie met Europa. Pas toen belandde ik in een sociale spagaat tussen twee continenten. Ik heb een mooi voorbeeld.'

Op 15 juli vorig jaar was hij uitgenodigd voor een referaat op een conferentie van de London School of Economics. Tijdig, op 4 juli, informeerde hij bij de Engelse ambassade naar een visum. Daarvoor was een gesprek nodig, en pas op de 24ste juli was daar tijd voor. Jude Kehla ging niet naar de conferentie, maar - uit woede en nieuwsgierigheid - wel naar de Engelse ambassade.

Hij zou een visum kunnen krijgen op voorwaarde dat hij een contract tekende met de belofte nooit en te nimmer in Engeland asiel te zullen aanvragen. 'Wat denken jullie dan', vroeg Jude Kehla de dienstdoende functionaris, 'dat ik mijn baan op de Nederlandse universiteit opgeef om bij jullie asiel te vragen? Krijgt een asielzoeker van jullie dan een miljoen pond misschien?'

'O, meneer Kehla', antwoordde de man, 'wij krijgen elke dag honderd mensen als u die naar Engeland willen.'

'Het was zo beledigend', vindt Jude Kehla anderhalf jaar na dato nog steeds. 'Zo beledigend. Alles waar ik als persoon voor gewerkt heb, mijn plek op de arbeidsmarkt hier waar ik voor heb moeten onderhandelen, mijn statuur, mijn scholing - in één klap werd het gedegradeerd tot ''die honderd mensen als u''. En alleen omdat ik een zwarte Afrikaan ben.

'Ik draag dus een heel continent op mijn rug mee in Europa.'

Sietse van der Hoek

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden