Opinie

Ik ben niet gelovig, zoals ik ook niet-pinguïn ben

Wie religie afwijst als achterhaald of slecht, is net zo beperkt als diegenen die de wetenschap afdoen als de bron van al het kwaad, aldus hoogleraar privaatrecht Reinout Wibier. Een betwistbare vergelijking, zegt Boris van der Ham van het Humanistisch Verbond: is de wetenschap niet het terrein waar een open houding naar nieuwe inzichten voorop hoort te staan, terwijl in religie juist de eeuwigheid van waarheden wordt benadrukt?

Beeld afp

Atheïsten zijn weldenkende individuen

'Atheïsten zijn beperkte en oppervlakkige mensen', zo luidt de prikkelende kop boven het artikel van Reinout Wibier (O&D, 26 juli).

Laat ik beginnen met de vraag tot welke groep het artikel is gericht. In Nederland noemt 25 procent zich atheïst. Dat zijn miljoenen mensen, maar het Atheïstisch Verbond kent slechts ongeveer 150 leden. Ik denk dat atheïsten een lage organisatiegraad hebben omdat het doorgaans weldenkende individuen zijn met weloverwogen individuele opvattingen. Ze laten zich moeilijk als stroming organiseren omdat ze weten dat iedere ideologie, dus ook godsdienst, uiteindelijk desastreuze uitwassen kent.

Dus vaart iedere atheïst liever op zijn eigen moreel kompas in zijn ervaringen met het leven. Je kan dat moeilijk afdoen als beperkt of oppervlakkig. Niet geloven in kabouters, Sint Nicolaas of god lijkt mij eerder een vorm van 'intellectuele hygiëne'.

Zelf ben ik eigenlijk liever A-atheïst, want waarom zou ik mij uitdrukken in iets wat ik niet ben: namelijk gelovig. Ik ben zoveel -niet, zo ben ik ook niet-pinguïn en dat hang ik ook niet aan de grote klok.

Het Atheïstisch Verbond heeft dan ook eerder reden van bestaan als belangenorganisatie. Zo zou godsdienst moeten vallen onder vrijheid van meningsuiting en geen status aparte moeten hebben in de Grondwet. De algemene strafwetgeving zou geen uitzonderingen mogen maken voor godsdienst wat betreft ritueel slachten of jongensbesnijdenis. Verder van huis mag onder de aandacht worden gebracht dat in ongeveer dertig landen ter wereld de doodstraf staat op het openlijk uitkomen als atheïst.

Wibier beweert ook dat atheïsten streven naar afschaffing van religie. Ik herken mij daar persoonlijk niet in en ben mijzelf zelfs bewust van de individuele en maatschappelijke voordelen van in sprookjes te geloven. Ik ken zelfs christenen in mijn vriendenkring. Leven en laten leven met respect voor elkaar is mijn motto.

Wat ik wel denk, is dat religie vaak een blok aan het been is als het gaat om de zoektocht naar en de definiëring van vooruitgang. Als het aan de religie had gelegen, draaide de zon nog steeds om de aarde. Ook is het darwinisme nog steeds taboe in veel religieuze kringen. Over beperkt en oppervlakkig gesproken.

Ad van Nederpelt, Utrecht

Achterlijkheid

Reinout Wibier vindt mij, trots lid van het Atheïstisch Verbond, beperkt en oppervlakkig. Hij ziet godsdienst daarentegen als iets positiefs.

Godsdienst is in mijn ogen (ontleend aan de essayist en schrijver Rudy Kousbroek) juist een bron van discriminatie, schijnheiligheid, seksisme en het meten met twee maten. Met het geloof halen we de achterlijkheid in huis. Het doel is namelijk mensen wat op de mouw te spelden (zoals eeuwig leven of valse troost) en afstand doen van eerlijkheid, eigenwaarde en zelfstandigheid.

De wetenschap is verantwoordelijk voor de uitvinding van de penicilline, het poliovaccin en de pokkeninenting, zaken die miljoenen mensen het leven hebben gered. Wat stelt de religie daar tegenover?

De geneesheren in Rome die dit soort inentingen bij wet wilden invoeren, werden tegengewerkt door Paus Leo XII (1760-1829). De paus vond dat men in deze boze tijd, nu zo weinig mensen in de hemel kwamen, de kinderen het sterven niet mocht beletten.

Rudy Kousbroek heeft zich afgevraagd waarom de intuïtie van gelovigen altijd de verkeerde kant uit werkt, namelijk altijd in het nadeel van mensen: tegen vaccinaties, tegen onderwijs voor meisjes, tegen geboortebeperking, tegen hygiëne en tegen emancipatie.

Rudy Schreijnders, promovendus aan de Universiteit voor Humanistiek, Amsterdam

Lees ook:

Atheïsten zijn beperkte mensen

Godsdienst is een uitvinding die een waardevolle toevoeging vormt op het menselijk bestaan. (Opiniestuk van Reinout Wibier, hoogleraar privaatrecht aan de Universiteit Tilburg).

Ook atheïsten houden van andere mensen
Laat iedereen - gelovig of atheïst - in vrijheid van elkaars inspiratiebronnen gebruikmaken. (Opiniestuk van Boris van der Ham, voorzitter Humanistisch Verbond).

Hand in hand

Mag ik Reinout Wibier erop wijzen dat atheïsten niet per se tegen religie zijn, maar simpelweg niet geloven in een opperwezen als verklaring voor het hier & nu?

Wetenschap en religie kunnen ook best hand in hand gaan, behalve over één onderwerp: het ontstaan van de mensheid. Voor de rest zullen moslims, christenen en boeddhisten zich prima kunnen vinden in de meeste natuurwetten.

Jaron Reddy, Haarlem

Atheïstische boeddhist

In de discussie over de waarde van religie lijken zowel Reinout Wibier als Boris van der Ham ervan uit te gaan dat er een tegenstelling bestaat tussen atheïsme en religie.

Dat is nog maar de vraag. Het aanbidden van een god is immers geen vereiste voor een religie. Een atheïstische boeddhist, bijvoorbeeld, laat zich prima denken.

In de praktijk wordt de term 'religie' vooral gebruikt om een onderscheid te maken tussen atheïsten en de rest. Een religieus mens is iemand die op zijn best een charmant maar naïef wereldbeeld koestert en op zijn slechtst een sadistische zelfmoord-terrorist is. De atheïst daarentegen is een kind van de Verlichting dat zich laat leiden door rede en wetenschap.

Het zou mooi zijn als atheïsten en religieuzen niet langer tegenover elkaar worden geplaatst als verschillende soorten mensen, want dit komt neer op het vergelijken van appels met peren. Je kunt atheïsten vergelijken met christenen of moslims, maar niet met religieuzen.

De term 'religie' is een containerbegrip dat alles van Europees christendom tot Japanse shinto en meer moet omvatten. Er is eigenlijk geen reden om atheïsme buiten het rijtje met religies te houden.

Harmen Grootenhuis, student religiewetenschappen en filosofie te Groningen

Geen eeuwige waarheden

Boris van der Ham loopt behoorlijk achter wanneer hij meent dat in religies bepaalde eeuwige waarheden niet ter discussie zouden staan (O&D, 27 juli).

Dat geldt misschien voor gods-diensten als de islam, maar juist in Nederland bestaat binnen het christendom zelfs discussie of God bestaat dan wel een bedenksel is van mensen. Het zijn niet de minsten die zulke vragen stellen, zoals een Kampense emeritus-hoogleraar als Kuitert of de hofpredikant Carel ter Linden.

Binnen mijn geliefde rk-kerk zijn wij officieel nog niet zover, maar de kerk laat mij alle vrijheid om mijn eigen voorstelling te maken van zo'n eeuwige waarheid. Dan kom ik dicht in de buurt van de visie van Carel en zijn broer Nico ter Linden. Het was ooit anders maar wij leven nu en niet gisteren.

En discussie over en het in twijfel trekken van veronderstelde eeuwige waarheden bestaat in het christendom al sinds de 1ste eeuw: bijvoorbeeld tussen Jezus en Zijn apostelen.

Leo Jacobs ofs (= Orde van Franciscaanse Seculieren), Amsterdam

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden