'Ik ben Marokkaanse, maar schrok hier toch van'

Marokkaanse jongens worden thuis veel vaker mishandeld dan Nederlandse, ontdekte victimologe en kinderpsychologe Esmah Lahlah. Dat heeft grote invloed.

Over wat voor soort mishandeling hebben we het hier eigenlijk?

'Ik heb gekeken naar zaken die verder gaan dan disciplinerende tikken. Het gaat hier echt om: mijn moeder of vader heeft me geslagen met een riem, stok of een ander voorwerp. Mijn vader heeft me bij de keel gegrepen en me de adem afgesneden. Mijn vader of moeder heeft me in elkaar geslagen. Vloeken en schelden hebben we buiten beschouwing gelaten, dat zou de aandacht afleiden van de ernst van de zaak.'


Verraste het u dat tweederde van de Marokkaanse kinderen aangeeft te zijn mishandeld, en dat één op de zes seksueel misbruik heeft ervaren?

'Ik ben zelf Marokkaanse, maar ik schrok hier toch van. In Duitsland zijn er wel studies gedaan bij Turkse minderheden die laten zien dat geweld in het gezin een grote rol speelt, en in Nederland zien we veel Marokkaanse vrouwen in de vrouwenopvang. Maar dat het zoveel was, is toch wel heftig. Ik dacht: heb ik nou iets verkeerd gedaan? Maar de cijfers die ik vond voor de Nederlandse jongens komen goed overeen met de landelijke cijfers. Ik heb mijn cijfers voorgelegd aan de jeugdreclassering en aan gedragswetenschappers: vinden jullie dit nu heel gek? En opvallend genoeg verbaast het eigenlijk niemand.'


Naar huiselijk geweld wordt veel onderzoek gedaan. Blijkbaar niet bij allochtonen?

'Ja, dat is raar. Ik denk dat het deels komt omdat het nogal beladen is. Als het gaat over daderschap en slachtofferschap, zijn er in het denken twee heel verschillende visies. Slachtoffers zijn zielig, hebben een aaibaarheidsfactor, moeten worden geholpen. En daders verdienen straf. Dat zien we heel zwart-wit.'


Eigenlijk zegt u: we zien Marokkanen vooral als daders, niet als slachtoffers.

'Zo hard zou ik het niet zeggen, maar daar zit inderdaad wel iets. Uit de cijfers weten we dat Marokkaanse jongens zijn oververtegenwoordigd in de jeugdcriminaliteit. Bij de verklaring daarvan ligt de focus op structurele factoren, zoals een lage sociaal-economische status, en werkloosheid en lage opleiding van de ouders en de jongens zelf. Maar we zien dat zulke factoren maar de helft van de hogere criminaliteitscijfers verklaren. En: het zijn precies diezelfde factoren die ook risicofactoren zijn van kindermishandeling.'


Als je geslagen wordt, ga je later zelf ook slaan?

'Zo simpel ligt het niet, maar je hebt wel een groter risico. De emotionele band met de ouders én kindermishandeling hebben een directe, grote invloed op jeugdcriminaliteit later. Dat geldt zowel voor Nederlandse als Marokkaanse gezinnen. Alleen is de associatie tussen kindermishandeling en geweldsdelicten bij Marokkaanse jongens nog wat sterker.'


O?

'Ik denk dat het te maken heeft met het feit dat Marokkaanse jongeren opgroeien tussen twee culturen in. Je hebt vaak te maken met ouders die nog denken vanuit een opvoeding die heel behulpzaam was in Marokko, maar mogelijk minder in Nederland. Ik denk dat veel Marokkaanse ouders niet goed weten hoe ze hun kinderen moeten benaderen. Dat begint met kleine dingen, zoals wat opener met de kinderen overleggen. Maar zoiets gaat niet binnen een paar jaar.'


Uw onderzoekresultaten laten zich snel samenvatten als: Marokkanen slaan hun kinderen en zijn ook nog eens gewelddadiger op straat.

'Ja, ik weet dat dat beeld opkomt. Etniciteit, of de cultuur, wordt vaak gezien als een onafhankelijke variabele die op zichzelf staat en die alles verklaart. Maar zo simpel ligt het natuurlijk niet, het zit veel complexer in elkaar. Begrippen als etniciteit en cultuur worden door van alles en nog wat beïnvloed. Je hebt te maken met de sociaal-economische status, het opleidingsniveau, werkloosheid, de buurt waarin men woont. En vervolgens heb je dan nog kindermishandeling en jeugdcriminaliteit, twee fenomenen die ook weer worden veroorzaakt door allerlei factoren. Al die zaken werken op elkaar in. Ik denk dat we de dingen in samenhang moeten bekijken.'


Hoeveel van de Marokkaanse geweldscriminaliteit wordt hierdoor nu verklaard?

'Volgens mijn modellen verklaart kindermishandeling ruim 50 procent van de oververtegenwoordiging van Marokkaanse jongens in de criminaliteitsstatistieken. 20 procent van de relatie wordt verklaard door fysiek geweld, 7 procent door seksueel misbruik, en bijna 23 procent door het getuige zijn van geweld tussen de ouders. In het model dat zowel structurele, culturele als individuele factoren meeneemt, wordt 61 procent van de hele jongerencriminaliteit verklaard door samen- en wisselwerking van al deze factoren. Erg hoog dus.'


U schetst een cirkel waar lagere sociaal-economische status, etniciteit, kindermishandeling en geweldscriminaliteit elkaar in stand houden. Hoe doorbreek je zoiets?

'Dat is heel lastig. Het is veel makkelijker om gewoon risicofactoren te benoemen, dan om een oplossing te vinden. Maar we moeten er wel iets mee. We weten dat preventie, met name bij ouders van jonge kinderen, veel invloed heeft omdat op jonge leeftijd de meeste kindermishandeling plaatsvindt, dus ik denk dat we veel winst kunnen boeken door de ouders voor te lichten.


'Dat geldt ook voor geweld tussen ouders. Ik denk dat veel Marokkaanse ouders zich helemaal niet realiseren dat het getuige zijn van zulk geweld net zo'n grote impact heeft op het kind als het zelf ervaren van geweld. Vaak denken ze: het is tussen mij en mijn vrouw. En dan is er het seksueel misbruik. We zullen toch het taboe moeten doorbreken, met name het taboe op het bespreken van seksuele ontwikkeling.'


Uw onderzoek laat zien: Marokkaanse jongens zijn vaak zelf slachtoffer.

'Vooral Marokkaanse jongens worden snel losgelaten: die kunnen wel voor zichzelf zorgen. Daardoor staan mensen er niet bij stil dat ze ook slachtoffer kunnen zijn. Neem het nieuwe wetsvoorstel adolescentenstrafrecht van staatssecretaris Teeven. De nadruk ligt daar alleen op: hardere aanpak, de recidive terugbrengen. Het beeld is: we moeten die jongens straffen, aanpakken. Maar er is ook een groep getraumatiseerde, kwetsbare jongens. Zo lang we dat niet zien, blijven we deze problemen houden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden