Ik ben een praktisch man

Bijna drie maanden zweeg hij over zijn persoonlijke ervaringen in Brussel. Inwerken was het devies. Vandaag treedt Europees commissaris Frits Bolkestein voor het eerst naar buiten....

door Geert-Jan Bogaerts en Rob Gollin

ZIJN BEZOEKERS hebben de keuze tussen een plekje achter een massief houten vergadertafel of op een zwart lederen bankstel. De meubels stonden ooit in het kantoor van de vorige Nederlandse Eurocommissaris Hans van den Broek. Zelfs in de stuurhut van Europa, waar het opheffen van grenzen tot credo is verheven, wisselen attributen maar moeizaam van nationaliteit. Ook de dienstauto was van Van den Broek.

Frits Bolkestein verontschuldigt zich. Natuurlijk had hij zijn bureau aan de rand van de Europese wijk in Brussel liever geheel naar eigen smaak ingericht. Maar bijna drie maanden na zijn aantreden in de Europese Commissie staan de budgetten voor dat doel nog niet vast. De enige persoonlijke inbreng manifesteert zich vooralsnog op het nagelnieuwe parket: twee kleurige kleedjes van Ikea, voorgeschoten uit eigen portemonnee.

'In Den Haag beklaagt men zich wel over de stroperigheid van de politiek. Nu, die is er in Brussel ook. Ik zou zelfs zeggen: een beetje stroperiger nog. De parafencultuur is volop aanwezig. Daar wordt veel over geklaagd. Er zijn toeleveranciers die maanden op hun geld moeten wachten. Er is een consultancy-bureau over de kop gegaan omdat Europa niet op tijd betaalde. Dat moet anders.'

Bent u sinds u hier zit al anders gaan denken over de Europese integratie?

'Waar u op doelt, is dat sommigen in Nederland van mening waren dat ik gekant ben tegen die integratie. Dat is barre onzin. De scepsis die ik krijg aangewreven valt niet te generaliseren. Ik heb kritiek gehad op sommige besluiten, ja. Maar wat ik proef is dat dat hele Europese debat in Nederland wordt gevoerd vanuit het heilige geloof dat alles wat uit Brussel komt, goed is. Net als in de kerk. Als je dan iets zegt dat tegen de politieke correctheid ingaat, word je onmiddellijk beschouwd als een afvallige. Wie niet honderd procent vóór is, is blijkbaar nul procent voor. Dat is nogal een primitieve opvatting van het debat.

'Ik heb inderdaad in 1991 gezegd dat ik geen Eurofederalist ben. Mijne heren, op dit moment spreekt niet één Europese politicus nog over Eurofederalisme. Dat Nederland meer dan evenredig bijdraagt aan de Europese kas, is een standpunt van mij dat eerst door minister Zalm is overgenomen en daarna door het kabinet-Kok. We hebben in Berlijn meer dan het volle pond gehaald. Nu praat niemand er meer over.

'Het is allemaal schromelijk overtrokken. Jan en Alleman heeft me horen zeggen dat Europa af zou zijn. De samensteller van het zwartboek van GroenLinks met mijn zogenaamde Euroscepsis gaf het onlangs zelf toe: die uitspraak kon ie nergens vinden. Dan vraag ik me af: hoe ontstaat zoiets nou.'

Onze vraag was algemeen bedoeld. Het valt op dat u onmiddellijk het defensief kiest.

'Ik ben hier op 15 september begonnen. Sindsdien is mijn tijd totaal in beslag genomen door mijn werk. Ik ben hier verantwoordelijk voor de interne markt, de financiële dienstverlening, de douane-unie en de belastingen. Onderwerpen die om de dooie dood niet eenvoudig zijn. Zeer gecompliceerd. Zakelijk, met een juridische inslag. Nu ben ik zelf zakelijk ingesteld en heb ik een juridische opleiding gehad, dus dat is me op het lijf geschreven.

'Ik heb helemaal geen tijd gehad om na te denken over de vraag hoe dat ook alweer zit in verhouding tot met wat ik in het verleden dacht. Ik hou me helemaal niet bezig met de Europese defensie. Ik hou me niet bezig met de vraag hoe Europa er over twintig jaar uitziet. Ik hou me op het ogenblik vooral bezig met water-en-brood-werk.'

Daar was bij uw aantreden zoveel verbazing over. De filosoof Bolkestein moet oordelen of brieven van 250 of 350 gram onder de geliberaliseerde postrichtlijn vallen.

'Dat is buitengewoon boeiend. Ik ben een praktisch mens. Alsof een filosoof niet praktisch kan zijn. Het zijn interessante, vaak politiek gevoelige onderwerpen, vergis u niet.

'Ik ben begonnen met een studie wiskunde en daarna, ik kan het niet ontkennen, filosofie. Het komt allemaal neer op heel goed kijken, heel precies lezen wat er staat. Ik heb er helemaal geen problemen mee om na te denken hoe dat moet met pensioenfondsen, posterijen, concessieverleningen. Interessante, zakelijke onderwerpen.'

Kunt u zich dan nog wel verdiepen in andere thema's? Commissarissen worden tegenwoordig ook geacht over de schuttingen van collega's te kijken.

'Die tijd is beperkt, ja. Je kunt niet over elk agendapunt het woord vragen. Stel je voor: twintig commissarissen, dan zit je al gauw aan honderd minuten. Vergeet niet, we zitten in een aanlooptijd en er is veel van de vorige Commissie blijven liggen. Maar uiteindelijk gaat het om de hoofdlijnen. Dan kun je wel met vrucht meepraten. Maar ik heb het zo druk om mijn eigen zaakjes te regelen dat ik aan de grote wereldschokkende debatten niet toekom.'

We kunnen ons niet voorstellen dat u de controverse niet mist.

'Ik ben buitengewoon tevreden met het werk dat ik doe. Het is belangrijk. Het is praktisch. De zakelijke belangen zijn groot. Het vraagt precisie. Het is internationaal. Dat ligt me.'

Na de hoorzittingen voor de nieuwe Commissie noemde iemand u toch 'de minst overtuigende' commissaris.

'Wie zei dat? Van welke partij?'

Een socialist.

'Welke nationaliteit?'

Een Oostenrijker.

'Ik weet het niet. Maar ach, eh, zullen we maar overgaan op een andere vraag? Iedereen ging af op Nederlandse leden van het Europees Parlement die niet tot mijn partij behoorden. Nou, wat kun je verwachten, dan.

'Ik laat de beoordeling van mijn capaciteiten aan anderen over. Heeft u het verslag van rapporteur Ana De Palacio gelezen? Daar was werkelijk helemaal niets mis mee. Als dan een Nederlandse parlementariër zegt dat het met de hakken over de sloot was, dan is dat dus niet meer dan een Nederlandse mening. Maar het is voorbij, achter de rug en het interesseert me niet meer.'

Sommige Europarlementariërs vertellen ons dat ze nog steeds hun reserves hebben. Steekt dat?

'Nee, helemaal niet. Waarom? Ik weet niet waarover het gaat. Als ze vinden dat ik niet overtuig, dan zal dat moeten blijken. Ik bewaar goede herinneringen aan mijn optredens in het parlement en de commissie. Ik vind het ook een beetje vroeg hoor, om na drie maanden al te oordelen. Ik heb niets gemerkt van enig wantrouwen.'

Vindt u het politieke debat in Brussel opener dan in Den Haag?

'Mijn positie is anders. Ik zit hier niet aan het stuur van de Europese Unie. Ik zit onder de motorkap de accu op te laden en de olie bij te vullen. Het is hier politiek bedrijven met een buitengewoon praktische inslag, uitgevochten op basis van zakelijke argumenten. In Nederland is de politiek vaak, niet altijd, maar vaak symbolisch bepaald. Neem de discussie over het boren in de Waddenzee. Onzakelijk is die, zeer onzakelijk.

'Hier is het debat niet zo partijpolitiek. Ik ben de enige liberale commissaris, er is nog een groene, er zijn wat christen-democraten en bestuurders uit sociaal-democratische hoek. Ik kan u verzekeren: als we met z'n twintigen bij elkaar zitten, en je zou het niet weten, dan zou je het ook niet merken. Er zit weinig ideologie achter. Ik vind het aangenamer.'

'Wat ik wel betreur, is dat het debat met het parlement niet echt van de grond komt. Om technische redenen. Hoe gaat dat nu precies? Ik krijg de vraag en laat het antwoord voorbereiden. Ik lees dat voor. Dan krijg je een stuk of tien parlementariërs die tussenbeide komen. Ik reageer. En dan is de zaak daarmee áf. Er is geen tweede termijn, geen interruptie. En bovendien gaat alles via een tolk. Een sprankje vernuft verdwijnt al gauw door de vertaling. Er zit geen spanning in.

'Maar hét grote verschil is dat ik hier de druk van de media veel minder voel dan in Den Haag. Je spreekt minder journalisten. Daar is het excessief, elke dag weer. Er zijn meer politieke verslaggevers geaccrediteerd dan er parlementariërs zijn. Je krijgt concurrentie tussen dagbladen, weekbladen, tv, radio, tussen redacties onderling zelfs. Iedereen op jacht naar het nieuwtje dat er niet is. Ik geef toe: je hebt elkaar nodig. Het is een ongemakkelijke symbiose. We zwemmen in hetzelfde water. Maar ach, laten we erover ophouden. Ik kan uren doorgaan en u heeft nog maar vijf minuten.'

Mist u Amsterdam dan misschien?

'Het blijft een beetje mijn stad, natuurlijk. We houden er ons appartement. Wanneer mogelijk brengen we daar het weekeinde door, al schiet dat er al vaak bij in.

'Maar Brussel is ook boeiend. We hebben er een appartement gekocht, aan de Louizalaan. Er is veel te zien. Het Vlaamse toneelleven is heel bijzonder. Bent u wel eens in het Kaaitheater geweest? Er was een mooie voorstelling van Carmen, onlangs. Daar maak je dan toch wel weer even tijd voor.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden