'Ik ben gelukkig met iedere kilo die ik iemand kan ontfutselen'

De afvaldokter is een merk dat net zo bekend is als de te dikke BN'ers die hij behandelt. 'Dokter Frank, ik vind u geweldig.'

Na het avondmaal neemt Frank van Berkum niets liever dan een stuk bittere chocolade met een kop sterke koffie. Zachtjes laat hij dan de chocolade in zijn mond smelten. Veel van zijn patiënten kunnen slechts dromen van dat genoegen, vooral zij die kampen met ernstig overgewicht. Jaarlijks behandelt hij ongeveer 1.500 obesitaspatiënten.


Veel schrijvers dromen overigens ook van zijn verkoopcijfers. In 2010 verkocht de internist 250 duizend exemplaren van zijn boek Gezond en slank met dr. Frank. Deel twee leidde weer tot een mediahausse.


Van Berkum (54) hoopt de gevolgen van dat probleem te bestrijden: 'Als ik mensen kilo's kan ontfutselen, ben ik gelukkig. Hoe ze dat doen, maakt mij niet uit. Vetten en eiwitten kunnen we niet missen, vitaminen en mineralen ook niet. Koolhydraten wel. Het voordeel van mijn dieet is dat je geen honger hebt. Daardoor houd je het langer vol, mede door de vettruc van Frank: met een beetje vet is het eten gewoon veel smakelijker. Je valt makkelijk een kilo per week af. Gevolg: de patiënt blijft gemotiveerd. En op termijn blijven ze langer op gewicht. Tel uit je winst.'


Zijn roem is tot zijn wachtkamer in Hengelo doorgesijpeld. Een patiënte haalt uit een plastic tas zijn boek. Verlegen vraagt ze of hij het wil signeren. 'Met alle plezier', antwoordt hij. Het succes heeft hem overvallen. Toen voetballer Ronald Koeman in zijn spreekkamer zat, was die wat gereserveerd. En dat begrijpt hij nu heel goed, die reserves. Desalniettemin treedt hij iedere patiënt hartelijk tegemoet. Hij buigt naar voren, kijkt vorsend en stelt mensen gerust: 'U hoeft niet bang te zijn, hier kunt u honderd mee worden.' Een oudere dame kijkt hem bewonderend aan: 'Dokter Frank, ik vind u geweldig.' Hij praat met de één over jagen, met een ander over motoren. Aan woorden geen gebrek. Tegen een jonge obesitaspatiënt: 'Ja joh, als man ben je in het voordeel. Wij hebben meer spiermassa. Kerels winnen van vrouwen als het om afvallen gaat. We streven er naar dat je de komende zes maanden 20 kilo afvalt. Welk dieet heb je gekozen?'


'Het dr. Frankdieet. Dat is goed vol te houden, het is geen straf.'


'Je hebt geen honger? Dat is heel belangrijk', zegt Van Berkum. 'Afvallen moet wel een feestje zijn anders loop je vast.'


'Ik denk erover te gaan zwemmen, dokter.'


'Heel goed. Zwemmen is prima, jij blijft echt wel drijven.'


'Geef mij eens de definitie van een crashdieet.'


'Fout. Een crashdieet is een dieet van 600 calorieën en in principe onvolwaardig. Wij hebben berekend dat het alleen mogelijk is om met een dieet van minstens 1.200 calorieën gezond af te vallen. De meeste mensen - en zelfs sommige collega's - weten niet waar ze het over hebben.'


De kritiek van voedseldeskundigen was vorig jaar na het verschijnen van het eerste boek niet mals. Hoogleraar voeding en gezondheid Jaap Seidell zei in een interview met NRC: 'Dus zegt zo'n dokter: met mijn manier kun je met weinig moeite veel afvallen. Dan doe je de waarheid geweld aan.'


Inmiddels heeft Seidell een goed gesprek met Van Berkum gehad, zo vertelt de hoogleraar in een telefonische reactie. 'Ik heb ontdekt dat er een verschil is tussen de arts Van Berkum en het merk dr. Frank. Hij pleit nu voor de mediterrane leefstijl, dat lijkt me prima. Maar dat eerste boek, daarin presenteert hij een extreme leefwijze voor de korte termijn. Daarmee verschilt zijn dieet niet veel van andere diëten met een beperking.'


De kritiek heeft Van Berkum verbaasd. 'Ik wil mijn collega's niet aanvallen, maar ik heb nogal wat over me heen gekregen. Vorig jaar mei was het genoeg.'


'Nee. Ik was gewoon moe. Ach, ik beantwoordde duizenden mailtjes zelf. Had een eigen kliniek die ik inmiddels voor 1 euro heb verkocht. Ik ben geen manager, ik ben dokter in het ZGT in Hengelo. Volgens mij is er geen arts die zo veel patiënten met overgewicht heeft behandeld als ik. Ik ben dol op mijn patiënten. Wat in mijn wachtkamer zit, zijn de zwaarste gevallen. Ik zei laatst tegen mijn vrouw: ik heb een missie. Laat mij die nog één keer uitdragen. Ik zie zo veel dingen die niet goed zijn: een geschaafde knie wordt afgekocht met een snoepje, terwijl je vroeger hooguit een kus kreeg.'


'Zo is het niet gegaan. Hier geeft Sjuul Paradijs zichzelf iets te veel credits. Ik behandel al jaren patiënten met overgewicht. Niets bijzonders. Tot ik een vriend van Paradijs, een suikerpatiënt, behandelde. Die man viel volgens mijn adviezen geweldig af. Zo is het gekomen. Iedereen noemt mij Frank, dat doen mijn patiënten al jaren.


'Behalve die bekende Nederlander, die een tijd bij ons verbleef. Ik stelde me aan hem voor en zei: 'Zeg maar Frank.' En hij antwoordde: 'Nee. Dat kan ik niet. Dan wordt het dokter Frank. En noemt u mij maar Dré.' Ik hield absoluut niet van zijn muziek. Dat vertelde ik hem ook. 'Ik hou wel van blues', zei ik nog. 'Ik ben de blues', zei hij. En hij zong speciaal voor mij. Kippenvel, echt waar. Die man was André Hazes en vanaf dat moment was ik dr. Frank. Iedere keer als hem nu hoor, gaat de radio een stukje harder.'


'Mwah. Nee. Ik wil mijn enthousiasme en openheid behouden zonder dat alles op straat ligt. Laten we aan tafel gaan. En dan wil ik van jou horen wat een gezonde keuze is.'


Als hij daags voor een radio-optreden overnacht in Bussum en 's avonds de menukaart monstert van hotel Jan Tabak, bezwijkt hij voor de entrecote en frietjes. 'Ja, mét fritessaus', zegt hij tegen de ober. De bijbehorende salade raakt hij niet aan. 'Als je niet te zwaar bent, kun je gerust koolhydraten eten.' Peinzend: 'Nee, 250 duizend boeken, dat is toch niet slecht voor een doktertje uit Hengelo. Ach, ik heb slechts een bijsluitertekst geschreven.'


'Omdat het zo is. Ik werk in een ziekenhuis in de provincie, niet in een academisch ziekenhuis. Maar ik ben cum laude afgestudeerd. Tijdens mijn opleiding kreeg je maar twee uur diëtetiek. Volstrekt belachelijk. Het duurde een tijd eer ik me realiseerde dat mensen hun voedingspatroon moeten wijzigen. Veel diabetespatiënten hebben insuline nodig en dan kun je wel meer en meer insuline geven, maar dat is geen oplossing. En daardoor neemt hun gewicht alleen maar toe.


'In mijn praktijk werkte een diëtiste van wie ik verschrikkelijk veel heb geleerd. Helaas is ze voor zichzelf begonnen. Een patiënt had moeite met afvallen. Op haar vraag wat de man had gegeten, antwoordde hij dat het op donderdag compleet was misgegaan. Toen zei ze: 'Kunt u niet van de donderdag een woensdag maken?' Subliem.'


'Dat is echt kletskoek. Waar haal je die onzin vandaan?'


'Bakerpraatjes. Daar is absoluut geen wetenschappelijk bewijs voor.'


'Dat is niet waar. Fabeltjes.'


Hoofdschuddend: 'Wie beweert dat? Jij brengt een negatieve boodschap. Dat moet je nooit doen. Als het waar is wat jij nu zegt, dan zou het niemand lukken te stoppen met roken. Dat percentage van geslaagde afvallers ligt veel hoger: 25 procent.'


'Onzin. Dat doet mij denken aan nog zo'n bakerpraatje over de kachel die niet meer werkt.'


'Daar zijn wederom geen wetenschappelijke bewijzen voor. Wel dat wij er op gebouwd zijn om in tijden van schaarste te overleven.Wij moeten voedsel echt anders benaderen. Daar is toch niets mee mis? Wat vind jij dan dat ik fout doe?''


'Nee, het is geen wedstrijd waar verdwenen kilo's de hoofdprijs zijn. Bij SBS zit mijn publiek, die gelegenheid ga ik niet uit de weg. Ik heb ervoor gezorgd dat die mensen keurig gefotografeerd werden, geen kwabben. Ik heb mijn eisen gesteld. Ik wil ook niet dat er gesproken wordt over dikkerds. En als dat wel gebeurt, dan ben ik weg.'


'Wist je dat Marlayne ook heeft geworsteld met haar gewicht? Daar vertelde ze tijdens de boekpresentatie over.'


'Het was heel indrukwekkend. Ach, ik leer nog steeds en trouwens meer van mijn patiënten dan zij van mij. Toen ik net was afgestudeerd wist ik heel veel van ziektebeelden, nu heb ik meer ervaring. '


Over zijn goudgerande bril kijkt hij ineens ernstig. 'Ik heb ooit een man behandeld die veel te jong is overleden. Toen ik de familie condoleerde, zei ik tegen de jongste dochter: 'Wat heb je een mooi T-shirt aan.' 'Ja', zei ze, 'dat shirt droeg papa toen hij stierf.'


Geëmotioneerd: 'Dan houd ik het niet droog. Ik zou nooit oncoloog kunnen zijn, dan moet je te vaak een slechte boodschap brengen. En wat zeg ik tegen die oude man die veel te dik is en suikerziekte heeft? Die tegen mij zegt: 'Dokter van alles wat ik zou willen, kan dat ene ook al niet meer.' Moet ik dan zeggen dat hij moet afvallen? Joh, dan ben ik nergens.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden