'Ik ben de kloek'

Het heeft hem minder vals gemaakt, de moeilijke weg die Paul de Leeuw (43) moest bewandelen om zijn tweede adoptiezoon uit Amerika te halen....

Gelaten gingen Paul de Leeuw en zijn man Stephan in het najaar van 2002 naar de slager. 'Doe voor ieder maar 4 ons entrecote', zei De Leeuw.

Wrange humor.

's Avonds aten ze zwijgend bijna 875 gram vlees - zo licht was het te vroeg geboren kindje dat ze konden adopteren in Amerika. Een prematuur kind van 27 weken, een special need baby, die ze vlak daarvoor even hadden mogen bezoeken in een ziekenhuis bij Philadelphia. De Leeuw wilde het laten overkomen, Stephan twijfelde. 'Dat kind heeft ons nodig', vond De Leeuw. 'Kunnen we dat aan', aarzelde zijn man.

Een stille zaterdagavond. De entrecote wilde maar niet smaken, champignons en bearnaisesaus ten spijt. 'Er kwamen vele dominees voorbij', zegt De Leeuw.

Zondagochtend werden ze wakker met het onbevredigende gevoel: hier klopt iets niet - we zijn geen van beiden happy.

Een week later keken de twee mannen opnieuw naar de minuscule Toby in de couveuse, de baby die nog in de buik van zijn moeder had moeten zitten. 'Hij was van ons', zegt De Leeuw. 'Dat gevoel kun je bijna niet beschrijven.'

Achteraf verklaarde een verpleegkundige in het ziekenhuis bij Philadelphia: 'Toen we jullie voor de eerste keer de intensive care zagen oplopen, wisten we met een dat jullie het zouden houden.'

Zes weken lang zou Paul de Leeuw eind 2002 heen en weer rijden tussen het kleine ziekenhuis en het Ritz-Carlton hotel in Philadelphia. Meestal alleen, met taarten en cadeautjes voor de verpleegkundigen. Zijn man moest in Nederland voor Kas zorgen, hun eerste geadopteerde zoon. Elke dag zat De Leeuw van tien tot half zes bij de couveuse. Toby's hersenstam moest zich naar behoren ontwikkelen, hij moest een zuigreflex krijgen, hij moest groeien naar 1800 gram. 'Je wilt dat ie opkrabbelt, dat ie beweegt, dat ie zijn ogen opent, dat ie er is.'

Geregeld stokte Toby's adem eventjes. Als hij langer dan 14 seconden een uitval had, ging het alarm af waardoor hij schrok en weer adem begon te halen. 'Het is een periode waarin ik... Ik heb het nog nooit zo verteld. Die weken met Toby hebben de grootste impact op mijn leven tot nu toe gehad. Ik kwam terug in Nederland en heb er heel lang mijn mond niet echt over opengedaan. Alleen met Stephan kon ik erover praten.'

De spannendste tijd kwam toen hij Toby mocht meenemen uit het ziekenhuis, naar zijn hotelkamer in het Ritz. Aan de hartmonitor, want de baby had af en toe nog uitvalletjes. De Leeuw kreeg een cursus, hoe hij het best kon reageren als de ademhaling ophield. Om de drie uur moest hij Toby voeden, met melk en cafeïne. De eerste nacht schrok hij wakker van een alarm. 'O God, dacht ik, en ik keek naar de wieg. Toby bewoog. Het was de wekker. Vanaf dat moment was de angst voorbij.'

Voor de laatste controle moest hij naar een oogziekenhuis, in zijn eentje, met 'het kind in zo'n zak'. Hij zag een meisje, ook een premature baby, die hij kende van de intensive care waarop Toby lag. 'Amazing-amazing', oordeelde de arts, over de ogen van Toby. 'Zo goed voor een baby die met 27 weken geboren is. We hebben net een meisje binnengekregen en dat is echt blind.'

De Leeuw: 'Dan besef je dat je door het oog van de naald bent gekropen.'

Op 14 december vlogen ze naar Neder land. Toby lag nog steeds aan de hartmonitor en was nog steeds heel klein: officieel zou hij pas 3 januari geboren worden. 'Een larf. Maar langzaam begon hij te leven.'

Toby is nu 2,5 jaar. 'En niet meer te houden. Veel brutaler dan zijn broertje van 3,5. Ont zettend grappig. Hij heeft een soort drive. Een vechtertje. Wij denken weleens dat het komt door die weken in het ziekenhuis, toen ik zo bovenop hem zat. Toby heeft altijd het gevoel gehad dat hij het voor iemand deed. Ik vermoed dat zijn echte moeder na die vroege bevalling hoopte dat hij niet zou doorleven.'

Het 'zorggevoel' heeft er altijd ingezeten bij hem. Gek op poezen, honden, zijn neefjes, het verwennen van zijn vrienden, met overvloedig eten en drinken. 'Ik ben de kloek.' Maar hij had zich er eigenlijk al bij neergelegd nooit vader te zullen worden. Een kind moest een vader en een moeder hebben, merkte De Leeuw in het verleden weleens op; twee mannen leek hem niet ideaal. Bovendien had hij geen geschikte partner.

Zijn huidige man, zeven jaar jonger, gaf de aanzet. Ze waren drie jaar bij elkaar, op reis in Thailand, toen ze in een olifantendorp een zesjarig jongetje tegenkwamen. 'We waren zo begaan met die kindertjes.' Zijn moeder was masseuse, zijn vader was omgekomen in een oorlog. 'Paris', stond op het t-shirt dat hij altijd aanhad, dus dat werd zijn roepnaam. 'Het zou toch wel geweldig zijn, kinderen', verzuchtte Stephan.

Terug in Nederland hoorde De Leeuw op een feestje van een vriend dat hij op een adop tiecursus zat. 'Het eerste homostel heeft zich aangediend', zei die vriend.

Lichtbeschonken kwam De Leeuw 's nachts thuis: 'We kunnen het gaan doen. We kunnen het gaan doen!' De dag daarop belden ze om zich op te geven. Drie jaar later kon De Leeuw met hulp van een Amerikaans bureau Kas adopteren, een 'eenouderadoptie'.

Nog steeds doet het verhaal de ronde dat jullie voorrang hebben gekregen bij adoptie, omdat jij rijk en bekend bent.

'Het is pertinent onwaar om te stellen dat het bij ons op een illegale manier is gegaan. De Nederlandse regels zijn ontzettend streng. Maar de gewone adoptiebureaus in Nederland hebben liever geen homo-ouders: zij geven prioriteit aan heterogezinnen. Dat begrijp ik wel. Dus moet je zelf gaan zoeken, via internet en andere instanties. Twee jongens die een kind hadden geadopteerd in de vs, hebben ons geholpen aan het adres van dat Amerikaanse bureau.

'Adoptie is sowieso enorm duur. Iedereen die adopteert, moet geld hebben. Maar het is waar: ik heb voor Toby zes weken in het Ritz gezeten, en dan niet in een doorsneekamer. Dus wat dat betreft hebben we er meer geld voor betaald dan doorsnee adoptieouders.'

De gezonde Kas kregen ze gelijk mee. On der het voorbehoud dat de moeder volgens de Amerikaanse wet nog drie maanden bedenktijd heeft. 'Als ze zich bedenkt, heb je geen poot om op te staan. Dan moet het kind terug, op jouw kosten, het vliegtuig in, met alle toeters en bellen.' Een scenario waar de meeste adoptieouders voor terugdeinzen.

Met Kas moesten ze na een jaar weer naar Amerika, voor de 'finalisation', om de baby definitief te kunnen overzetten op de naam van De Leeuw. De eerste twaalf maanden blijft het kind in de vs eigendom van het adoptiebureau. De Amerikaanse rechter beoordeelt aan de hand van rapportages van sociaal werkers of de nieuwe ouders hebben bewezen het kind te kunnen verzorgen.

Uitgerekend in de periode dat ze met Kas in Amerika zaten, kregen ze een telefoontje van het adoptiebureau. Er was een special need baby geboren in Philadelphia, of zij zich niet over hem wilden ontfermen. Ze konden komen kijken - en dat was dus de eerste keer dat ze Toby zagen. 'Het is hier geen supermarkt', zei een zuster. De Leeuw: 'Die verpleegkundigen dachten natuurlijk ook: wat gaan we hier krijgen? En vervolgens had de sociaal werkster ook niet verteld dat we twee mannen waren, dus ze keken er nogal van op.'

Terug in Nederland volgde er een constructieve zondag op die ongemakkelijke zaterdagavond, zwijgend tegenover elkaar aan de eettafel. Ze besloten uit te zoeken welke risico's er precies aan Toby kleefden, zoals ze hem in stilte al genoemd hadden. Edwin van der Voort, het hoofd van de ic-afdeling van het Sophia kinderziekenhuis wilde graag helpen. Paul de Leeuw had indertijd de hele opbrengst van Filmpje! aan het ziekenhuis geschonken. 'Alles is volgens procedure verlopen', meldde de arts na overleg met Philadelphia. 'Het is een a-baby, in gradaties van premature kinderen.'

Een kind met een verhoogde kans op het adhd-complex of concentratieproblemen. Een aanvaardbaar risico, vonden De Leeuw en zijn man. 'Als ie dat later blijkt te hebben kopen we de leukste snackbar van Nederland voor hem', besloten ze. 'Dan gaat ie gewoon een leuke snackbar beginnen.'

Wat als het toch serieus was misgegaan?

'Het is niet gebeurd, dat is het enige wat ik kan zeggen. Maar we hadden er alles voor gedaan. We hadden nooit gezegd: we doen hem terug, we leveren hem in of gaan naar de ruilbeurs.'

Eind vorige maand zijn ze met zijn vieren verhuisd van Amsterdam naar Blaricum. Kas en Toby moeten de ruimte hebben, kunnen buitenspelen, net als zijzelf vroeger. 'En diep in ons hart denken we ook dat het een beschermdere omgeving is dan Amsterdam. Dat je het daar iets beter in de gaten kunt houden. Aan de andere kant zijn het in Blaricum wel de enige twee donkere jongetjes in een blond ogende omgeving.'

In HP/De Tijd stond een paar weken geleden een column waarin werd gesuggereerd dat homo's geen kinderen moesten nemen - die zouden complexen oplopen vanwege het pesten op school.

'Die column heb ik niet gezien. Maar kinderen pesten altijd. Heb je een dikke moeder, dan word je al gepest. Wij hadden vroeger in onze buurt de gescheiden vrouwenwijk. Gingen we gescheiden vrouwen spotten. Hun kinderen werden ook gepest: ”Kom niet in De Dreef, want dan ben je je vader kwijt”. Maar het is harder geworden, dat is waar.'

'Niemand stelt zich de vraag hoe het moet zijn wanneer je vader Paul de Leeuw heet', schreef de HP-columnist.

'Je kunt je evengoed zorgen maken over al die kinderen die geboren worden in verscheurde gezinnen. Ik denk dat het belangrijkste is dat je er altijd moet zijn wanneer ze je nodig hebben. Mijn moeder heeft zelf drie kinderen, plus kleinkinderen en haar mond valt open hoe consequent wij met ze bezig zijn. Wij moeten ze vertrouwen geven. Ze zijn ook nog eens donker, terwijl ze zich niet kunnen identificeren met de Surinaamse of Antilliaanse gemeenschap. Het zijn... enkelingen.'

'Een belofte van eeuwige trouw valt moeilijk te rijmen met de losse levensstijl die in homokringen gewoon is', volgens HP/De Tijd.

'Weet je: het rare is dat ik me door zo'n publicatie helemaal niet aangesproken voel. Totaal niet.'

Omdat je weet dat je het goed doet met de kinderen.

'Ja. We zijn een heel steady stel, nu bijna tien jaar bij elkaar, en hebben samen een enorme klus geklaard. Natuurlijk gaan ze zich op een gegeven moment afvragen waar ze vandaan komen. We zullen ook de eersten zijn om dan met ze in het vliegtuig te stappen. Zoals het er nu naar uitziet denk ik dat ze liever bij ons zitten, dan ergens te zwerven in de stad waar ze zijn geboren. Maar dat zijn mijn gedachten. Wie weet denken zij wel tegen die tijd: ”Had ik maar bij mijn eigen moeder gezeten, in plaats van bij twee surrogaatvaders”.'

Wat missen ze, bij gebrek aan een moeder?

'De vertrouwensband tussen een kind en de moeder zou groter zijn. Maar ze zijn nog te jong om daarover iets te zeggen. Als wij aankomen in de crèche hollen ze op ons af - daar staan al die moeders ook naar te kijken. Als Kas 's nachts wakker wordt vraagt hij altijd om ”de pappa's”. Dat is zo gegroeid bij hem, hij heeft twee pappa's. Een deel van de buitenwereld bekijkt het natuurlijk cynisch: gaat het ze lukken, hoe gaan ze dat oplossen? Maar afgestane kinderen, die zo gewenst zijn in een andere relatie, zijn daar altijd beter af dan waar ze vandaan komen.'

Hoe kijk je nu terug op die ziekenhuistijd met Toby?

'Ik ben er heel dankbaar voor. Ik kom eigenlijk door dit gesprek tot de ontdekking dat het de reden is dat ik ben zoals ik nu ben. Het heeft me, geloof ik, minder vals gemaakt. Omdat ik zelf een weg heb bewandeld die niet gemakkelijk was. Misschien heeft dat me wel gevormd.'

De grootste verbetenheid is eraf, laat je ook zien in Papaul - je lijkt meer ontspannen.

'Dat wordt algemeen gezegd, ja. Aan mijn ogen zie je dat ik het naar mijn zin heb. Gisteren keek ik naar mezelf op de tv en dacht: het straalt.'

Oefen je op die snelle, intuïtieve manier van reageren op gasten?

'Nee. Dat is echt iets dat ik in me heb. Je ziet mensen heel verbaasd kijken: waar komt dít ineens vandaan? Die reactiesnelheid gedijt het best als ik me gelukkig voel.

'Als kind had ik het al. Binnen een jaar werd ik van school gestuurd. Niet omdat ik zo onbeschoft was, maar omdat ik altijd mijn woordje klaar had. Dan drijf je leraren tot gekte. Terwijl ik soms verdomd grappig was. Moest ik een spreekbeurt houden over platvoeten, schreef ik op het schoolbord de Van Dale-uitleg over platvoeten. Vervolgens rende ik in zo'n gehorige dependance twee keer op en neer door de gang. Een keer met klompen, een keer zonder. ”Dat was mijn spreekbeurt”, zei ik. ”Zijn er vragen?” Juffrouw Bakker was een fan van me. Ze gaf een 9.'

De late Papaul wordt intussen alom gewaardeerd. 'Het beste en leukste programma dat we in 2005 op de tv hebben', schreef de Volkskrant. 'Het vara-programma glinstert van vakmanschap, originaliteit en humor.' De Leeuw mompelt dat wie zo wordt geprezen, daarna ook heel hard kan vallen. Com pli menten in het openbaar wil hij nog weleens afwimpelen. 'Terwijl ik thuis geregeld denk: wat ben ik toch vreselijk goed. Ik ben heel trots op de dingen die ik maak. Ik vind dat ook wel een drijfveer, jezelf waarderen. Zo kun je beter worden. Sonja Barend had er een handje van om te zeggen: ”Ik maak maar een keer in de zoveel tijd een goede show.” Dan zou ik gek worden. Ik maak meerdere malen in de maand een hele goede show.'

Waarin je nog steeds genadeloos kunt zijn.

'Dat heb ik in me. Ik ben ook hard voor mezelf, heb soms geen positief woord voor mezelf over. Thuis kan ik ook genadeloos zijn. Ik ben de kloek, ja, maar wel een die niet over zich laat heenlopen. Dan roetsj ik met een grasmaaier over andermans ziel.

'Ik ben gewoon opvliegend en verongelijkt en jaloers. En als ik niks zeg, ben ik nog gevaarlijker. Door stil te zijn, creëer ik een sfeer waarin niemand het meer leuk heeft. Dat gebeurde de afgelopen jaren elke avond voordat mijn man met zijn beste vriend op vakantie ging. Zat hij balend in het vliegtuig, en ik balend thuis. Het komt altijd binnen 24 uur weer goed, maar toch. Dit jaar heb ik hem voor het eerst zonder opvliegers laten gaan.'

Zelf nog steeds een klein kind.

'Ja. Als mijn speelgoed wordt afgepakt wil ik het terughebben of ik ga krijsen om ander speelgoed. Dat zullen veel vrienden in me herkennen. Maar ik krijg ook vaak mijn zin omdat ik me er heel erg voor inspan. Ik doe er wel mijn best voor.'

Ineens: 'Ik vind het ook echt erg leuk dat ik nu zo leuk word gevonden. Maar als het niet zo was geweest, had ik misschien toch besloten ermee te stoppen. En dan was het niet slechter met me gegaan.'

Weet je het zeker?

'Dat komt door die kinderen en mijn man. Dat is de basis die je hebt. Je kunt soms denken dat je het spannender wilt in het leven, maar je hebt wel zekerheid. En dat is voor mij het belangrijkst. Ergens op kunnen vertrouwen, terugvallen. Dat geeft een enorm goed gevoel.

'En zolang je elkaar nog maar prikkelt op liefdesgebied is het goed. Zo lang hij nog maar elke ochtend in zijn blote billen de gordijnen opendoet en niet op het idee komt een ochtendjas of grijze pantalon aan te trekken.'

Een brave burgerman.

Hij lacht, zijn Paul de Leeuw-lach, de aanstekelijkste lach van Nederland.

Een familyman.

'Altijd geweest.'

Uit het niets: 'Ach, ik geef je een scoop. We hadden bijna een derde kind gehad. Een meisje. Het zusje van een van onze zoons. De moeder was een halfjaar geleden weer bevallen van een kind. Hetzelfde adoptiebureau belde: of we snel konden beslissen.

'Wat moeten we nou, vroegen we ons af. Het werd steeds donkerder in de kamer - tijdens zo'n gesprek vergeet je ook de lampen aan te zetten. We besloten het te doen. Een zusje.

'Een dag later hoorden we dat de moeder niet was komen opdagen bij een afspraak met de sociaal werkster. Toen waren we heel erg teleurgesteld. Toen begrepen we dat we het toch wel heel erg graag hadden gewild.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden