'Ik denk dat Wilders gewoon last van mij heeft gehad'

Hij is geen kandidaat bij de verkiezingen van 12 september, zegt hij, maar als het CDA een appèl op hem doet, keert Gerd Leers (60) graag terug als minister voor Immigratie, Integratie en Asiel. 'Dit beleid was niet uitsluitend een snoepje voor de PVV.'

Een maand geleden kwam een eind aan het kabinet-Rutte. Extra harde maatregelen op het gebied van asiel en immigratie waarvoor PVV-leider Geert Wilders in het Catshuis ijverde, gingen niet door. Minister Gerd Leers, die weet wat er op zijn gebied in het Catshuisakkoord in het vat zat, wil daar niet over praten. Wel is Leers bereid voor het eerst terug te blikken op anderhalf jaar als meest omstreden minister van het minderheidskabinet CDA-VVD, met gedoogsteun van Wilders.


Was u opgelucht toen u hoorde dat het experiment met de PVV voorbij was?

Gerd Leers: 'Ik ben helemaal niet opgelucht, ik ben eerder teleurgesteld. Ik probeerde op mijn terrein een aantal zaken te regelen. Vervolgens trekt één partij zich terug als de eindstreep bijna is bereikt. Je zet dingen in werking waarvan je wilt dat ze worden uitgevoerd. Hier heb ik het CDA-programma. Wat in het regeer- en gedoogakkoord stond, week daarvan echt niet zoveel af. Daar stonden zaken in die zowel VVD, als CDA en PVV wilden. Nu moet dat in demissionaire toestand en dat is een stuk lastiger.'


Wat is er voor u veranderd nu Wilders niet meer meedoet?

'De sfeer is anders. Het migratiebeleid werd in gijzeling gehouden door Wilders. Met zijn uitspraken bepaalde hij zeer sterk het beeld: over Europa, over bepaalde groepen zoals moslims of Polen. Dat beeld en de sfeer heeft mijn werk meer beïnvloed dan de inhoud waarvoor ik in de Kamer een meerderheid moest zien te krijgen. Dat gedrag van Wilders riep ook weer reacties op. Er was polarisatie van de ene en van de andere kant. Maar dat heeft ook duidelijkheid geschapen. De kurk die vastzat in de flessenhals, het debat over immigratie en integratie, die kurk is door de polarisatie losgekomen.'


Zult u niet méér herinnerd worden als de harde minister van asiel dan als de man die het evenwicht zocht?

'Het is laveren geweest tussen duidelijk en streng doch rechtvaardig én barmhartig beleid. Jullie willen misschien liever het beeld schetsen van de man die door Wilders aan de lijn werd gehouden, maar ik heb mijn autonomie behouden. Ik denk dat Wilders gewoon last van mij heeft gehad, hij heeft niet voor elkaar gekregen wat hij wilde. Mijn ambitie was: die onderbuik moet hart en hoofd worden. Mijn rol was het houden van de nuchtere kijk op de zaak: massa-immigratie, waar hebben we het eigenlijk over?'


Is migratie nu een probleem of niet?

'De PVV en andere partijen, zoals het Front national van Le Pen in Frankrijk, willen de mensen bang maken: migranten zijn gevaarlijk. Daartegenover zeggen de linkse partijen: je bent veel te streng. Ik maak een scherp onderscheid tussen asiel en reguliere migratie. Veel mensen gooien alles op een hoop.


'Wij hebben het hoogste percentage asielzoekers dat mag blijven. Dat getal is ook niet verslechterd onder dit kabinet, nog altijd een van de hoogste in Europa. Reguliere migratie gaat over werk, studie en gezinsmigratie. De gezinsvorming en -hereniging, daar wilde ik wat aan doen. Maar dat zijn niet meer dan 30 duizend mensen per jaar.'


U hebt in Europa niet veel voor elkaar gekregen.

'Wat ik in Europa heb bereikt, is dat er diepgaand over gesproken wordt. Europa bestaat uit heel verschillende landen. De Oost-Europese lidstaten hebben een heel andere geschiedenis dan wij. Wij hebben de tweede en derde generatie migranten, zij nog niet de eerste. Zij hebben nog niks met de komst van migranten. Maar zij zijn er nu wel van overtuigd geraakt dat dit een valide probleem is.


'Voortdurende migratie zet integratie op achterstand. Voor dat idee heb ik in Europa veel steun gekregen, van het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Frankrijk, Spanje, Oostenrijk en Finland. Die staan keihard achter onze opstelling.'


Mevrouw Malmström, de eurocommissaris voor migratie, was er niet zo voor te porren.

'Dat geloof ik helemaal niet. Zij moet binnen een paar weken met een initiatief komen op het gebied van gezinsmigratie. En ik denk dat ze wel degelijk ziet dat er iets moet gebeuren.'


Is Nederland internationaal beschadigd door de PVV?

'Dat is zeker waar, er is schade opgelopen. Dit kabinet is niet positief geëindigd. Extra jammer dat de PVV de rug niet recht heeft gehouden om door te gaan met het kabinet. Dan hadden we het beeld kunnen bijstellen.'


Rug rechthouden? Het was toch juist de PVV die telkens uitspraken deed die Nederland schade toebrachten?

'Dat is zo, maar het probleem van de kansarme gezinsmigratie zal niet weggaan nu de PVV is vertrokken. En nu komt het erop aan of je die periode goed gebruikt.'


Is een stem op de PVV nu een verloren stem, zoals Rutte zegt?

'Dat zal moeten blijken. Het is waar, de animo om samen met hen in een regering te gaan zitten, is er niet groter op geworden. Maar het idee van eens maar nooit meer, dat is geen uitgemaakte zaak. Ik heb heel goed samengewerkt met PVV-Kamerlid Fritsma. Hij bracht zijn argumenten in en ik zei dan: Sietse, dat doe ik niet.


'Dit beleid was niet uitsluitend een snoepje voor de PVV. Dit was ook wat CDA en VVD wilden. Ik moet nog zien dat er zo veel wordt teruggedraaid.'


Wat was de naarste bejegening die u heeft gehad?

'Behoorlijk wat. Ik kan heftig reageren, dus ik kan het ook weer kwijt. En ik val thuis echt niet mijn vrouw huilend in de armen. Maar onlangs nog, zo'n kinderombudsman. Die zegt dan dat ik kinderen willens en wetens niet wil verenigen met hun ouders. Die is eerder politicus dan ombudsman. Je mag toch enige zorgvuldigheid verwachten van zo'n man. Dat ging met name over Somalische kinderen. Wie zich erin verdiept, weet dat met pleegkinderen die geen gezinslid zijn, juist daar ongelooflijk veel fraude plaatsvindt.'


Zou u er nog zin in hebben minister te worden in een volgend kabinet?

'Ik ben realist. Als men een appèl op mij zou doen om dit af te maken, dan ben ik er. Wetend dat dit een ongelooflijk zware klus is; 50 procent is het eens met de ene maatregel en de andere 50 procent is tegen. Als men dat beroep doet, dan ben ik er, maar ik ga niet op de CDA-kandidatenlijst staan.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden