Column

Ik dacht altijd dat de natuur van niemand is

'De natuur is van iedereen', zei staatssecretaris Martijn van Dam onlangs, op de internetpagina's van deze krant. Van Dam verweerde zich tegen kritiek op de verkiezing van 'het mooiste natuurgebied van Nederland'. Die verkiezing zou slechts gericht zijn op exploitatie, het lokken van recreanten en toeristen. Van Dam reageerde: 'In die kritiek ligt een beetje verscholen: Ik wil van de natuur kunnen genieten, maar dat moeten niet té veel mensen gaan doen. Maar de natuur is van iedereen.'

Het Waddengebied nabij Koehool.Beeld anp

Zelf heb ik altijd begrepen dat natuur nu juist van niemand is. Mensen zijn weliswaar in staat de natuur te maken of te breken, maar de afspraak was, dacht ik, dat natuurgebieden bedoeld zijn om planten en dieren te beschermen. Het is hun domein, waar ze zo ongestoord mogelijk hun planten- en dierenleven mogen leiden. De mens heeft hoogstens een rol als beschermer, of als gast.

Maar ja, als iets van niemand is, lijkt het al snel van iedereen, dat is waar. Meer dan 90 procent van de natuur in Nederland is toegankelijk, en gratis. Je kunt er ongestoord je hond uitlaten - al of niet aangelijnd - of blikjes en afval deponeren. Bosbewoner en onderzoeker Rob Bijlsma heeft het al eens uitgezocht, hij maakte een zogeheten blikjesindex. Op een zandweg in het Drents-Friese Wold verzamelde en telde hij gedurende een aantal jaren alle weggegooide blikjes. Het resultaat: een prachtige grafiek met een stijgende lijn, van 18 blikjes in 1993 tot 224 blikjes en plastic flesjes in 2005. Dat krijg je ervan als je natuur presenteert als gratis decor voor onthaasting en recreatie, was zijn stelling. Bij het grote publiek verdwijnt zo het idee dat natuur een eigen waarde heeft, die beschermd moet worden.

Er is niet veel, maar toch wel wat onderzoek naar het effect van menselijke verstoring op de natuur. Die bestaat simpelweg. Dat varieert van de verlaging van het broedsucces van kustbroedvogels door recreatie tot hetzelfde effect op heide- en bosvogels, door loslopende honden, door de jacht en door allerhande sportieve en culturele activiteiten die staatssecretaris Van Dam graag in het bos wil laten plaatsvinden.

Onlangs ontdekte hij een groep die nog geen gebruik maakt van de natuur: jongeren. Hij installeerde daarom een jongerenraad om die onwillige groep toch de natuur in te sleuren. Van Dam erkende, in NRC Handelsblad, dat hij als jongere ook zelden in het bos kwam, totdat hij ging mountainbiken. Een van de leden van de nieuwe raad had al ideeën over wat je allemaal in het bos kunt doen: danslessen, barbecueën, schaatsen. En introductieweekenden voor studenten. Ontgroening in de natuur, dat klonk wel symbolisch.

De natuur is dat jongeren zich niet interesseren voor natuur . Het mooie van de natuur, en van de evolutie is dat er uitzonderingen bestaan. Die uitzonderingen zijn actief in de Jeugdbond voor Natuurstudie of in natuurvereniging JNM. Naar mijn weten zijn dit armlastige clubs die niet of nauwelijks worden gesteund door de overheid. Ik vrees dat dit komt omdat deze jongeren zich interesseren voor het leven van planten en dieren. Dat is fout, ze moeten zich interesseren voor recreatie. Dat is de boodschap van Van Dam: wie het leven van planten en dieren saai vindt, heeft gelijk en verdient alle steun om de boel eens flink te komen opschudden in het bos.

De natuur is dus van iedereen. Dat geldt ook voor de Wadden, het 'mooiste natuurgebied van Nederland', de winnaar van de verkiezing van Van Dam. Dat de Waddenzee het belangrijkste natuurgebied van Nederland is, dat wisten we al. Het is ook het natuurgebied met de meeste titels, titels die bescherming impliceren. En nu dan ook nog: 'Nationaal park van wereldklasse'. Het kan niet op. Toch reageerde de directeur van de Waddenvereniging zuinigjes: 'Het gaat ons niet om méér toerisme', zei Arjan Berkhuyzen. 'We vragen de staatssecretaris bovendien om extra bescherming: gas- en zoutwinning horen niet in de Wadden thuis.'

Berkhuyzen voorvoelde vermoedelijk al iets. Deze week sprak de Raad van State uit dat er geen wettelijke beletsels zijn voor zout- en gaswinning in de Waddenzee. Frisia Zout mag gewoon boren, ondanks de risico's van bodemverzakking en het verdwijnen van wadplaten, essentieel voor vogels. De natuur is immers van iedereen, ook van Frisia Zout en van de NAM.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden