'Ik ben te oud voor een midlifcrisis, maar ik koop echt bizarre kleding'

Van David Sedaris verscheen een dagboek uit zijn jonge jaren - seks, drugs en rare baantjes. Waar houdt 's werelds meest geliefde humorist van? Over RuPaul, House of Cards, Abbey Lincoln en het belang van gekke kleding.

Beeld Adam DeTour

26 juni 1983, Raleigh: 'Ik heb afgelopen nacht doorgebracht met Ferris, een UNC-student die ooit iemand heeft doodgeschoten die in zijn huis aan het inbreken was. Ferris is klein en stevig en heeft een knap gezicht. We hebben het vijf keer gedaan en hij is koffie blijven drinken.'

3 juni 1987, Chicago: 'Vanmiddag vond ik een briefje van 50 dollar. Er viel wat cocaïne uit toen ik het openmaakte, maar er is nog zat over. Dus dat is 50 dollar in contanten en voor zo'n 80 dollar aan cocaïne - 130 dollar! Als ik elke dag 50 dollar vind, hoef ik geen werk meer te zoeken.'

Slechts twee anekdotes uit het spraakmakende dagboek van David Sedaris (60), 's werelds meest geliefde humorist. Hij schrijft natuurlijk al langer persoonlijke essays, over zijn Grieks-Amerikaanse familie, zijn partner Hugh en de gesprekken die hij op straat opvangt. Maar Gestolen voorwerpen (Engelse titel: Theft by finding) bestrijkt zijn jonge jaren (van zijn 20ste tot 46ste), toen hij veel rondzwierf, rare baantjes had en veel drugs gebruikte. Hij was nog geen schrijver, maar hij schreef wel dagelijks in zijn dagboek. Daarin lees je zelden hoe Sedaris zich voelde, wel wat hij deed, zag en kocht - zakelijk, ongepolijst, maar gedetailleerd. Daardoor beleef je des te levendiger een periode die tot dusver voor fans verborgen bleef.

De schrijver had zo'n 8 miljoen woorden aan materiaal, waaruit hij - en hij alleen - een selectie heeft gemaakt. Het moest 'vermakelijk' zijn, zegt hij in een telefoongesprek van een uur. Maar belangrijker: wat liet hij weg? Een deel van de uitzichtloze jaren, tussen 1977 en 1983, toen hij aan de crystal meth zat en leefde van de boodschappen die zijn moeder bracht. Veel van wat hij toen schreef, was complete onzin. 'Het is alsof je een gek hoort praten. Een korte indruk daarvan is voldoende.'

Ook wilden sommige kennissen niet in het boek. 'Zoals een ex-vriend van me. Ik heb daarom wat namen veranderd of weggelaten.' Eén vriendin werd boos toen Sedaris tijdens het samenstellen een fragment uit zijn dagboek naar haar opstuurde. 'Zo van: hé, weet je nog? Ik was niet van plan het te gebruiken. Ze antwoordde: schokkend dat een dierbare vriend mij zo neerzet - terwijl het niet eens negatief was! Maar dat is het verschil met mijn essays, daarin kan ik een completer beeld van mensen neerzetten. In het dagboek lees je alleen een korte beschrijving of een citaat.'

In Gestolen voorwerpen lees je voor het eerst over Sedaris' seksuele escapades - in bedekte termen. 'Zelfs in mijn dagboek beschreef ik nooit letterlijk wat we in bed deden, alleen dat ik met iemand naar huis ging. Misschien omdat ik bang was dat iemand mijn dagboek vond.' Zo duurde het jaren voor Sedaris het woord 'gay' kon opschrijven. 'Zelfs nu kan ik niet expliciet over seks schrijven. Voor Hugh ben ik met 27 mannen naar bed geweest. Eén keer heb ik iemand in de wasserette ontmoet, maar ik heb nooit seks gehad in openbare wc's. Ik wilde altijd dat iemand van me hield. Zelfs als ik hem niet leuk vond, wilde ik wel dat hij van mij hield. Ik wou dat ik al die moeilijke telefoongesprekken uitvoeriger had beschreven, maar daar had ik het alleen met vrienden over.'

Tekst gaat verder onder de foto.

Beeld Adam DeTour

Het is niet alleen seks, drugs, kommer en kwel. Gaandeweg lees je hoe Sedaris als literatuurdocent wat structuur vindt, Hugh ontmoet, stopt met de verdovende middelen en zijn eerste boekencontract krijgt. 'Om het te vieren heb ik een overhemd van spijkerstof gekocht', schrijft hij. 'Verbijsterend hoe snel je leven kan veranderen. Nooit gedacht dat ik een spijkeroverhemd zou willen.'

Hoe langer je een dagboek bijhoudt, hoe eerlijker je wordt over jezelf, zegt Sedaris. Je schrijft niet meer over salonfähige zaken als oorlogen en onrecht, maar 'klaagt over je vieze hotelkamer'. Als hij terugblikt op zijn jongere zelf, ziet Sedaris een nogal pretentieus ventje dat zijn favoriete schrijvers van dat moment graag na-aapt, zoals Joan Didion en Joy Williams. 'Ik was erg serieus voor iemand van in de twintig. Kennissen zeggen vooral: wow, er werd wel veel bij je gebedeld. Dat komt doordat ik zo klein ben. Als Hugh over straat loopt, vraagt niemand hem om geld.'

Deel twee van Sedaris' dagboeken bestrijkt zijn leven sinds 2003 en wordt over twee jaar verwacht. Samengevat: 'Ik had niks en nu heb ik alles.' Maar zijn leven is sindsdien ook wat minder spannend. 'Ik ben altijd op tour, dat is het enige wat ik doe. En ik praat met vreemden.' Toch is Sedaris ervan overtuigd dat deel twee net zo interessant wordt. 'Als je onervaren bent, heb je een groot verhaal nodig om te overtuigen. Nu ik ouder ben, en een betere schrijver, kan ik iets onzinnigs omtoveren in iets moois.' Sedaris is een man die geestdriftig vertelt over de grote én kleine dingen die hem interesseren. 'Ik kan bevlogen schrijven over een wesp die een duizendpoot aanvalt.' Dat zie je ook terug in zijn keuzes hieronder.

1. Literatuur: Ottessa Moshfegh

'Dit verandert constant, maar ik heb bewondering voor het werk van Ottessa Moshfegh, omdat het zo naargeestig is.' De 36-jarige Amerikaanse schrijfster, met een Kroatische moeder en Iraanse vader, bracht twee jaar geleden de roman Eileen uit, die werd genomineerd voor de Man Booker Prize. 'Het gaat over een jonge vrouw in de jaren zestig, die in een gevangenis voor kinderen werkt - niet een tuchtschool, maar echt een gevangenis. Wat ik leuk vind aan de hoofdpersoon, is dat ze naar eigen zeggen lelijk is. Alleen in boeken vind je nog lelijke mensen; op tv en in films is iedereen knap. Moshfegh bracht dit jaar ook een verhalenbundel uit, Homesick for Another World. In een van die verhalen vertelt de hoofdpersoon over zijn oom, die zijn stomazak te weinig verwisselt maar elke dag grote porties Mexicaans eten bestelt. Toen ik dat las, was ik verkocht. Ik kan me niet herinneren wanneer ik voor het laatst zo hard heb moeten lachen om een boek, terwijl ik niet weet of de auteur het grappig heeft bedoeld. Ik heb Ottessa ontmoet, maar kan haar totaal niet peilen.'

2. Media: All Things Considered

'In de VS is het vandaag de dag heel makkelijk om alleen naar programma's te kijken of luisteren die bevestigen wat je al denkt. Als ik bij mijn vader op bezoek ga, staat daar de hele dag Fox News op, de enige zender die hij vertrouwt. Ik kijk graag naar The Rachel Maddow Show, wat juist een enorm linkse kijk op het nieuws is. Soms denk ik wel: in hoeverre verschil ik eigenlijk van mijn vader?'

In zijn dagboeken verwijst Sedaris vaak naar verhalen uit All Things Considered, het dagelijkse actualiteitenprogramma van de Amerikaanse publieke omroep NPR, dat sinds 1971 wordt uitgezonden. De gelauwerde radioshow bevat meestal zo'n vijf reportages, interviews en analyses. 'Stel dat er een genocide plaatsvindt waarbij blondjes roodharigen uitmoorden. Zij zouden dan iemand vinden die uitlegt waarom dit een goed idee is, ze belichten áltijd de andere kant. Soms denk ik: waar hebben jullie deze gek vandaan getoverd? En hij zegt nog iets zinnigs ook, goddamnit.'

3. Televisie: House of Cards

De wereldwijd geliefde politieke dramaserie draait om het corrupte presidentspaar Frank en Claire Underwood. 'Heerlijk hoe verdorven de Underwoods zijn. Mijn vriend Hugh kijkt het niet meer, want hij wil dat het echtpaar wordt gearresteerd en bestraft voor hun misdaden. Ik wil juist dat ze zich uit iedere vervelende situatie wurmen. Het voelt wel raar om te kijken naar een show die het kwaad viert. Bij Game of Thrones wil ik niet dat koningin Cersei wint, dus waarom sta ik achter de Underwoods? Claire heeft wat weg van een bidsprinkhaan: koel en kalm, maar net als je denkt dat het vlak wordt, doet ze iets onverwachts wat haar personage een nieuwe laag geeft. Prachtig om naar te kijken.'

Tekst gaat verder onder de video.

4. Homo-icoon: RuPaul Charles

Travestie-icoon RuPaul Charles (56) presenteert sinds 2009 de tv-talentenjacht RuPaul's Drag Race. 'Ik ging vroeger nooit naar travestieshows. En als ik drag queens tijdens de Pride-optocht zag, dacht ik: waarom doen zij nou weer mee, nu denkt iedereen dat alle homo's zich als vrouw willen verkleden. Maar dankzij Drag Race wil ik flamboyanter zijn, bijna als een politiek statement. Alle kandidaten zijn zo uitgesproken gay, geen twijfel over mogelijk. Daardoor schaam ik me voor al die keren dat iemand tegen mij zei: je ziet er niet gay uit - en ik me daar goed over voelde. Het zou me geen goed gevoel moeten geven dat iemand denkt dat ik hetero ben, en al helemaal niet op mijn leeftijd.'

Tekst gaat verder onder de video.

5. Film: Bone Tomahawk

In deze horrorwestern uit 2015 worden cowboys ontvoerd door kannibalistische indianen. 'Ik hou niet van westerns, maar het horroraspect vind ik te gek - het is zo wreed. Er zit een scène in waar ze iemand ondersteboven ophangen en in tweeën splijten met een bijl. Ik herhaal: they split him in half! Na die scène ben je niet meer hetzelfde. Het deed me ook nadenken over vroegere tijden. De christelijke pelgrims deden de indianen verschrikkelijke dingen aan. Ze gaven hun dekens die waren besmet met pokken! Maar als je het hebt over de kunst van het oorlogvoeren, konden de indianen er ook wat van, zoals iemands kloppende hart eruit rukken. Daar wil ik wel een film over zien: twee stammen die met elkaar op de vuist gaan - in de tijd vóór de cowboys, zonder alle politieke bagage.'

Tekst gaat verder onder de video.

6. Muziek: Abbey Lincoln

'Ik zie haar als de laatste grote Amerikaanse jazz-zangeres. Samen met Betty Carter, maar die ging eerder dood, dus Abbey is de laatste. Toen ik haar stem voor het eerst hoorde, vond ik die klinken als de toeter van een auto. Ik moest eraan wennen, maar daarna kon ik niet meer zonder. Haar versie van de klassieker Skylark en de covers van Stevie Wonder... geen jazz-zanger haalde het in die tijd in zijn hoofd om Stevie Wonder te coveren. Ze werkte ook altijd met de beste bands en bleef gewoon steengoed tot haar dood. Ik wou dat ik een beter vocabulaire had om haar te omschrijven.'

7. Kunst: Philip Guston

'Hij werd bekend als abstract expressionist, maar eind jaren zestig maakte hij plotseling een switch naar een figuratieve, cartooneske stijl. De kunstwereld kotste hem uit, maar hij bleef zijn eigen koers volgen tot zijn dood in 1980. Ik denk niet dat er voor hem veel betekenis zat achter het schilderen van een stapel paardenhoeven of sigarettenpeuken, het was gewoon een andere manier om verf op een canvas te zetten. Na een tijdje zie je de figuren ook niet meer en verlies je jezelf in de verfstroken. Als kunststudent ging ik naar elke galerie die werk van hem toonde en nu heb ik eindelijk de middelen om er één te kopen. Niet de abstracte werken; Gustons To Fellini werd voor 26 miljoen dollar verkocht. Maar ik heb nu drie contacten die me voorbeelden sturen van zijn figuratieve werk, dingen die ik nog nooit heb gezien. I'm gonna get me one of those.'

8. Plaats: overal en nergens

'We wonen nu op het platteland in het zuiden van Engeland, maar ik zou eigenlijk overal kunnen wonen. We hebben ook een tijd in Frankrijk gewoond, maar omdat ik daar geen papieren kon krijgen, zijn we naar Engeland verhuisd. Ik ben geen anglofiel. Het idee was dat ik met een Engels paspoort overal in Europa zou kunnen wonen, maar dat gaat door de Brexit niet door. We hebben ook een huis aan de kust van North Carolina, de staat waarin ik ben opgegroeid. Maar het is daar nu 40 graden, geef mij dan maar liever het Engelse weer.

'Ik kreeg laatst een verzoek van een filmmaker die me wil interviewen voor een project over expats. Ik heb zelf een hekel aan dat woord; de manier waarop mensen het gebruiken om zich speciaal te voelen. Het suggereert ook dat je bewust een keuze hebt gemaakt om nooit meer naar je vaderland terug te keren. Maar ik vertrok niet uit politieke onvrede. Toen ik Amerika verliet, was Bill Clinton president - ik was best happy. En daarna kwamen George Bush en Donald Trump, die zijn veel erger, maar zij beïnvloeden mijn leven toch wel, ongeacht waar ik woon.'

Tekst gaat verder onder de foto.

Beeld Adam DeTour

9. Mode: Dover Street Market, Londen

'Dit warenhuis verkoopt zowel gekke kleding als natuurlijke ornamenten, zoals de binnenkant van een walvisoor - mijn meest bijzondere aankoop. Ik ben te oud voor een midlifecrisis, maar ik koop echt bizarre kleding. Zoals een broek die bijna een meter breed is, die je om je heen moet wikkelen, waarbij de ene broekspijp langer is dan de andere. Ik kocht ook een broek waar een lendendoek voorhangt. Die zijn allebei ontworpen door Yohji Yamamoto. En een blouse van Comme des Garçons waarbij het lijkt alsof er een rok met duct tape aan is vastgeplakt, die komt tot mijn enkels.

'Mensen betalen om mij te zien optreden, dus ik vind dat ik beter gekleed moet zijn dan het publiek. Ik ga niet in die gekke kleding over straat, maar op het podium durf ik het wel. Onderweg naar het theater krijg ik soms wel rare blikken, maar dan denk ik: jij hebt een korte broek met tien zakken aan, een T-shirt dat je gratis hebt gekregen en een petje achterstevoren op je hoofd - wie ziet er raarder uit? Na mijn optreden in Amsterdam ga ik door naar Duitsland. Dus ik neem sowieso twee crazy pants mee en een wijd uitlopende korte broek - waar Hugh een verschrikkelijke hekel aan heeft.'

Gestolen voorwerpen: dagboeken (1977-2002) van David Sedaris verscheen onlangs bij Lebowski. Sedaris treedt op 25 september op in Carré in Amsterdam.

Verbetering: In een eerdere versie van dit artikel stond dat het tweede deel van zijn dagboeken het leven van David Sedaris sinds 2013 bestrijkt. Dat moest 2003 zijn.

Dover Street Market Londen.

CV

David Sedaris (60) groeide op in Raleigh, North Carolina (VS), in een Grieks-Amerikaans gezin met zes kinderen. Na jaren van aanmodderen, vreemde baantjes,alcohol- en drugsmisbruik studeerde hij in 1987 af aan de School of the Art Institute of Chicago.

Toen Sedaris een stuk uit zijn dagboek voorlas in een club in Chicago, werd hij ontdekt door de bekende radiopresentator Ira Glass. Daarna brak Sedaris door met zijn essay SantaLand Diaries, over zijn baantje als kerstelf in een warenhuis. Hij schreef negen boeken met essays, waaronder Ik mooi praten, Steek je familie in de kleren en Wanneer je omringd bent door vlammen. Deel één van zijn dagboeken, Gestolen voorwerpen, kwam deze zomer uit bij Lebowski. Deel twee wordt verwacht in 2019.

Na periodes in New York en Parijs woont Sedaris nu op het platteland in het zuiden van Engeland, met zijn partner Hugh Hamrick.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden