'Ik ben een nazi-kind, geen zielig mens'

CULEMBORG - Zichtbaar nerveus zit Grimbert Rost van Tonningen (69) in de banken van de Barbarakerk van Culemborg. Over vijf minuten houdt de zoon van een van de beruchtste NSB'ers van Nederland, Meinoud Rost van Tonningen, zijn verhaal in het kader van de Dodenherdenking.

Al dagenlang is hij bestookt met kritiek: waarom moet hij als NSB-kind uitgerekend op 4 mei om aandacht vragen? De druk werd zelfs zo groot dat hij bijna wilde stoppen. 'Hij was er slecht aan toe', zegt Ebbo de Jong, voorzitter van het Oranjecomité. 'Twee dagen geleden zei hij: kap er maar mee, ik doe het niet meer.'

Maar nu zit Rost van Tonningen dan toch in de kerk. 'Ik ben geen zielig mens', zegt hij. 'Maar wel een zoon van beruchte nazileiders.'

Al eerder nam hij openlijk afstand van de denkbeelden van zijn ouders. Hij was drieënhalf toen zijn vader na de oorlog zelfmoord pleegde. Als kind werd hij maanden elke dag in elkaar geslagen. Zijn moeder Florrie, de 'zwarte weduwe', bleef haar hele leven - tot 2007 - de ideeën van de nazi's actief uitdragen.

In zijn speech pleit hij voor barmhartigheid voor NSB-nakomelingen als hij. Maar hij gaat verder: hij wil een Memorial Day, zoals de Amerikanen, waarop iedereen op zijn eigen manier kan herdenken.

'We moeten niet te veel in het verleden blijven steken. De winnaars van de Tweede Wereldoorlog zouden er, na tweederde eeuw, goed aan doen niet hun doden te relativeren, maar wél het gevoel dat die vreselijke gebeurtenis nu nog steeds per se het herdenken voor iedereen zou moeten domineren. Er is ook veel ander leed.'

Als hij gaat zitten, klinkt er - hoogst ongebruikelijk - applaus in de kerk waarin het twee keer zo druk is als normaal. Even slikt Rost van Tonningen wat weg. Dan kijkt hij onbewogen.

Zijn verhaal valt niet bij iedereen in goede aarde. Aan de zijkant van de kerk kijkt Monique van Ewijk bedroefd. Ze heeft net een man gesproken wiens familieleden zijn vermoord door NSB'ers. 'Hij is vanavond niet gekomen. Het deed hem te veel pijn. Hij zei: ik snap niet hoe ze het hebben kunnen doen. Maar de mensen die het er niet mee eens zijn, zie je vanavond niet.' Ook op het applaus heeft ze kritiek. 'Mensen vonden het onbeschoft.'

Als oud-Oranjecomitélid kent ze de twee bestuursleden die uit protest wegbleven. 'Het was helemaal geen unaniem besluit. De voorzitter heeft gewoon medegedeeld dat Grimbert zou komen. Alles uit een zakelijk belang. Ik heb het gevoel dat het hem vooral om de aandacht gaat. Door alle pers is het voor mij geen Dodenherdenking meer.' Ze vermoedt dat het bestuur binnenkort uit elkaar valt.

Margriet Hunfeld uit Culemborg is juist heel enthousiast. 'Gewéldig. Ik prijs zijn moed. Het was confronterend. Er zijn zo veel meer oorlogen, maar wij blijven elk jaar steken in onze eigen emoties. Vaak zijn het obligate praatjes over vrijheid. Hij sloeg de spijker op zijn kop. Want hoe gaan we eigenlijk met onze allochtonen om? Hij heeft me echt geraakt.'

Van Ewijk hoopt dat het volgend jaar weer bij het oude is. 'Ach, dan is die pers er niet meer. Dan is alles weer normaal.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden