'Ik ben veel flexibeler geworden'

Tien jaar na zijn aanstelling tot technisch directeur van Ajax poogt Louis van Gaal nog steeds het toeval uit te sluiten, nu als bondscoach....

door Paul Onkenhout en Willem Vissers

'IK DOE dit werk niet omdat ik het zo leuk vind. Ik doe dit vanwege mijn ambitie. Dat is heel wat anders. Ik ben liever clubtrainer. Maar dat wist ik ook vantevoren.

'Ik wil met het Nederlands elftal wereldkampioen worden. En ik denk dat ik de kennis en de kunde heb om het Nederlandse voetbal iets terug te geven. Daarom richt ik me bij de KNVB op veel meer dan het Nederlands elftal, in tegenstelling tot de meeste van mijn voorgangers.'

- Maar het volk beoordeelt u alleen op de resultaten van het Nederlands elftal.

'Maar wie is dan het volk? De media. Resultaten zijn toch niet alleen relevant? Het gaat er om wat ik er zelf van vind en wat de mensen er van vinden die mij hebben aangesteld.

'Het is ook niet nieuw voor me. Toen ik bij Ajax technisch directeur was, werd ik ook opgehangen aan de resultaten en niet aan mijn andere werk. Hetzelfde maakte ik mee bij Barcelona.'

- Waarom kiest u geen baan die u echt leuk vindt?

'Ik heb mij altijd doelen gesteld in het leven. Dat kun je teruglezen. Ik wilde trainer van Ajax worden. En later trainer van een buitenlandse topclub. En weer later bondscoach. Dus ik heb al mijn doelen bereikt. En nu moet ik nog proberen wereldkampioen te worden. Dat wil ik graag, omdat het nog nooit met het Nederlands elftal gepresteerd is.'

- Is het voorgekomen dat u verantwoordelijk was voor een slecht resultaat?

'Het gebeurt heel zelden. Maar het is wel gebeurd.'

- Wanneer dan?

'Dat is niet relevant. Omdat het dan in de media een rol gaat spelen in het verdere verloop van mijn carrière.'

- Portugal-Nederland misschien? Toen wisselde u in de slotfase een aanvaller voor een aanvaller, en niet voor een verdediger.

'Zeventig minuten hebben we daar fantastisch gespeeld, op een heel hoog niveau. Maar de ploeg, sommige individuen, joegen op een derde doelpunt. Door een aanvaller voor een aanvaller te wisselen versterkte ik dat gevoel.

'Maar tactisch is het niet juist om er een verdediger bij te zetten. Psychologisch misschien wel, maar dat zullen we nooit meer weten. Feit is dat we door enorme individuele fouten met twee punten minder naar huis zijn gegaan. En dat is voetbal. Het is heel moeilijk om het in het veld altijd maar waar te maken. Kluivert bijvoorbeeld heeft nog nooit negentig minuten goed gespeeld, terwijl hij dat wel kan.'

- Dat is zijn nonchalance.

'Daar moet hij vanaf zien te komen. Hij moet een keer een hele wedstrijd goed spelen. Volgens mij gaat hij dat tegen Ierland doen.'

- Kunt u hem nog net zo raken als in 1994 toen u hem toevoegde aan de selectie van Ajax?

'Ik denk dat ik hem nog behoorlijk kan raken. Waarschijnlijk niet meer zo als toen hij zestien, zeventien was, maar op die leeftijd zijn mensen nu eenmaal makkelijker te beïnvloeden.'

- De spelers zijn volwassener geworden, grotere persoonlijkheden. Gaat u ook anders met hen om?

'Die ongenuanceerde kritiek heb ik ook gelezen; ik zou ze anders moeten aanpakken. Nou, volgens mij is het spelletje nog hetzelfde als zes jaar geleden.'

- Maar de hoofdrolspelers zijn toch zelf in de loop van de jaren ook behoorlijk veranderd?

'Iedereen moet in het veld nog steeds dezelfde taken uitvoeren, hoewel ik die wat heb bijgesteld. Alleen mijn benadering van personen is anders geworden, want iemand van zeventien jaar zit in een andere levensfase dan iemand van achtentwintig.

'Ze hebben zich een mening gevormd. Dus krijg ik meer weerstand. Maar uiteindelijk is het proces hetzelfde. De manier van communiceren is soms misschien anders, maar er moet iemand zijn die de richting aangeeft. En bij de teams die ik train, geef ik de richting aan.

'Daarbij komt dat elk Nederlands elftal onder mijn leiding tot op het bot heeft gewerkt. Er is veel meer strijd geleverd dan in het verleden. Dat is uniek, vind ik zelf. Daar ben ik het meest trots op.'

- Sommige spelers zeggen: hij is niet veranderd en wij wel.

'En waar ging het dan over? Dat ze hun shirtje in hun broek moesten stoppen. Dat moeten ze nog steeds. In Engeland heb ik het voor de training ook weer vijf keer moeten zeggen. Daar heb ik een bedoeling mee.'

- En die is?

'Ik bepaal de grenzen waar binnen iedereen zich mag bewegen en waar veel individuele vrijheid heerst. Maar die grenzen zijn wel bepaald. Als iedereen dat weet, voelt iedereen zich happy, want het is een veilige wereld. Als er regels zijn, moet je je daaraan houden.

'Ik heb allerlei regeltjes. De een wil trainen in een korte broek, de ander in een lange. Dus moeten ze daarover met elkaar communiceren, overeenstemming bereiken. Op dat moment gaat het mij helemaal niet meer om die broek.

'Tegen Stam heb ik gezegd: shirt in de broek. Toen zei een andere speler: we zijn het niet gewend, bij andere trainers hoeft het niet. Misschien, zei ik, moet ik er ook maar vanaf stappen, want ik zie jullie steeds maar drie dagen.

'Maar het gaat ook om de presentatie. Je moet je fris, snel, scherp, dominant en arrogant presenteren. Shirt in de broek, dat is fris en snel. Dat hoort bij het spel van het Nederlands elftal.'

- Is dat niet vermoeiend, altijd maar weer te moeten corrigeren?

'Ik word er wel moe van, maar het heeft een functie. Ik wil het toeval uitsluiten. Ik wil mensen helpen het proces makkelijk te doorlopen. Het zijn allerlei hulpmiddeltjes. Maar de sfeer bij het Nederlands elftal is ongelooflijk hoor. Ongelooflijk. Dat heb ik nog nooit meegemaakt als trainer.'

- Wat merkt u daarvan?

'Voor de wedstrijd tegen Engeland bijvoorbeeld. Iedereen had het gevoel alsof hij thuiskwam. De sfeer aan de tafels was geweldig. Niet één keer viel er een stilte. Ik moest ze onderbreken om mijn mededelingen te doen.'

- In hoeverre is uw werkwijze veranderd sinds uw eerste jaar als trainer van Ajax?

'Ik ben veel flexibeler geworden. Ik was toen dogmatisch, star. Ik hield me vast aan wat ik dacht. Nu sta ik meer open voor argumenten. Dat is levenswijsheid. Ervaring ook.

'Bovendien was ik niet in de omstandigheid mezelf kwetsbaar op te stellen. Terwijl ik in principe een flexibele persoonlijkheid ben.'

- U moest u nog bewijzen.

'Ja, maar ik ben iemand die heel veel zegt. En als je veel zegt, moet je veel verantwoorden.'

- U bedoelt dat u wordt achtervolgd door uitspraken? Ik ben eerlijk, direct en consequent, zei u nadat u trainer werd van Ajax.

'Dat ben ik ook nog steeds. Ik zou het alleen nu niet meer zeggen, omdat ik weet wat de consequenties zijn. Waarom zou ik me dat nog op mijn hals halen?

'Maar het is eigenlijk onzin dat je dat niet over jezelf kunt zeggen. Want het is gewoon zo. Het is de waarheid. Ik heb dat ook bewezen. En spelers roemen mij daar juist om. Maar ik gaf indertijd eerlijk antwoord en werd neergesabeld.'

- Uw imago schijnt totaal niet te stroken met uw persoonlijkheid. Intimi van u zeggen dat u gezellig en warm en humoristisch bent. Het is moeilijk voor te stellen. Die kant toont u in het openbaar nooit.

'Heel Sparta weet het, heel Ajax weet het, heel Barcelona weet het. Maar bij de media verkeer ik in heel andere omstandigheden dan bij mijn spelersgroep. Spelers hebben een positieve grondhouding. Media een negatieve, althans het grootste deel. Zo voel ik het.'

- U heeft toch veel waardering gehad?

'Nee, helemaal niet. Ja, toen ik de UEFA Cup omhoog tilde. Maar daarvoor niet. In mijn eerste maanden bij Ajax ben ik helemaal afgemaakt. En waarom? Omdat ik verloor. Omdat individuele spelers fouten maakten waaruit doelpunten ontstonden. Fouten waaraan een trainer niets kan doen.'

- Maar in de jaren daarna bent u toch overladen met complimenten?

'Dat kon toch niet anders?'

- Ook eerder...

'Sektarisch gedrag, schreef de Volkskrant. En Barend en Van Dorp interviewden alleen maar spelers die na moeizame overwegingen niet meer op een vaste plaats konden rekenen.'

- Bij het volk komt u over als een achterdochtige, norse man.

'Het valt allemaal wel mee. Maar echt populair zal ik niet zijn, want een deel van de mediawereld schildert me op een bepaalde manier af.'

- Hoe vervelend is het dat u anders wordt afgeschilderd dan u in werkelijkheid bent?

'Het heeft geen invloed op mijn gedrag, maar het is vervelend. Ieder mens werkt voor waardering. Iedereen heeft een schouderklopje nodig. Als je steeds maar weer op een andere manier wordt neergezet door de media gaat het volk daar op het laatst in geloven. Dat is niet prettig.

'Ik hou mij vast aan de mensen die mij kunnen beoordelen. Als de spelersgroep en het bestuur maar achter mij staan. Dat zijn de twee belangrijke pilaren.

'Ik gaf een interview aan Vrij Nederland. Eigenlijk wilde ik dat niet, omdat het te veel op mijn privéterrein kwam. Na dat gesprek ontstond er een impuls naar het positieve. Ik kreeg allemaal telefoontjes en mensen spraken me er op straat over aan, want ik ben redelijk toegankelijk. Maar dat slaat natuurlijk nergens op.

'Ik laat me niet voorschrijven hoe ik me moet gedragen op televisie. Omdat ik mezelf niet wil verloochenen.

'Het mooiste was dat in het begin van mijn bondscoachschap werd gezegd dat ik ineens sympathiek was geworden. Maar toen was er nog helemaal geen weerstand. Later zag je de oude Van Gaal weer. Het heeft te maken met de omstandigheden. De manier waarop ik word benaderd bepaalt hoe ik reageer.'

- Hoe maakt u deze baan spannend?

'We hebben een doel: wereldkampioen worden. Dat is spannend genoeg. En het is uniek dat het Masterplan unaniem door alle afdelingen van de KNVB is aangenomen.'

- Op het Masterplan is nogal schamper gereageerd.

'Uit een bepaalde hoek ja. Dat zal altijd zo blijven. Dat is politiek. Maar het heeft me enorm bevredigd dat het er door is gekomen. Als dat niet was gebeurd, had ik mijn positie ter discussie gesteld.'

- Dan zou u nu geen bondscoach meer zijn geweest?

'Ja.'

- Hebt u nog steeds de intentie tot 2006 bondscoach te blijven?

'Ja, maar dat hangt niet alleen van het Nederlands elftal af. Het hangt ook af van de manier waarop ik moet functioneren in Zeist, hoe het Masterplan zich ontwikkelt. Ik ga niet tegen de stroom inroeien.

'Het is ook belangrijk dat de wisselwerking met de spelersgroep goed blijft, of er nog onderling vertrouwen is. Dat is de basis. Als dat er is, is er niets aan de hand. Of ik moet zulke grote fouten maken dat ik concludeer dat ik beter op kan stappen. Tot op heden heb ik die fouten niet gemaakt.'

- Wij maken weleens fouten. Dat doet ieder mens en u waarschijnlijk ook.

'Maar dat wil toch nog niet zeggen dat die fouten van grote invloed zijn op het resultaat? Het gaat om kleine dingen. De manier bijvoorbeeld waarop ik iets zeg, de toon waarop, of ik het individueel doe of in de groep. Soms denk ik: dat had ik beter even op mijn kamer kunnen zeggen.'

- Wat gaat u na 2006 doen?

'Dan ga ik op een andere manier van het leven genieten. Ik wil dingen doen waaraan ik nooit ben toegekomen. De computer. Psychologie studeren. Om te kijken of ik het allemaal wel goed heb gedaan. Maar misschien ga ik ook wel in een andere commissie van de FIFA of UEFA zitten.'

- Waar geniet u dan nu van?

'De manier waarop wij met elkaar omgaan, de spelers, de staf. Ik probeer een harmonieuze sfeer te creëren, en toch een bepaalde kant op te sturen. Dat is het moeilijkste van management.

'Ik kan genieten van een voorbereiding op een wedstrijd. Dan ben ik heel blij. En als je dan zo'n eerste helft speelt als tegen Engeland, ben ik intens tevreden. Maar ik ben ook blij met de manier waarop ik thuis kom, of met het feest bij mijn vijftigste verjaardag.

'Het was fantastisch. Al mijn familieleden waren er en de vrienden die ik al had voordat ik carrière maakte. Ze hebben mij in sketches uitgetekend, nagespeeld.'

- Zaten er verrassende sketches bij?

'Nee, ze speelden zoals ik was op school, op de academie, op de kaartclub.'

- Speelden ze u goed na?

'Ja, maar dat is niet zo moeilijk omdat ik heel direct, open en emotioneel ben. Sommigen van de kaartclub ken ik al uit mijn HBS-tijd. Toen ik bij Barcelona werkte was de club even opgeheven, maar we hebben het weer opgepakt.'

- De verjaardag was een warm bad?

'Ja. Het was mooi. Ik vind dat er iets moet worden georganiseerd als je vijftig wordt. Dat had ik luid en duidelijk verklaard. Maar ik kreeg geen aanwijzingen of signalen, terwijl het organiseren van evenementen het werk van mijn vrouw is.

'Ik werd vijftig maar er gebeurde niets. Ik zat de hele dag diplomatiek en leuk te doen en mijn ponem op te houden. Om half zes zei mijn vrouw eindelijk: je moet je toch maar eens gaan omkleden. En ik maar denken dat er niets zou gebeuren.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden