'Ik ben heftig in alles'

Meedogenloos was Wouke van Scherrenburg (59) als interviewster. Twee jaar na haar afscheid van Den Haag Vandaag, presenteert ze haar boek Vrouwen op het Binnenhof....

Van het spandoek 'Wouke en Wim, hebben jullie nu je zin?', was ze niet overstuur, de nacht na de massale rouwdemonstratie voor de vermoorde Pim Fortuyn. 'Oneerlijk' was het, en 'stom' en dat was dat. Veel aangrijpender vond Wouke van Scherrenburg de manier waarop ze werd geïntimideerd tijdens het LPF-congres, een paar maanden later.

'O, dat is zij', hoorde ze roezemoezen, toen ze in de rij stond om binnen te komen. 'O ja, daar had onze Pim een hekel aan.' Onze Pim ja - 'de Lieve Heer zelf' in die donkere dagen. Een man en een vrouw, 'een keurig echtpaar, je zou er zo gezellig mee naar een party gaan', stoven op de Den Haag Vandaag-verslaggeefster af. De een greep haar bij de linkermouw, de ander bij de rechter. 'En nu willen we het weten', beten ze haar toe. 'Ben je links of ben je niet links?'

Ze heeft er nog steeds geen woorden voor. 'Zo'n inbreuk op alles wat... Zoiets schandaligs. Een enorme chantage zat erachter. Je hebt maar te zeggen dat je rechts bent en anders deug je niet. Gij zult bekennen. Het was zo ingrijpend, het kwam zo dichtbij. Op dat moment kon ik me voorstellen dat je alles wel wilt zeggen om je gijzelaars te pleasen, als je bent ontvoerd.' Na een kort en intens innerlijk gevecht, tussen een lafhartig duiveltje en een zeer moedig engeltje, antwoordde ze: 'Ik ben geregeld links en geregeld ook heel rechts. Zo goed? En nu moet u oplazeren. Gewoon oplazeren!'

Wouke van Scherrenburg realiseert zich de laatste tijd pas goed hoe diep deze 'terreur' haar raakte. Pas nu, twee jaar na het afscheid van Den Haag Vandaag, begint de 'meest heftige periode' uit haar bestaan als verslaggeefster langzaam in te dalen. Die bizarre periode van de geboorte en dood van een politicus - en wat daarop volgde.

Onlangs vroeg de NOS nog haar toestemming om de beelden waarmee ze televisiegeschiedenis schreef, af te staan voor een Franse documentaire over Pim Fortuyn. Dat legendarische fragment, waarop de geïrriteerde Fortuyn ('Hij had me wel kunnen sléén') de verslaggeefster die al tien minuten achter hem aanhobbelt, toebijt: 'Ach mens, ga naar huis, ga toch koken.' Van Scherrenburg zei niks terug. Van Scherrenburg wist meteen: 'Shhhhhi... De gouden quote. Goud. Echt goud!' Pas in tweede instantie bedacht ze: 'Hé zeg: ik kan wel wat anders dan koken.' Zo zonnig was haar humeur nu ook weer niet - ze had al die tijd met een zere voet achter Fortuyn aangedraafd, een gebroken voet zelfs, luidde later de diagnose. 'Over fanatisme gesproken, haaahaa!'

Haar spottende lach schalt door haar oude huiskamer, perscentrum Nieuwspoort. 'Heejjj jongen', wuift ze vanachter haar strategische tafeltje aan het raam, met riant uitzicht over de zaal. 'Moet je zoenen?' Alsof ze nooit is weggegaan. 'Heejjj', tegen een jonge vrouw. 'Jij hebt een kindje gekregen, hè?' Een korte zwaai naar de volgende passant: 'We spreken af!' Verrassend hoor, vindt ze het, dat het politieke wereldje en alles wat eromheen hangt het nog steeds leuk vindt haar te zien. 'Zo'n schatje was ik niet.'

Ook onze Pim had niet de hekel aan haar die zijn volgelingen hem toedichtten, nadat hij haar naar de keuken had verwenst. 'Eigenlijk lijk je een beetje op mijn moeder', vertelde hij haar eens, voorafgaand aan een interview over een nieuw boek. 'Ja dááág, slijmerd', reageerde Van Scherrenburg, die wist dat hij dol was op zijn moeder. Hij overhandigde haar een boek. 'Voor de grootste kattenkop van Nederland', schreef hij erin. 'Want je lijkt wel erg op mijn moeder.'

Ze heft haar glas merlot: 'Op Pimmetje!'

Dan: 'Doodjammer dat die man er niet meer is. Ik weet niet of ie veel goeds had betekend voor Den Haag, maar het zit hier weer net zo erg onder de stolp als vroeger. Ik ben me kapot geschrokken toen Wouter Bos zei: 'Ik wil een bindende leider zijn.' Nou, daar zit ik dus helemaal niet op te wachten. Je moet nou eens iemand hebben met visie.'

Komende woensdag presenteert ze zelf een boek: Vrouwen op het Binnenhof. Een bundel van zestien persoonlijke interviews met Nederlandse politica's. Aan het optekenen van haar memoires - een eerder verzoek van de uitgeverij - had de oud-verslaggeefster niet zo'n behoefte. 'Dat is toch vreselijk, vind ik zo'n ijdeltuiterij. Wat zijn nou je memoires. Ik zou het niet eens meer weten.'

Op een borrel bij een wederzijdse vriendin vertelde GroenLinks-fractievoorzitter Femke Halsema over de (on)mogelijkheid van het combineren van een zieke tweeling met de Algemene Beschouwingen. 'Dit moet iedereen in Nederland weten', bedacht Van Scherrenburg - daar lag het idee voor een boek.

De geïnterviewde vrouwen stellen zich soms opmerkelijk kwetsbaar op in de bundel. Rita Verdonk vertelt over haar man Peter, onzeker en somber geworden sinds een herseninfarct. 'Had ik in die periode niet veel meer thuis moeten zijn, hem niet veel meer moeten steunen?' Ze betwijfelt of ze weer minister voor Vreemdelingenzaken zou willen worden. 'Als ik de foto zie van drie jaar geleden en nu in de spiegel kijk, denk ik: nou, nou Verdonk, je ziet er toch wel wat aangeslagen uit.' Haar dochter Anna las in De Telegraaf de dodenlijst: 'Jij staat er ook op.' Verdonk: 'Toen kwam het allemaal zo ontzettend op me af, dat ik dacht, ik stop ermee.'

Minister voor Ontwikkelingssamenwerking Agnes van Ardenne levert stevige kritiek op de politiek en het kabinet waarvan zijzelf deel uitmaakt. 'De mensen zijn bang gemaakt, bang voor Europa, bang voor buitenlanders. (...) De peilingen over het gezag van dit kabinet spreken voor zich, die bevinden zich op een dieptepunt.' En Sharon Dijksma, vice-fractievoorzitter van de PvdA, verhaalt over een fraai staaltje Haags pootje lichten: 'Netelenbos wilde bezuinigen op onderwijs. Ik stond voor de camera van Den Haag Vandaag toen ze langskwam en ze vermoedde dat ik tegen die bezuinigingen zou zijn, ze sleepte me weg voor de camera en riep: 'Durven jullie wel, zo'n nieuw meisje.' Dat heeft mijn imago voor jaren verwoest.'

De vrouwelijke solidariteit is ver te zoeken in het boek.

'Die is er helemáál niet. Het maakt geen reet uit of je man of vrouw bent in de politiek. Fractiebelangen, coalitiebelangen en economische belangen gaan boven alles. Je moet je partij zichtbaar maken. Het mes-in-de-rug-gevecht is onder vrouwen exact hetzelfde als onder mannen.'

Sharon Dijksma komt gestaald uit het interview.

'Ik herinner me haar als voorzitter van de Jonge Socialisten. Wat een wijf! Ze durfde iedereen aan te pakken: popperdepop, ging het dan. En toen zagen we haar bij de PvdA veranderen in een apparatsjik. Ik wilde weten: is dat nodig, om te overleven? Want ze is nu wel vice-fractievoorzitter, mind you.

'Een van de andere geïnterviewde politica's vroeg: 'Met wie ga je nu weer praten?' Ik zeg: Sharon Dijksma. 'Die komt niet in ons boek!', riep ze. Ik zei: dat vind ik nou echt een schándelijke opmerking.'

Maar wel grappig.

'Ik moest er wel om lachen. Sharon Dijksma heeft dus niet veel vrienden gemaakt, en moet je kijken hoe ver ze gekomen is. Maar als ze dan vertelt dat ze als kind van 10 van haar moeder te horen krijgt dat haar vader een ongeluk heeft gehad en doodgaat, begrijp je wel wat haar heeft gevormd. Zij besefte: 'Iets ergers kan me nooit meer overkomen.' Zo heeft zij geleerd te overleven.'

Voor Den Haag Vandaag was u een meedogenloze interviewster - heel anders dan de manier waarop u de gesprekken voor het boek heeft aangepakt.

'Och, hoe vaak heb je je aan mij geërgerd? Soms schoot ik voor televisie mijn doel voorbij, ja, ging ik te hard. Maar als ik terugkijk, zou ik niet weten hoe ik het in godsnaam anders had moeten doen. Ik ben heel ongeduldig. 'Kom nou te voorschijn met je verhaal, het is nou mooi geweest', hoorde je in mijn stem, als het te lang duurde. Het was geen stijltje, hoor. Toen ik begon, kreeg ik interviewles op de Media-academie, met een collega die nu bij de VARA werkt. Elke avond gingen we heel hard aan de zuip. Want we werden gek van die invoelende toon die ze ons daar probeerden aan te leren: 'O jaaaa? Vertel...' Weet je wel? En wij wilden wham!

'Dit boek schrijven was moeilijk, omdat ik een stuk van mezelf moest uitschakelen. De scherpe vraag, als iemand iets mooier zat te maken dan het was: 'Ja, dat zeg je nu wel, máár.' Ik moest constant bij mezelf op de rem. Maar het was hun verhaal, niet het mijne.'

Herkende u veel van uw eigen leven in de interviews?

'Bijna alle vrouwen hadden een heel sterke moeder of grootmoeder die zei: woeker met je talenten. Mijn vader drong erop aan: wat er ook gebeurt, zorg dat je economisch onafhankelijk bent. Hij had een bouwbedrijf en ik zat altijd op de bulldozer van een van zijn onderaannemers. Daar was ie heel kwaad over, want dat was niet ladylike, maar diep in zijn hart vond hij het natuurlijk prachtig dat hij een dochter had die dat gezeul met cement ook zo leuk vond.

'En verder hebben alle vrouwen die ik interviewde een partner die ertegen kan dat zij in de spotlights staan en die thuis veel opvangt. Zonder de steun van mijn tweede man had ik nooit Den Haag Vandaag kunnen doen. Ja, ha, of ik had de kinderen in een tehuis moeten zetten.'

Uw eerste man was anders.

'Moet dit? Hij was een volstrekt slechte partner. Behoudend en conservatief. Een vrouw mocht hooguit een klein parttime baantje doen. Terwijl ie zelf nooit thuis was en ik in mijn eentje voor de kinderen moest zorgen. Een zwager van me zei een keer tegen hem: 'Ik zou ook een hele makke hond hebben als ie met de ketting aan de verwarming lag.' Sterk overdreven, maar op dat moment uit mijn hart gegrepen.'

U vertrok met uw twee dochters - dat was heel wat, in die tijd.

'Ik wilde zelf absoluut geen alimentatie van hem. Ik wilde zijn naam niet meer dragen, waarom moest ik zijn geld dan nog vangen. Maar met de alimentatie voor de kinderen stopte hij al snel. Ik dacht: 'Ik zal toch geen bijstandsmoeder worden die haar dochters kansarm de wereld inschopt?' Joh, ik ben zo praktisch. Op de Arnhemse Courant was ik de eerste fulltime werkende moeder - dat hadden ze nog nooit meegemaakt. Het was een heel geregel, maar als je erin zit, doe je het. Je springt in het diepe en dan moet je zwemmen met die handel.

'De buitenwereld voorspelde mijn kinderen een gruwelijke toekomst. Toen we net verhuisd waren, vroeg de ene buurvrouw aan de andere: 'Ik wil niet lullig doen, hoor, maar zit zij soms in de escortservice, dat ze zo vaak 's avonds weg is?' Jaha. Ik wil niet oppijperig klinken, maar met die meiden van mij gaat het uitstekend. Die hebben datzelfde werkpatroon overgenomen.'

U heeft niet veel op met vrouwen die van belastinggeld hebben gestudeerd en dan fulltime thuis gaan zitten met een kindje.

'Tjoh. Nou. En voor wát? De kinderen gaan naar school en wat is hun leven dan? Het is een weggesmeten investering in iemand, van wie ik geen bal begrijp. Gepiep over crèches die niet goed zouden zijn. Ik heb inmiddels twee kleinkinderen, dus ik weet hoe enig de crèches van nu zijn. Maar ik vergeet nooit meer de discussie die ik als verslaggeefster voor de krant meemaakte in de gemeenteraad van Oosterbeek, over de vraag of er een crèche moest komen. VVD-wethouder jonkheer Van Nispen tot Pannerden zei: 'Ik ben erop tágen, want de vrouwtjes brengen hun natte bundeltjes alleen maar om een potje te tánnissen.' Traumatisch. Maar in deze tijd is er geen enkel excuus meer om niet te werken.'

Gewerkt heeft Van Scherrenburg - altijd snoeihard. Ook toen ze nog een zoon kreeg, bij haar tweede man Cees, politieman in Dordrecht. 'Wat ik ooit ook had gedaan in mijn leven, ik had alleen maar hard kunnen werken. Dat zit nu eenmaal in de aard van het beestje. Ach, ik ben heftig, in alles wat ik doe. Als ik thuis had gezeten, zou ik een ongelooflijk vervelende bemoeizuchtige moeder zijn geweest. Een verstikkende deken.'

Op haar 57ste was het op. 'Ik was helemaal versleten. En dat zegt veel over mij, want ik barst altijd van de energie. Ik dacht: als je nog drie jaar zo doorgaat, kom je ook nog eens terecht in dat verhaal waarover je vroeger altijd zo besmuikt moest lachen: een burn out.' Ze had wat gezondheidsklachten, waarover ze weinig wil zeggen: 'Niet dat ik nou in een halve rolstoel zat, hoor.'

Het jaar daarvoor was slopend geweest. Die nachtmerrie-achtige periode in de Nederlandse politiek, toen het kabinet Balkenende 1 verpulverde en de LPF'ers elkaar onderling allemaal afmaakten. 'Elke morgen stond ik weer om elf uur voor die deuren van die mensen die er geen barst van maakten. Terwijl de debatten liepen over de Betuwelijn, mijn hartskindje, het meest idiote geldverslindende project ooit verzonnen, stond ik bij die LPF. Waarbij het allemaal om egootjes, om niksjes ging. Schande, ooh. Het was de enige keer in mijn leven dat ik Den Haag echt zat was.'

Sinds 2003 woont ze met Cees en hun drie Deense doggen op een berg in Zuid-Frankrijk, in een dorpje in het departement Tarn. Stilte, ruimte, rust. ''s Zomers hebben wij de melkweg als een boog over de rivier staan. Gasten krijgen er tranen van in hun ogen.' Maar in de winter is het in de Tarn ook om vijf uur donker en de Fransen - met wie ze goed contact heeft - hebben hun eigen leven. De jacht, schelden op de regering ('daarin verschillen ze in niks van Nederlanders') en zich opwinden over het nieuws in de plaatselijke krant, die steevast opent met 4 á 5 verkeersdoden.

Gelukkig heeft Wouke van Scherrenburg, bijna 60, nog iets om handen. 'Anders zou ik suïcidaal worden. Anders zou ik een stomvervelende echtgenote worden. Als ik niet meer word geprikkeld...' Ze is vaak dagvoorzittter, op Nederlandse congressen, van ministeries en banken. 'Dan rij ik in mijn oude huurautootje naar huis en denk ik: dat was interessant. Net alsof je een goede uitzending hebt gemaakt.'

En gelukkig heeft het Franse huis een schotel. 'Neem die terugkeer van Wiegel...'

Toen ie voor de zoveelste keer werd gelanceerd door de VVD...

'De duizendste, miljoenste keer - daar had je die Wiegel weer.'

Wat dacht u?

'Als ik nu terug zou komen bij Den Haag Vandaag zou ik heel ferm zeggen: is geen onderwerp.'

Echt?

'Geen onderwerp.'

Dat kan niet - het zegt nogal wat over Van Aartsen en de staat waarin de VVD verkeert.

'Oké, het laat zien dat ze daar ontzettend dwalend en zoekend zijn. Maar als ik dan een televisieprogramma zie dat zelfs naar zijn dorp gaat om de mensen te vragen wat ze van Wiegel vinden denk ik: sorry hoor.'

Den Haag laat u niet los op die berg in Frankrijk, hè?

'Ik vind het ook zo jammer dat zo'n Pechtold weg kan komen met zijn uitspraken over de politiek. Vermoedelijk krijgt ie van 70 procent van bevolking nog gelijk ook met zijn nestbevuilerij. Vox pop, heet dat, gemakkelijk in het gehoor liggende uitspraken. Zo iemand ontvangt van mijn en jouw belastinggeld een ministerssalaris en geeft zo af op zijn beroep. Ik was er zoóóó boos over. Ik ben er nog boos over. Echt, schat.'

Een appartementje in Nederland is alweer in aanbouw. Oma Van Scherrenburg is gek van haar kleinkinderen. En: 'In de winter moet je een pied-á-terre in Nederland hebben.' De leesclub in Frankrijk, het golfen daar, de eindeloze wandelingen met haar Deense doggen langs de rivier - in de winter is het niet genoeg.

'Als ik ooit in een maison de retraite terechtkom - wat God verhoede tussen al die Franse boerinnetjes - eis ik daar een schotel. Want zelfs als ik zo dement ben als de pest, wil ik af en toe toch nog politieke uitzendingen kunnen volgen. Volgens mij gaat dat automatisch, zelfs al snap ik niet eens meer waarover ze het hebben.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden