'Ik ben blij dat ik ook andere dingen kan'

De WIK, Wet Inkomensregeling Kunstenaars, nu drie jaar in werking, biedt kunstenaars de mogelijkheid fulltime met hun vak bezig te zijn....

Van onze medewerkster Krista Oldenburg

In het atelier van Cathelijn van Goor (26) in Amsterdam hangen metershoge witte vellen. Hier en daar is er een menselijke vorm op te onderscheiden. Een mond, een stuk bot, getekend in houtskool. Al acht jaar lang bestudeert van Goor het menselijk lichaam en probeert ze aan de hand daarvan tot abstracte vormen te komen. 'Maar ik ben blij dat ik ook andere dingen kan', zegt ze 'want mijn vrije werk verkoopt niet goed.' Dat zou zo onderhand eigenlijk wel moeten, want de periode dat ze gebruik maakt van de WIK (Wet Inkomensvoorziening Kunstenaars) loopt bijna af.

Deze wet, die in 1999 in werking trad, is bedoeld als opstap voor kunstenaars. In vier jaar tijd krijgen ze met behulp van inkomenssteun, op 70 procent van het minimuminkomen, de mogelijkheid om een renderende beroepspraktijk op te bouwen. Kunstenaars mogen dan bijverdienen tot een maximum van 125 procent en hoeven niet te solliciteren naar ander werk.

Onlangs bleek uit een eerste evaluatie van de WIK, in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken, dat de meeste kunstenaars de regeling positief beoordelen. Volgens het rapport biedt de wet kunstenaars met tijdelijke inkomensproblemen een goede mogelijkheid te werken aan de opbouw van een beroepspraktijk.

Toch zijn niet alle kunstenaars alleen maar tevreden met de wet. Voor Van Goor, bijvoorbeeld, zit een bloeiende praktijk er voorlopig niet in. Ze pakt alles aan wat enigszins creatief is en kan daar net van leven. 'Ik beschilder deuren en muren, maak cd-hoezen en teken illustraties in psychologieboeken, maar zelfs met de WIK erbij is het krap.' De vaste kosten voor een kunstenaar zijn dan ook hoog. Een atelier én een woonruimte huren en daarnaast eten en materiaal kopen. Als straks haar uitkering is afgelopen gaat Van Goor parttime lesgeven.

Ze is niet de enige kunstenaar voor wie de regeling tegenvalt. Beeldend kunstenaar Willem van Berkel (26) uit Alkmaar vindt dat de uitkering kunstenaars 'aanzet tot luiheid.' Na twee jaar, heeft hij zijn toelage stopgezet.

'En daar ben ik blij om', zegt hij. 'Ik had een bijbaan voor de basisinkomsten, want het bestaan van een kunstenaar is onzeker. Maar omdat ik tot een bepaald bedrag mocht bijverdienen, produceerde ik niet meer kunst dan ik mocht verkopen.'

Behalve met de inkomensgrens hebben kunstenaars ook moeite met de bureaucratische rompslomp die de uitkering met zich meebrengt.

Martijn Deykers (28), alias dj Pan, uit Rotterdam deed veel moeite om de beurs te krijgen. Omdat hij geen beroepsopleiding had, moest hij een financieel overzicht, een biografie en een overzicht van al zijn optredens inleveren en moest hij motiveren waarom zijn muziek kunst was.

De controle bleef. Deykers: 'Je moet elk jaar alles kopiëren wat je hebt en steeds maar weer bewijzen dat je op de goede weg bent.'

Ook beeldend kunstenares van Goor heeft dat ondervonden: 'Er wordt voortdurend in je nek gehijgd en je krijgt alsmaar post. En dat terwijl ik nog niet zeker weet of ik mijn uitkering van de afgelopen drie jaar wel mag houden. Je moet de regels van het spel weten, anders ben je de lul.'

Toch hebben de kunstenaars ook allemaal wat aan de WIK gehad. Het gaf ze financiële 'ademruimte' om eens wat extra's te doen zoals het promoten van hun kunst, het regelen van exposities of het opbouwen van een schilderijencollectie. Maar als die toelage straks wegvalt, moeten ze weer extra gaan werken en houden ze minder tijd over voor hun kunst. Een eigen praktijk blijft dan ook vaak een droom.

Volgens Mark Baronner (35) uit Amsterdam, basgitarist en coproducent van de band Mimezine, hebben kunstenaars nu eenmaal een jojo bestaan. De ene maand inkomen, de andere maand niets. 'Het zal je verbazen hoeveel bands van naam een WIK krijgen', zegt hij. De WIK bevalt hem beter dan de bijstand. 'Nu hangt dat sollicitatie-zwaard van Damocles niet meer boven mijn hoofd'. Bovendien dwingt het afleggen van verantwoordelijkheid hem juist zijn zaken op orde te hebben. Hij pleit voor een permanente uitkering. 'Als een soort subsidie. Dat krijgen sommige toneelgezelschappen toch ook!'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden