'Ik ben altijd mild geweest, maar dat is nooit opgemerkt'

Tien jaar lang had Louis van Gaal (61) gezegd dat hij een tweede keer bondscoach wilde worden. Na het Oranje-fiasco op het EK kreeg hij de kans. 'We hebben oud zeer weggehaald.'

Ondoordacht handelen, zomaar iets doen, is niets voor Louis van Gaal. Hij is een emotioneel mens, met de ratio als kompas. 'Mijn beslissingen komen vaak voort uit mijn buikgevoel, maar wel op rationele basis', zegt hij in een stemmige kamer van Huis ter Duin in Noordwijk.


Bij zijn rentree als bondscoach van het Nederlands elftal hield hij onder stemmig licht een kringgesprek om spelers hun onvrede over het EK te laten ventileren. Hij liet de vijfde verdieping van het vaste hotel verbouwen, omdat hij een gezellige, veilige haven wilde creëren.


'In deze wereld van egocentriciteit zijn spelers vaak op hun kamer, bezig met computerspelletjes, afgesloten van anderen, of alleen met bevriende spelers. Ik wil dat we als selectie naar buiten treden.'


Van Gaal zette de spelers bij elkaar op één etage, bij een hal waar ze kunnen kaarten, tafeltennissen, televisie kijken, computerspelletjes doen. Trots: 'Daar vertoeven nu vijftien of zestien spelers, elke minuut dat ze vrij zijn. Daar is ook de medische ruimte, waar dan ook een stuk of vijf spelers zijn. Af en toe zijn er nog een of twee die op zichzelf willen zijn. Dat mag ook.'


Van Gaal praat rustig, lacht geregeld en verheft soms zijn stem. Hij oogt gelukkig, in balans en zeker van zijn zaak. Hij kreeg afgelopen jaar een nieuwe heup, viel fors af en oogt scherp. 'Als het nieuwe jaar is begonnen, wil ik weer golfen en tennissen. Ja, in die volgorde, dat lijkt me het handigst. Eerst eens zien hoe dat golfen gaat, alvorens ik weer de tennisbaan opga.'


Het was een droevige week voor het voetbal, met de dood van grensrechter Richard Nieuwenhuizen.

'Nee, niet alleen voor het voetbal. Voor de Nederlandse cultuur. Voor de Nederlandse opvoeding in zijn algemeenheid, voor het onderwijs in Nederland. Het incident is een gevolg van onderwijs, opvoeding en omgeving, niet zozeer van het voetbal zelf.


'In mijn ogen is het al in de jaren zeventig fout gegaan. Volgens mij speelt de politiek daarin een grote rol, plus opvoeding, omgeving en onderwijs. De politiek dient algemene kaders aan te geven, de politie moet deze kaders die gepaard gaan met regels bewaken en de rechtspraak ondersteunt en corrigeert waar nodig. Dat vormt met elkaar een cultuur.


'Daarom is het zo moeilijk om problemen nu op te lossen. De ene mens kan zich verschuilen achter de ander. Bovendien moet je die regels met zijn allen accepteren. Dat gebeurt niet in Nederland. Sinds Den Uyl, in de jaren zeventig, leven we in een permissive society. Zo zie ik dat, maar ik ben maar één, nederige Nederlander.


'Het duurt jaren om dat recht te breien. We leven in een egocentrische wereld. Er is steeds minder respect onder elkaar. En ons politieke systeem helpt daar ook niet aan mee. Wie stelt de kaders? In dit poldermodel geven politici ook niet altijd het goede voorbeeld. Er is steeds meer op de persoon gerichte kritiek en niet op de inhoud.'


Ergert u zich aan die hele discussie?

'Ja. Al die mensen die opeens iets roepen of zeggen over die zaak. Ze gaan niet tot de kern. Ik zou ook graag willen dat de media corrigerend optreden en niet allerlei mensen de gelegenheid geven meningen te uiten die kant noch wal raken. Maar goed, dat is een utopie, want volgens mij gaat het alleen nog maar om wat scoort, en niet om inhoud.'


In uw kleinere wereld rond Oranje heeft u omstandigheden gecreëerd die passen bij uw werkwijze.

'De vorige keer heb ik dat ook geprobeerd. Toen zag ik dat het niet lukte en heb ik afstand genomen. Dat was toen beter voor de KNVB, beter voor de spelersgroep. Die had kwaliteit, maar wilde de normen en waarden die ik in die tijd had gesteld en de manier waarop je naar een wedstrijd moest toeleven, niet meer accepteren.'


Een van de bekritiseerde spelers van toen, Patrick Kluivert, is nu uw assistent.

'Dat heeft te maken met de ontwikkeling die Kluivert heeft doorgemaakt. Dat is zijn verdienste. Hij heeft me altijd opgezocht, dan krijg je een band. Dan leer je ambities kennen. Hij heeft een functie die complementair is aan mijn visie. Op details na denken Patrick Kluivert en Danny Blind (de andere assistent, red.) over voetbal zoals ik. Omdat zij op details anders denken, word ik gedwongen daarover na te denken. Uiteindelijk neem ik de beslissing.'


Kluivert was in zijn loopbaan een individualist, u bent een teamdenker. Hoe gaat dat samen?

'Patrick speelde nog met sommige spelers en spreekt dus de taal van deze generatie. Een kwaliteit van Patrick is dat hij communicatief vaardig is en dus makkelijker een band met hen kan creëren. En Patrick heeft dezelfde visie over voetbal als ik en is loyaal. Kan dus heel goed een brugfunctie vertolken naar deze spelersgroep, temeer daar ik altijd een band wil creëren met mensen met wie ik omga. Je kunt nooit jezelf zijn als je geen band hebt met een ander. Maar je moet veel zelfvertrouwen hebben om zo in het leven staan, want vaak wordt de draak met je gestoken, omdat veel mensen dat niet accepteren. Ze willen niet openstaan voor de ander. Je hebt de andere mens nodig. Je kunt het niet alleen. De kunst is om dan toch dicht bij jezelf te blijven.'


Het gaat weer goed met Oranje, na het mislukte EK onder uw voorganger Van Marwijk.

'Ik ben begonnen tegen Turkije, na het oefenduel met België. Nou, dat was heel moeilijk, een grote test voor dit Nederlands elftal. We wonnen met 2-0.'


Dan neemt het volume van zijn stem toe en benoemt hij met sarcasme de beoordeling door de media: 'Het was allemaal geluk geweest. Terwijl, als je naar de kansenverhouding kijkt, naar balbezit of welk criterium ook, het Nederlands elftal glorieus winnaar was.'


Opgewonden: 'Dan gaan we naar Hongarije, uit, dát is de ultieme test. Uitslag: 1-4. Ja, dat is de nummer 56 van de wereld, dat stelt niets voor, was de reactie.'


Hij is op dreef nu: 'Andorra. Dat moet 10-0 worden. 10-0. Belachelijk slecht dus, 3-0.'


'Toen Roemenië. Dat zou de ultieme test worden. Dat stadion vol met vijandigheid, ook nog de goede Roemeense resultaten in internationale competities. En toen werd het weer 1-4, en was Roemenië weer nummer 43 van de wereld. Stelde niets voor. Dat was de tendens.'


Denkt u nooit: daar heb ik geen zin meer in, al die kritiek, zo op de man gespeeld soms?

'Nee, juist niet. Ik vaar op mijn eigen ambities. Ik heb tien jaar lopen zeggen dat ik nog een keer bondscoach wilde zijn. Ik heb er alles voor gedaan, overal nee op gezegd. Je wilt niet weten wat ik allemaal kon verdienen. En het dan niet doen, nee, dat kan niet.'


Is de pijn van de mislukking van uw eerste periode als bondscoach altijd gebleven, nadat u zich niet had geplaatst voor het WK van 2002?

'De grootste pijn waren de spelers toen. Dat waren mijn spelers, die voor het grootste deel door mij waren opgeleid. Zij lieten mij in de steek. Zo heb ik dat ervaren. Natuurlijk zullen zij zeggen dat ik hen niet meer begreep, en al die flauwekul. Nee, zij konden niet meer terug naar de basis.'


Wat is de basis?

'De basis is dat je leeft voor het vak dat je bedrijft. Dat leven vergt een bepaalde invulling. Daarover heb ik een visie. De vraag is dan: wil je dat of niet? In deze egocentrische wereld waarin het individu een steeds grotere rol speelt en samenwerken een steeds kleinere rol, is het moeilijker diezelfde focus te houden.


'De huidige spelers hebben het moeilijker dan de spelers die ik in de jaren negentig heb opgeleid. Toen werd het trouwens ook al moeilijker en dat heb ik voorspeld, met woorden over de permissive society en de computer society. Iedere keer zappen.


'Als dat de cultuur wordt in Nederland: dat je vader of je kind elke keer een andere zender opzet. Je kunt je gedachten geen uur lang meer bij iets anders houden. Zo word je bij wijze van spreken opgevoed. Al die mensen die mij hoorden toen ik dat voorspelde, weten niet meer dat ik dat heb gezegd.'


Nu begon u opnieuw, na een mislukt EK met een andere bondscoach.

'In een kringgesprek heb ik de geschiedenis afgesloten en zijn we begonnen met een nieuwe geschiedenis. We hebben oud zeer weggehaald bij de spelers. Bert van Marwijk selecteerde de beste spelers. Wie ben ik dan om de selectie overhoop te schieten? Nog belangrijker was mijn visie en die van de spelers op elkaar af te stemmen. Ik heb mijn visie uitgelegd en gevraagd of ze daar achter stonden. Dat was zo. Mijn ambitie is hoog en groot. Dat is niet anders dan tien of twintig jaar geleden.


'Ik zie mezelf als een autoritair empathische trainer-coach, of leraar. Ik ben de autoriteit. Ik heb het meeste verstand over hoe we moeten spelen, hoe mensen met elkaar omgaan, enzovoorts. Empathisch betekent dat ik me verdiep in de spelers. Vanaf dag 1 probeer ik een veilige wereld te creëren, omdat mensen daarin meer openstaan voor elkaar. Daarbij moeten geen pottenkijkers zijn, want dan gaan mensen zich afsluiten. Vroeger, bij Ajax, had ik een spreuk: je moet ze zo lang mogelijk binnen de poort houden, dan hebben ze zo weinig mogelijk last van de buitenwereld.'


Hij vertelt over doorselecteren, het proces van telkens andere spelers proberen, totdat het ideale elftal is geformeerd. 'In mijn vorige bondscoachschap deed ik dat niet, toen vertrouwde ik op mijn spelers. Dat was mijn grootste fout. Daarvan heb ik geleerd. Het doorselecteren gaat nog een jaar door. Pas op het WK is dat voorbij.


'Dat proces is niet riskant. Dat je ervaring moet hebben en zo, allemaal onzin. Als bondscoach moet je spelers opstellen die fit en in vorm zijn en die in een team willen spelen. Dus als mijn aanvoerder (Wesley Sneijder, red.) niet speelt, wordt hij ook niet geselecteerd. Daaraan moest hij even wennen, maar dat weet hij nu.'


Is de bondscoach milder geworden door de jaren heen?

'Nee. Ik ben altijd mild en flexibel geweest, maar jullie hebben dat nooit opgemerkt. Zeker in de omgang met mijn spelers en staf. Ik leg alles uit. Soms word ik gallisch van mezelf, omdat ik zoveel individuele gesprekken voer. Ik leg uit waarom iemand speelt of niet. Ze hoeven het er niet mee eens te zijn.'


Noem eens een voorbeeld van de flexibele Van Gaal?

'We hebben de regel dat spelers geen mobiele telefoon in de bus mogen gebruiken. Zo ben ik begonnen, omdat ik vind dat ze zich moeten focussen op de wedstrijd en ook op de training. Toen zeiden spelers: trainer, na de wedstrijd is die focus er toch niet? Toen zei ik: daarin hebben jullie gelijk. Toen zijn de regels aangepast.'


Er bestaat geen Van Gaal 2.0, zoals is gesuggereerd?

'Media vinden het prachtig om zoiets op te schrijven, maar het is vernederend. Alsof iemand opnieuw geprogrammeerd zou zijn.'


Dat autoritair-empathische kun je ook in het groot toepassen?

'Natuurlijk. Je denkt toch niet dat het gemiddelde verstandelijk niveau van mensen genoeg is om een natie te leiden? Je moet toch iets heel goed kunnen om leiding te geven, om een wetsvoorstel te formuleren. Dan moet je op zijn minst een beetje hebben gestudeerd en een bepaalde autoriteit hebben. Dat is op nationaal gebied al best lastig, want ieder mens is belangrijk, ieder mens mag zijn stem laten horen. Maar daarna moet je het aan de specialisten overlaten. En dat doen we ook niet meer.'


Doet u weleens iets ondoordacht?

'Nee. Ik ben een rationele trainer. Ik bedenk elke stap van tevoren. Er gebeurt procesmatig niets wat ik niet heb voorzien. Maar er kan natuurlijk iets ontstaan dat ik niet heb voorzien. Dat is, zeg maar, de psychologische kant, de emotionele kant. En bij de emotionele kant komt het buikgevoel op. Mijn beslissingen komen vaak voort uit dat buikgevoel, maar wel op rationele basis.'


De ambitie brandt?

'Voor het Nederlands elftal wel ja. Ik had in Qatar of China het tienvoudige kunnen verdienen, of het vijfvoudige in Spanje. Maar ik heb gewacht tot ik wist dat Van Marwijk zou weggaan. Ik heb met twee andere partijen gesproken: met Ajax, omdat mensen me terug wilden hebben als directeur, en met Liverpool, omdat het de Premier League is. Dat is de enige competitie die ik nog eventueel doe, na het Nederlands elftal.'


Als Ajax gewoon was doorgegaan...

'Ik ben nu zo blij dat het niet is gebeurd.'


Hij lacht.


Dit is het tweede deel in een dagelijkse interviewserie die op 22 december wordt afgerond met een interviewkatern.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden