'Ik ben hartstikke boos. Mijn integriteit is in twijfel getrokken'

De neuroloog Scheltens ligt onder vuur. De man die 32,5 miljoen euro subsidie voor het 'Deltaplan Dementie' kreeg, zou te nauwe banden hebben met producent Nutricia.

Het kan geen toeval zijn. Amper had neuroloog Philip Scheltens (VUmc) bekendgemaakt dat het hem was gelukt om 32,5 miljoen euro overheidssubsidie binnen te halen voor een 'Deltaplan Dementie', of de hel barstte los.


Het consumentenprogramma Radar, geflankeerd door NRC Handelsblad, maakte publiek wat tot dusver een beetje in medische vakbladen verstopt was gebleven: dat Scheltens ook betrokken was bij het drankje Souvenaid van Nutricia, een vitaminenmelk die geheugenverlies zou tegengaan. En dat het onderzoek van Scheltens daarnaar, mede gesteund door Nutricia, ter discussie staat.


Scheltens, die voor zijn Deltaplan Dementie in zee wil met onder meer Philips, zou naar het idee van critici onder de plak zitten van de industrie.


Trouwens, Scheltens zou de problemen met alzheimer overdrijven en de al aanwezige oplossingen bagatelliseren, zei de vooraanstaande hoogleraar en directeur van de Leyden Academy on Vitality and Ageing, Rudi Westendorp in de Volkskrant .


Oorzaak van al dat tumult is dat er twee denkrichtingen zijn als het om dementie gaat. Er is de school van Scheltens die zoekt naar een wonderpil tegen dementie. En er is de richting van mensen als Westendorp, die ervan overtuigd zijn dat de meeste dementie nu al is te voorkomen door gezonder te leven en de bloeddruk in de gaten te houden.


En dan staat daar opeens een pot geld op tafel, met de ambitieuze titel 'Deltaplan' erop en zijn de neurologen in Nederland in rep en roer.


Over de kwestie Nutricia weigerde Scheltens interviews. Nu reageert hij voor het eerst: 'Ik ben hartstikke boos. Mijn integriteit wordt in twijfel getrokken. Dit werpt ook een schaduw over het Deltaplan Dementie, en dat kan ik niet hebben. Ik heb twee jaar gewerkt om geld bij elkaar te krijgen voor een initiatief waar heel Nederland iets aan kan hebben. In een hoofdredactioneel van NRC Handelsblad is met zoveel woorden gezegd dat mijn handel en wandel voordelig is voor Nutricia: er zouden extra pallets Souvenaid door worden verkocht. Pure verdachtmakingen. Ik ben geen lakei van Nutricia. Ik ben een onafhankelijke onderzoeker.'


In Radar kwamen de hoogleraren Katan en Vermeulen met harde kritiek op u en VUmc. Nutricia heeft ten onrechte de indruk gewekt dat Souvenaid een genezende werking had.

'Ik sta volledig buiten de verkeerde suggestie van Nutricia. Althans, zoals het beeld in de media is ontstaan. Ik heb geen invloed op wat de marketingmensen van dat bedrijf doen. Ik ben ook niet degene die ervoor heeft gezorgd dat dit middel op de markt komt, daar heb ik niks mee te maken.'


Niettemin lijkt het erop dat u zich als wetenschapper voor het karretje heeft laten spannen van dat bedrijf. Volgens Katan en Vermeulen was het onderzoek zo opgezet dat Souvenaid er gunstig uit zou komen.

'Dat kán absoluut niet. Een dubbelblind, placebogecontroleerd onderzoek als dit - patiënten weten niet wat ze slikken en ik weet als onderzoeker niet wat ze krijgen - is onmogelijk zo te sturen dat de uitkomst per se voordelig is voor het middel. Onzin.'


Dan zou het toch handig en verstandig zijn om überhaupt niet met een bedrijf als Nutricia in zee te gaan?

'Het kan niet anders. Stel, je hebt een fabriek, en je probeert een voedingsmiddel of een geneesmiddel te ontwikkelen. Dan heb je patiënten en dokters nodig. Dat gaat al honderd jaar op deze manier. Het is ook wat de overheid de laatste jaren in toenemende mate stimuleert: publiek-private samenwerking. Je zoekt elkaar op en probeert samen de ontwikkeling van een geneesmiddel te bevorderen. Nutricia liet mij een experimenteel onderzoek zien, uitgevoerd in Harvard en Wageningen. Toen zei ik: interessant, laten we het testen zoals het hoort in een dubbelblinde gerandomiseerde opzet. Alleen: zoiets kost miljoenen. Dat zal zo'n bedrijf voor het grootste deel moeten betalen.'


Nutricia is ook nog eens sponsor van uw ziekenhuis.

'Ik heb er nooit een geheim van gemaakt dat ons Alzheimercentrum een onderzoeksbudget van 2 miljoen euro heeft dat we 'uit de markt' hebben gehaald. Ik zoek daar kleine en grote bedrijven voor, individuele partijen, donateurs, enzovoorts. Nutricia is er eentje van. We doen dat geld in een extern fonds - met een onafhankelijk bestuur - waaruit wij ons onderzoek financieren.'


Hoeveel stopt Nutricia in dat fonds?

'Dat weet ik niet. Wil ik ook niet weten. Alle sponsoren doen dat 'unrestricted': zonder voorwaarden en zonder tegenprestaties.'


In de ogen van menigeen is de schijn van belangenverstrengeling gewekt. Had u dat niet moeten voorkomen?

'Dat is gewoon niet mogelijk. We zijn maximaal transparant, we vertellen dat we samenwerken met bedrijven en hoe we dat doen. Dan luidt het verwijt: belangenverstrengeling. Maar sorry, er is geen andere weg! Anders kun je geen onderzoek doen. De les voor mij is dat transparantie de schijn kennelijk niet wegneemt.'


Moet de conclusie niet zijn dat het bedrijfsleven maar beter geen prominente rol krijgt in het Deltaplan Dementie?

'Welnee. Verhagen heeft in zijn tijd als minister van Economische Zaken negen topsectoren gekozen waarin de wetenschap en het bedrijfsleven moesten gaan samenwerken, want onderzoek moest direct maatschappelijk relevant zijn. Iedereen was enthousiast. Nu gebeurt het en dan is het weer niet goed. Dan word je verketterd. Daarom is het wel zo prettig dat het Deltaplan Dementie van start gaat met 32,5 miljoen euro van de overheid om het eerste deel van het nieuwe onderzoek te financieren. Onafhankelijk van wie dan ook.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden