'Ik blijf gewoon achter mijn onderzoek staan'

Opnieuw is er onrust in de sociale psychologie. Een hoogleraar van de Radboud Universiteit Nijmegen ligt onder vuur.

Uit experimenten van Ap Dijksterhuis zou blijken dat iemand die aan een professor denkt, beter presteert dan iemand die aan een voetbalvandaal denkt. Volgens een recente Britse studie zijn de resultaten naar deze zogenoemde priming-effecten niet repliceerbaar. Dijksterhuis is boos.


De Britse gedragspsycholoog David Shanks heeft negen experimenten gedaan. De uitkomst kwam geen enkele keer overeen met uw bevindingen.

'Dat is niet erg, althans tot gisteren niet. Mijn resultaten zijn al in 25 experimenten gerepliceerd, nu een keertje niet. Waarover ik boos ben, is een artikel in Nature naar aanleiding van zijn studie, gepubliceerd in PLoS ONE. Dat stuk is eenzijdig. Er worden alleen wetenschappers geciteerd die Shanks' visie onderschrijven. De tegenargumenten die ik heb gegeven, komen niet aan bod.'


Welke waren dat?

'Shanks' onderzoek is slecht uitgevoerd. Er zijn te weinig proefpersonen gebruikt. Bovendien zijn de experimenten gedaan onder rare omstandigheden. Om goede resultaten te krijgen, moet je deelnemers tijdens je experiment in een afgesloten ruimte zetten. Het lijkt erop dat Shanks' respondenten gewoon op straat zijn ondervraagd. Verder heeft hij merkwaardige manipulaties gebruikt. Het verbaast me dus niet dat Shanks niets vond.'


Anderen is het wel gelukt?

'Nogmaals, er zijn tientallen experimenten uitgevoerd waaruit het priming-effect blijkt. Dat staat allemaal niet in het artikel in Nature. En dan wordt ook nog eens ander onderzoek van mij in een kwaad daglicht geplaatst, dat volkomen los staat van deze studie. Onderzoek dat bovendien in zeker twintig labs is gerepliceerd.'


De naam Diederik Stapel valt.

'Ik word in één adem genoemd met Stapel en Dirk Smeesters (van fraude verdachte psycholoog, red.). Zo wordt een link gelegd tussen mogelijke niet-repliceerbaarheid en fraude. Dat is tendentieus. Ik blijf dus ook gewoon achter mijn onderzoek staan, waarvan de uitkomsten vaker wel zijn gerepliceerd dan niet.'


Auteur Alison Abbott van Nature zegt in een reactie dat het artikel Dijksterhuis juist expliciet niet in verband brengt met fraude.


Shanks is niet de enige die twijfelt aan het priming-effect. Zou het kunnen dat het niet bestaat?

'Het bestaat absoluut. Het treedt hooguit minder vaak op dan we aanvankelijk dachten. Het is een relatief nieuw onderzoeksgebied. Ik vind het helemaal niet erg dat er kritisch naar wordt gekeken. Maar dan moet het wel goed gebeuren.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden