'Ik ben heel gedreven, soms slaat dat door'

Zijn moeder gaf hem als puber het boek 'Alleen op de wereld', en dat was geen toeval. Ook bij zijn nieuwe club FC Nürnberg blijft hij zichzelf. 'Een karakter kan je niet veranderen.'

TEKST WILLEM VISSERS FOTO GUUS DUBBELMAN

Een mooie vrouw opent de deur van de schitterende boerderij van Gertjan Verbeek in Jubbega, een paleisje in een Fries weiland, door de trainer zelf ingrijpend verbouwd. Verbeek is vrijgezel. De vrouw voelt zich zichtbaar thuis. Ze is al heel lang een goede vriendin.

De open haard knappert. Het huis is uitgesproken gezellig. Mooi licht. Kasten vol boeken. 'Bijna allemaal gelezen. Boven staat nog een kast.' Daar zijn ook de boeken uit zijn jeugd. Kameleon, Arendsoog en zijn favoriete boek van toen: Alleen op de wereld. Gekregen van zijn moeder, in opstandige jaren. Het was geen toevallige titel, dat cadeau.

Verbeek tokkelt op zijn gitaar en gaat zitten in een leren stoel met voetenbank. De volgende morgen vliegt hij terug naar FC Nürnberg, zijn nieuwe werkgever, waar hij kort na zijn ontslag bij AZ een contract tekende. De club staat bijna onderaan in de Bundesliga.

Je hebt vaak gezegd dat je eens in Duitsland wilde werken. Komt de werkelijkheid overeen met je gevoel?

'Ja. Duitsers zijn hiërarchisch ingesteld. Dat volgzame is prettig. Anderzijds is het een beperking, omdat je in het veld jongens nodig hebt die keuzen maken. Als we een mix krijgen van gehoorzaamheid, geloof in de trainer en zijn werkwijze, plus zelf verantwoording nemen voor resultaat, dan kan ik iets teweeg brengen.'

Is je werkwijze hetzelfde als bij AZ, Heracles, Heerenveen of Feyenoord?

'Mijn idee van opleiden, trainen en resultaat boeken ontwikkelt zich, maar de basis verandert niet. Dat heeft ook te maken met karakter.'

Hoe omschrijf je dat karakter?

'Rationeel. Oog voor organisatie en structuur. Mijn persoonlijke eigenschappen: direct, open in de communicatie. Met die directheid en openheid hebben mensen weleens moeite. Niet alleen spelers. Spelers die me lang kennen, weten hoe ik ben en hoe ik kan reageren. Voor nieuwe spelers is het altijd even wennen. Haha. Ze weten waaraan ze toe zijn, maar het gaat soms om de toon. C'est le ton qui fait la musique.'

Is die toon goed?

'Ik heb mijn emoties, mijn stemmingen. Als iets me niet zint, heeft iedereen dat snel in de gaten. Ik maak me er niet druk om en ben niet rancuneus. Ik ben een van de eersten die de telefoon pakt en zegt wat me dwars zit. Je hoeft het niet met elkaar eens te zijn.

'Je kunt niet iedereen tevreden houden. Er zijn zo veel mensen die iets van me willen of met me te maken hebben. Ik ben dus gewoon mezelf. Er zijn mensen die daar niet goed tegen kunnen. Ik probeer daarmee rekening te houden, maar dat lukt niet altijd.

'Dat zal wel een van de oorzaken zijn dat bij AZ de samenwerking werd beëindigd. Ik ben bezig met de club, om resultaat te halen. Op een gegeven moment zit je niet meer op één lijn. Dan is het uitgewerkt.'

Had je bij AZ in de gaten dat ze je niet meer wilden?

'Nee. Als ik van iemand iets vind, zeg ik dat. Op wat hij daarmee doet, heb ik geen invloed. Iedereen heeft een blinde vlek. Alleen anderen kunnen daarop wijzen, omdat je dat zelf niet in de gaten hebt. Dus als ik onhebbelijk ben en jij zegt niets, kan ik dat niet weten. Als ik gefrustreerd ben of woedend, is dat aan mij af te lezen. Dan moet jij durven zeggen: waarom ben je zo kortaf, chagrijnig of bot?'

Misschien durven mensen dat niet.

'Waarom niet? Ik heb nog nooit iemand iets aangedaan. Aan sommige mensen kun je niets zien. Die hebben een pokerface. Ik niet. Ik heb emotie, ik leef, ik werk met mensen. Ik ben boos, vrolijk, in gedachten verzonken, whatever. Dat zie je aan mij. Bij anderen is dat niet altijd zo. En als ze dan ook geen eerlijk antwoord geven, houdt het op. Daarmee kan ik niets. Ik stop daar geen energie meer in. In die zin ben ik vrij onafhankelijk. Ik ben niet op deze aardkloot om het iedereen naar de zin te maken. Ik ben hier om het zelf naar de zin te hebben. Nou, dat lukt aardig.'

Je hebt het naar de zin?

'Ja. Natuurlijk is het niet leuk dat AZ en ik uit elkaar gingen, want ik heb daar drie jaar lang hartstikke fijn gewerkt.'

Waarom zag je dat ontslag eind september niet aankomen?

'Ik had wekelijks overleg met Toon Gerbrands (algemeen directeur, red.) en Earnest Stewart (technisch directeur, red.). Die laatste vrijdag ging dat niet door. Toen zei Toon, vlak voor de persconferentie in aanloop naar het duel met PSV: 'Gertjan, het is erg onrustig op de werkvloer. Dat heb ik in drie jaar tijd nog nooit meegemaakt.' Ik zei: wat is er dan? Ik had niet in de gaten dat ik zelf de oorzaak was van de onrust. In drie jaar en drie maanden is nooit met mij gesproken over mijn manier van leiding geven.'

Dat is toch vreemd?

'Ja, dat is vreemd.'

Kun jij je voorstellen dat spelers dachten: het wordt te veel?

'Ik moet het doen met wat mensen tegen mij zeggen op een zondagmorgen, bij het ontslag. Zij vertelden mij dat er geen chemie meer was, geen vertrouwen in een succesvolle samenwerking. Dat wil niet zeggen dat spelers geen vertrouwen hadden in mij of dat ik geen vertrouwen had in de spelers. De directie brengt naar buiten dat de chemie met de spelers is uitgewerkt. We stonden op twee punten van de koploper.

'Natuurlijk, er zijn altijd incidenten. Maar er waren ook incidenten met anderen binnen de organisatie, waarbij ik als hoofdtrainer moest bemiddelen. Zolang dat niet structureel is... Pas dan moet de clubleiding ingrijpen en problemen benoemen. Zo van: joh, luister, zoals jij omgaat met onze medewerkers...'

Dat is nooit gebeurd?

'Nooit ben ik daarin gecorrigeerd. Daarom heeft het geen zin om over incidenten te praten. Incidenten zijn helemaal niet erg.'

Ben je altijd zo hard en rechtlijnig geweest?

'Met je karakter word je geboren. Je kunt schaven aan je persoonlijke eigenschappen. Die veranderen, door je omgeving. Ik was van jongs af aan zelfstandig. Op schoolreisje, in de klas, was ik haantje-de-voorste. Ik ging op boksen. Ik had geldingsdrang en ben jong uit huis gegaan.

'Op 13-, 14-jarige leeftijd begon de strijd met mijn vader. We waren zo'n burgergezin uit de jaren zeventig. Vader was kostwinner, dus het was zijn huis, zijn stoel, zijn tv. Ik had veel moeite met die opgelegde hiërarchie. Politie, justitie, scheidsrechters, daarmee heb ik altijd strijd geleverd.'

Jij legt zelf ook hiërarchie op. Wat is het verschil met je vader?

'Hoezo leg ik hiërarchie op? Mijn werkgever verwacht dat ik leiding geef. Wat ik probeer voor elkaar te krijgen is gedeelde verantwoordelijkheid. Alleen: spelers moeten bij mij niet aankomen met hoe een training eruit moet zien, want daarvan hebben ze geen verstand. Ze mogen wel discussiëren over de speelwijze. Ik word op basis van kennis en kunde aangesteld als trainer-coach. In twintig, dertig jaar heb ik een visie ontwikkeld, een werkwijze die tot successen heeft geleid.'

Hoe weet je dat je gelijk hebt?

'Je hebt steeds meer data tot je beschikking. Je leest de fysieke staat af. Je ziet progressie bij spelers. Kijk naar Maher, Huntelaar, Dost. Ik kan een hele rits namen noemen van jongens die door die aanpak hun weg hebben gevonden in het betaald voetbal. We hebben bij AZ alle doelstellingen gehaald. Kijk eens wie we hebben verkocht voor miljoenen: Elm, Altidore, Maher, Wernbloom.'

Je perste ze helemaal uit.

'Noem mij een topsporter die niet wordt uitgeperst. Ga eens met Sven Kramer praten. Die hoopt dat hij twee gouden medailles pakt in Sotsji. Met wat geluk drie. Die wordt helemaal uitgeknepen. Die heeft na de vorige Olympische Spelen een jaar bijna stilgestaan, omdat hij te veel van zichzelf heeft gevraagd. Dat is de enige manier om succesvol te zijn.'

Als jeugdspeler heeft de trainer je eens opgesloten in de kleedkamer. Is dat normaal?

'Het waren de jaren tachtig, eind jaren zeventig. Ik ben van 1962 en heb nog net een beetje flowerpower meegemaakt. In opstand komen, demonstreren. Je kwam op voor jezelf, je was rebels en luisterde naar punkgroepen als de Sex Pistols. De antichrist. Ik ben atheïst. Ik geloof in mezelf.'

Is dat genoeg, geloven in jezelf?

'Tja, als je niet in jezelf gelooft... voor mij werkt het in ieder geval.'

Je hebt je verdiept in talloze zaken. Je hebt het boeddhisme bestudeerd. Is dat een gevolg van twijfel?

'Ik heb kennis tot me genomen. Als we over boeddhisme praten, geloof ik niet in reïncarnatie, maar er zitten ook wijze levenslessen in. Het is minder rationeel. De dalai lama zegt: de Chinezen zijn ons land binnengevallen, maar ze weten niet beter. Eens zullen ze tot inkeer komen. Je moet zoiets kunnen zeggen, dat zet aan tot nadenken.'

Je had blijkbaar ook behoefte kalmer te worden.

'Natuurlijk. Iedereen heeft zijn onhebbelijkheden. Het is prettig dat mensen iets zeggen als er een blinde vlek ontstaat. Daarom moet je goede vrienden om je heen hebben. Jan Smit (voorzitter Heracles, red.) of Riemer van der Velde (oud-voorzitter Heerenveen, red.). Die zeggen: zou je dat niet anders bekijken? Dan denk ik daarover na.'

Jan Smit zei dat jullie hetzelfde karakter hebben, hoewel hij iets gematigder is. Klopt dat?

'Ik ken Jan niet als deurwaarder, maar hij had het grootste deurwaarderskantoor in Europa. Hij was zeer succesvol. Ik denk dat wij meer gemeen hebben dan hij zegt. Alleen: hij zit in een andere rol, in een andere leeftijd. Niet zo lang geleden is hij flink uit zijn dak gegaan in de kleedkamer. Dan is hij extremer dan ik.'

Dat doe jij niet?

'Nee, niet meer. Ik heb ooit een speler bij kop en kont gepakt en in de rust de kleedkamer uitgeflikkerd. Toen ben ik er door de spelersgroep op gewezen dat dit eigenlijk niet kon. Daarmee was ik het eens. Je kunt heel kwaad worden of geëmotioneerd, maar dat werkt maar één of twee keer. Anders is de chemie inderdaad weg.'

Wanneer word jij heel kwaad?

'Bij onrechtvaardigheid. Een vierde official die zegt dat ik hem een klap heb gegeven. Dat ik door een leugen de tribune op word gestuurd. Daar kan ik ongehoord slecht tegen: mensen die liegen, die willens en wetens de zaak besodemieteren. Dan kom ik in opstand. Maar de heftigheid waarmee je reageert moet binnen fatsoensnormen blijven.'

Critici vinden dat je te weinig empathisch vermogen hebt.

'Dat is zo goedkoop. Ik werk al dertig jaar met voetballers. Daarvoor heb je empathisch vermogen nodig. Ik praat met journalisten. Daarvoor heb je empathisch vermogen nodig. Maar ik loop niet voorop in de polonaise.'

Voor de wedstrijd tegen PSV wist je dat het je laatste wedstrijd was bij AZ. Was dat raar?

'Ik word er toch voor betaald? Ik doe m'n werk tot de laatste dag, daarna heb ik handen geschud en ben ik gegaan. Die maandag ben ik aan het werk gegaan: klussen. Je moet je gedachten en gevoelens een plaats geven. Bijna altijd wist ik hoe mijn dag eruitzag. Gevarieerd. Dan denk je opeens, na zo'n ontslag: wat ga ik doen? Metselen? Ik weet het niet meer. Het is al een paar weken geleden.'

Huil jij weleens?

'Nee. Moet je daar empathisch voor zijn?'

Waarom huil je nooit?

'Omdat ik meestal mijn emoties controleer. Ik ben weleens verdrietig, maar om dan te gaan huilen, nee. Ik kan dat controleren, ook op een begrafenis. Ik hoef verdriet toch niet te uiten door te huilen? Ik ben weleens van slag, maar het leven gaat verder. Dat is het rationele in mij. AZ gaat gewoon door, ik ga gewoon door.'

Wat had je anders moeten doen in je loopbaan?

'Als je mij binnenhaalt, weet je wie je binnenhaalt. Dat heeft me gebracht waar ik ben, en daarover ben ik niet ontevreden. Op het moment dat je dat karakter te veel geweld aandoet, zul je minder succesvol zijn. Een karakter kun je niet veranderen. Wat je kunt veranderen, zijn persoonlijke eigenschappen, normen en waarden.

'Ik ben heel gedreven, maar soms slaat dat door in fanatisme. Vroeger dacht ik dat fanatisme goed was, maar het betekent ook vaak dat je agressief bent, je stem verheft, luider spreekt, minder goed luistert. Dan kun je beter terugkomen in je gedrevenheid, want dan krijg je mensen mee. Daarmee maak ik nog steeds fouten. En dan is het goed dat mensen je daarop wijzen.'

Maar je blijft ergens een loner?

'Mijn onafhankelijkheid is weleens moeilijk voor anderen. En ook voor mezelf, om die onafhankelijkheid op te geven. Ik hoef met niemand rekening te houden. Niet met een vrouw, niet met kinderen. Ik kan doen wat ik wil. Dat heeft prettige bijkomstigheden, maar je stuit ook weleens hard je neus. Dat is zo.'

Dan heb je zo'n geweldig huis en zit je er vaak alleen.

'Ik ben het gewend. Maar je ziet, het is hier een zoete inval. Ik heb een appartementje in Nürnberg. Heerlijk, om 's avonds om 20.00 uur thuis te komen, terwijl er niemand is. Ik ben de hele dag al onder de mensen. Dat kost veel energie, dat empathische vermogen. Iedereen vraagt aandacht. Je wordt geleefd. Klussen of alleen thuis zijn, is dan mijn rustpunt. Dan heb ik geen vrouw of kinderen die ook nog van alles willen. Dat is een keuze die ik heb gemaakt. Deels bewust, deels is het gegaan zoals het is gegaan. Ik heb ook langdurige relaties gehad. Met de meesten heb ik nog steeds contact.'

Je moet ook iemand tegenkomen met wie je het een leven lang kan uithouden.

'Ja. Er zijn niet veel mensen die dat lukt. Haha.'

Dan vraagt de vrouw in huis of ze een glas wijn zal inschenken. Daarna bakt ze pizza's.

CV

1962 geboren op 1 augustus in Deventer

1984-'94 prof bij Heerenveen en Heracles, tevens jeugdtrainer en trainer tweede elftal

1994assistent-trainer Heerenveen

2001 hoofdtrainer Heracles

2004 Heerenveen

2008 Feyenoord, ontslag in januari 2009

2009 Heracles

2010 AZ, ontslag in september 2013

2013 bekerwinst in finale tegen PSV

2013 (okt) FC Nürnberg

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden