'Ik ben van het overleg, niet van het machtswoord'

De ex-journalist en ex-columnist zit nog maar een half jaar in de politiek, maar is nu al door AT5 en Het Parool genomineerd voor de titel politicus van het jaar.

Twee jaar heeft het Marokkaanse meisje op straat gezworven, nadat ze door haar vader uit huis was gezet. 18 jaar is ze nu. 'Waar sliep je dan?', vraagt Pieter Hilhorst.


'Ik had een vriendin, die was ook op straat gezet, elke avond gingen wij uit tot we werden opgepikt.'


Hilhorst is vader van een dochter van 18. Zijn maag draait om.


Dat was enkele maanden geleden, wethouder Hilhorst was met de Amsterdamse gemeenteraad op werkbezoek bij een opvanghuis voor zwerfjongeren. Kort daarvoor was hij nog programmamaker en columnist.


Nu zitten we in zijn kamer op het stadhuis. 'Ik ben journalist geweest, ik vraag echt alles. Dus ik vroeg: betekende dat ook seks? Ze zei nee, maar op zo'n manier dat het ja was.'


Een half jaar geleden belandde de bestuurlijk onervaren Hilhorst (47) als een duveltje uit een doosje in de politiek en volgde hij Lodewijk Asscher op als wethouder van jeugd, onderwijs en financiën. Die was naar Den Haag vertrokken als vicepremier en minister van Sociale Zaken.


Hij mag het voorbeeld van het zwerfmeisje graag aanhalen als hij zijn plannen met de jeugdzorg ontvouwt. Die moet radicaal anders: de wijk in, dichter bij de mensen, het netwerk inschakelen van mensen met problemen.


'Met dit meisje is het eerder misgegaan op school. Hoe komt het dat de zorgcoördinator, de schoolmaatschappelijk werker of de mentor op school geen contact heeft gehad met de ouders? Waar was de hulp in de buurt? Waar waren de familie, vrienden, buren?'


Hilhorst wil een verhalende politicus zijn en 'mensen meekrijgen'. Aan onderhandelen heeft hij een hekel. 'Onderhandelen is: wat de één wint, verliest de ander. Ik houd van een oplossing waarvan we alle twee vinden dat die beter is dan de huidige praktijk.'


Zit u dan op de juiste plaats? Politiek is toch onderhandelen?

'Politiek is de kunst om mogelijkheden te laten zien waarvan anderen zeggen dat die er niet zijn. Politiek is niet de kunst van het mogelijke, het is de kunst van mogelijk maken wat onmogelijk leek.'


Hij geeft 'inspiratieborrels' op zijn werkkamer om zijn ideeën af te stemmen met de praktijk. Schooldirecteuren, zorgaanbieders, stadsdeelbestuurders, jeugdwerkers, leraren schuiven aan.


'Zij moeten erin geloven. Ik ben van het overleg, niet van het machtswoord. Kost veel tijd, maar is effectief. Tot nu toe is het me gelukt om mensen mee te krijgen. Als je aan elkaar sjort, vind ik het mooi even opzij te springen, dan heb je een andere blik...'


...en is die ander gevallen.

'Een keiharde onderhandeling waarbij je alleen maar tegenover elkaar staat, lost niks op.'


Is het niet een heel gewiekste manier van politiek bedrijven? Het zo verkopen dat de ander er ook baat bij heeft terwijl u uw zin krijgt.

'Dan ga je er toch weer van uit dat het gaat over winnen en verliezen. Het gaat er mij niet om schoolbesturen of anderen iets te laten doen wat ze niet willen, dan gaat het in de uitvoering mis. Want die denken dan: ik heb me in het pak laten naaien.


'Ik hoef niet mijn zin te krijgen, het gaat mij om een effectievere manier van werken. Opdat meisjes niet op straat belanden en worden gedwongen tot prostitutie light.'


Wordt u wel eens overtuigd van uw ongelijk?

'Dat klinkt alsof het zwart-wit is. Ik ben niet alleen aan het zenden, ik neem zorgen weg door plannen aan te passen. We moeten beiden het voordeel ervan inzien.'


Dat zal lang niet altijd lukken.

'Dan moet je creatiever zijn. Je moet zo veel mogelijk verkennen: er zijn meer mogelijkheden dan waaraan je hebt gedacht.'


Er zal een keer een besluit moeten worden genomen.

'Zeker, dat gebeurt ook. Wat wennen is, zijn de noodzakelijke procedures om een besluit te formaliseren.'


Na twee maanden waren de wittebroodsweken voorbij. Hilhorst raakte in conflict met de stadsdeelbestuurders, die vinden dat zij meer moeten bezuinigen dan is afgesproken en openlijk riepen dat ze 'genaaid' zijn. 'Het knetterde even, maar het is vervolgens wel gelukt om een overeenkomst te sluiten.'


In de gemeenteraad ontstond juist gemor dat de bezuinigingen niet worden gehaald en dat de Kadernota, een soort Miljoenennota van Amsterdam, te laat klaar is. In de wandelgangen heette het dat zich wreekte dat Hilhorst nooit een grote organisatie heeft aangestuurd. Hij zou zijn ambtenaren niet in de klauwen hebben.


Hilhorst hoort het verbaasd aan. 'Het uitstel was al een tijdje bekend. Ik ben niet helder genoeg geweest, ik had een duidelijker bericht naar de gemeenteraad moeten sturen.'


En over de bezuinigingen: 'Vaststaat dat we ze allemaal op tijd halen.'


Zijn werkkamer op de Stopera is na zes maanden nog steeds ongezellig kaal. Niet dat Hilhorst het best gedijt in een Spartaanse ruimte, het is er nog niet van gekomen om kunst uit te kiezen in het depot van het Stedelijk Museum.


Toen Asscher er nog zetelde, was een uitdagend affiche de blikvanger. Asscher zit gefotoshopt in een auto, een schaars geklede vrouw langs de kant van de weg buigt zich naar hem toe. 'Is dit wat je wil Asscher?', vraagt de vrouw, overduidelijk een tippelaarster.


Hilhorst kent het affiche niet.


Asscher wordt belaagd door een stoephoer. Het was een protest tegen het schoonvegen van de Wallen.

'Stoephoer? Ik heb nu pas door dat een stoephoer een tippelaarster is. Ik heb altijd gedacht dat het een scheldwoord was. Wat ben ik toch heerlijk naïef.'


Dat hij een vreemde in Jeruzalem was, bleek bij zijn eerste optredens in de gemeenteraad die hij met 'jullie' aansprak. Tegenwoordig heeft Hilhorst het over 'uw raad', maar vanzelf gaat het niet. 'Ik ben gewend te tutoyeren, het blijft wennen. Als bij de Regioraad een wethouder van een andere gemeente 'u' tegen burgemeester Van der Laan zegt, kan ik niet meer 'je' tegen Eberhard zeggen.'


Wennen is ook dat hij anderen aan het werk moet zetten. 'Ik heb de neiging: zal ik de eerste punten op papier zetten? Dat kan niet.'


Zijn toespraken schrijft hij niet allemaal meer zelf. 'Het lastige daarvan is dat ik gewend ben speeches uit mijn hoofd te houden. Als ik een speech heb geschreven, ken ik hem uit mijn hoofd. Uiteindelijk vertel ik het verhaal wel uit mijn hoofd, maar het is voor de speechschrijver jammer als ik soms bijzondere dingen vergeet die hij erin heeft verwerkt.'


Het glazen huis waarin hij terecht is gekomen - ook wennen. 'Ik ben al een paar keer van achteren aangereden door een fietser, omdat ik tegenwoordig stop voor rood licht. Er zijn twee soorten fietsers in Amsterdam die stoppen voor rood licht: illegalen en politici.'


Asscher raadde hem aan: 'Laat je niet afleiden, je zit in de politiek om iets te veranderen.' Dat heeft Hilhorst vertaald in speerpunten. Als wethouder van financiën moet hij natuurlijk eerst financiën noemen. En Hilhorst zeker, omdat zijn benoeming op die post op de nodige scepsis stuitte. Daarnaast zijn dat de voorschool (voor kinderen van 2,5 tot 4 jaar met een taalachterstand), de jeugdzorg en het mbo.


Hij wil de voorschool productiever maken, opdat meer kinderen 'klaar voor de start' zijn. Dat ze niet meer met een taalachterstand van een paar jaar op de basisschool komen. Die lopen ze nooit meer in.


Hilhorst heeft veel geschreven over de gekte in de jeugdzorg. De gekte dat er een bonus staat op het signaleren van problemen,vijftien problemen, vijftien instanties die langs elkaar heen werken. Of zeventien hulpinstanties voor één kind. 'Je geeft een zak geld, dan heb je iets gedaan aan het probleem. Daar moeten we vanaf. Nu de gemeente daarvoor verantwoordelijk wordt, is dit hét moment om het beter te gaan doen.'


En Hilhorst wil het mbo-onderwijs opkrikken, het stiefkind van het onderwijs. '60 procent van onze kinderen gaat naar het mbo, onze toekomstige werkers. Het niveau moet omhoog, er moeten voldoende stageplekken zijn, de opleidingen moeten opleiden tot werk dat er is.'


Daar gaat hij niet over, maar dat weerhoudt hem er niet van ertegenaan te gaan, in navolging van zijn voorganger Asscher. 'Ik ben blijmoedig van nature, dan krijg je minder gebekvecht wie waarover gaat. Ik wil de kwaliteit verbeteren van de roc's. Directeuren en leraren komen hier om zich schrap te zetten, ze verwachten dat ik ze aanval. Maar ik nodig ze uit om er samen wat aan te doen. Als je een blijmoedige houding aanneemt, zeggen mensen niet snel: waar bemoei je je mee? Ook omdat ik op de inhoud ben gericht.'


Het advies van burgemeester Van der Laan luidde: 'Begin niet meteen allerlei dingen te roepen omdat je je wilt laten gelden. Begin rustig en kijk waar je het verschil kunt maken.'


En toen dacht u: dat moet jij zeggen.

'De beste adviezen krijg je van mensen die zelf de neiging kennen dat advies niet op te volgen. Elk advies aan een ander is een bezwering van jezelf.'


Met welk advies aan anderen spreekt u uzelf toe?

'Probeer eens wat minder te praten. Een mens heeft twee oren en één mond, dat is niet voor niks.'


Zijn vrienden vroegen zich verbijsterd af waarom hij in 'die slangenkuil' stapte. 'Als journalist dacht ik ook dat veel in de politiek vooropgezet is, maar toevalligheid en improvisatie spelen een veel grotere rol. Op andere momenten is de besluitvorming juist veel rationeler dan ik dacht. In het college geven argumenten de doorslag, het machtswoord wordt niet gesproken. Het gaat er opener aan toe dan ik had verwacht.'


Kunt u daar een voorbeeld van geven?

'Nee, ik mag niet uit het college klappen.'


Wordt u uitgeprobeerd door ambtenaren?

'Dat weet ik niet, zo zit ik niet in elkaar. Ik vind het improductief om te denken dat mensen mij een oor proberen aan te naaien. Soms wordt er een fout gemaakt. Is dat mij uitproberen in de hoop dat ik die niet ontdek?


'Ik ben wel op een andere manier op mijn hoede. In mijn achterhoofd zit nog steeds de ombudsman. Als het antwoord van ambtenaren op een vraag van de SP is: nee, kan niet, dan vraag ik: waarom niet en wat kan dan wel?'


Zijn secretaresse komt binnen met de tekenmap. Er moeten brieven worden getekend. Hilhorst zet een mooie, sierlijke handtekening, geen haastige krabbel. 'Laatst zei iemand: daaraan kun je zien dat je nog niet lang bestuurder bent. Jouw handtekening kost te veel tijd.'


CV

1966 Geboren in Voorburg


1990 Doctoraal politicologie, Universiteit van Amsterdam


1998 - 2012 Freelancejournalist


2001 - 2012 Columnist de Volkskrant


2010 - 2012 Presentator (VARA)


Hilhorst woont samen en heeft een dochter van 18 en een zoon van 13.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden