'Ik ben altijd een denker geweest'

Frank de Boer is al een trainersleven lang kampioen met Ajax. De vierde titel op rij gloort, maar het spel oogt flets. 'We missen de ervaring. Heel veel spelers zijn hartstikke jong.'

Frank de Boer is nerveus en soms chagrijnig in zo'n beslissende week. Op de dag voor het bekerduel met AZ, vier dagen voor de competitietopper tegen FC Twente, is hij ook voorkomend. Hij haalt zijn gesprekspartner op in de kantine van de Toekomst, ziet de volle tafel en zegt: 'Pak jij je jas en tas maar, dan neem ik je koffie mee.'


In de videoruimte van de A-selectie zegt hij de wedstrijdspanning te voelen. 'Je bent overgeleverd aan de spelers. Soms doen ze precies wat ze moeten doen, soms zie jij het heel anders. Dan denk je: hoe kan dat nou?' Maar hij is vol vertrouwen. Een dag later, na de zege op AZ die hem zijn eerste bekerfinale als trainer oplevert, prijst hij vooral doelman Vermeer met zijn 'katachtige reflexen'.


Frank de Boer (43) laat zich gemakkelijk opslokken door zijn sportbeleving. 'Midden in een gesprek kan ik zomaar aan een looplijn denken. Als ik iets belangrijk vind, op televisie bijvoorbeeld, en jij zit tegen mij te praten, kun je lullen wat je wilt, maar dan ben ik gefocust op dat onderwerp. Mijn vrouw wordt er weleens gek van.


'Vrouwen kunnen twee dingen tegelijk. Ik niet. Zo'n onderwerp wil ik dan helemaal op me laten inwerken. Soms praten alle trainers in de coachkamer met elkaar, maar dan zit ik te denken. Dan volg ik dat gesprek helemaal niet. Mensen die me kennen, weten dat ik soms in gedachten verzonken ben.'


Ben je nu een betere trainer dan drie jaar geleden en zo ja, op welk vlak?

'Ik denk in alle aspecten. Mijn hoofdkwaliteit was mijn tactisch inzicht. En mijn persoonlijkheid, denk ik. Voor de rest ben ik verbeterd en het kan nog altijd beter. Iedereen blijft leren. Het gaat me makkelijker af. Over sommige dingen hoef ik niet meer na te denken. Die gaan op de automatische piloot, terwijl je voorheen drie nachten lag te peinzen hoe je iets zou oplossen.'


Dat slechte slapen is voorbij?

'Ik lag weleens te malen. Dan werd ik om 5.00 uur wakker en kon ik de slaap nog maar moeilijk vatten. Dan dacht ik alleen aan de aanpak van een tegenstander. Hoe ging ik een speler aanpakken? Hoe kon ik het systeem verbeteren? Nu ben ik daar ook nog mee bezig, maar dat malen in bed is veel minder geworden. Als het nog eens gebeurt, word ik iets later wakker dan 5.00 uur, ha.'


Voor de buitenwereld was je al rustig. Je bent dus nog rustiger geworden?

'Naar buiten toe ben ik rustig, maar ik ben continu aan het denken. Ik ben altijd een denker geweest.'


Je verlaagt je ook nooit tot tirades over scheidsrechters of omstandigheden. Je behoudt een bepaald niveau.

'Dat heeft te maken met de vraag of je als mens reactief of proactief denkt. Als je reactief denkt, maak je je al zorgen om iets dat er helemaal niet is. Als er iets slechts gebeurt, denk je: Jezus, hoe lossen we dit op. Ik leer van zo'n moment en zet een volgende stap.'


Dus jij bent een proactief mens. Hoe lang weet je dat al?

'Het is een managementterm. Die heb ik van de cursus. Ga je direct in de verdediging of stroop je de mouwen op? Zit ik in de put na een nadelige gebeurtenis of word ik sterker? Ik denk altijd: kom maar op dan. We zullen laten zien dat we hier uitkomen. Ik zie niet altijd oplossingen, maar ik zal proberen ze te vinden. Dat werkt voor mij beter dan de kont tegen de krib gooien.'


Waar heeft het je dit seizoen geholpen dat je proactief bent?

'Als er blessures zijn, of jongens zijn niet in vorm, denk ik: nou, dan doe ik het toch met een ander. Dat is weer een uitdaging.'


Als je reactief was, had je dan een aankoop van 10 miljoen euro geeist toen Eriksen vertrok op het moment dat de competitie al was begonnen?

'Ik denk eerst na. Ik heb ingestemd toen we Thulani Serero een contract gaven. Met hem zijn we al twee jaar bezig. Nu laat hij het zien. Als de opvolger van buiten komt, moet hij meteen het niveau van Eriksen hebben, niet het niveau van Serero of een ander die hier al rondloopt.'


Dan denk je niet: Maher heeft dat niveau. Laten we hem kopen?

'Niet in het systeem dat wij spelen. Ik heb met Djuricic (destijds Heerenveen, nu Benfica, red) gesproken. Die durfde het niet aan. Hij wilde graag op het middenveld spelen. Wij zeiden: je bent één van de twee aanvallende middenvelders. Kun jij omschakelen en ook verdedigend je mouwen opstropen? Toen zei hij ja, maar hij had er geen goed gevoel over. Hij wilde op tien spelen. Wij spelen niet met een tien.


'Maher komt als tien het beste uit de voeten. Zo was hij levensgevaarlijk, achter Altidore bij AZ. Hij verdedigde een beetje om de schijn op te houden. Afschermen, beetje meelopen. Wie was altijd vrij bij balverlies van de tegenstander? Adam Maher. En dan doet hij veel goede dingen: steekballen, doelpunten. Maar dat is niet ons systeem. Wij hadden voor 4 miljoen graag met hem aan de slag gegaan, niet voor 7 miljoen.'


Moet je het publiek na drie kampioenschappen geen aantrekkelijke, typische Ajax-speler van buitenaf bieden als er weer een seizoen begint?

'Natuurlijk. Ik zou graag een type-Laudrup halen, zoals in het verleden. Fit, gretig, iemand die veel aan zijn ploeggenoten én aan het publiek geeft. Die kwam destijds bijna voor niks, op zijn salaris na. Een naam kost je nu 10 miljoen. Dat gaan we niet meer doen.'


Zouden Van der Vaart en Sneijder voor Ajax van waarde kunnen zijn, of zijn die te oud?

'Van der Vaart zou een geweldige spits kunnen zijn voor ons. Aanspeelpunt, beetje inzakken, buitenspelers aanspelen. Sneijder zou een fantastische linksbuiten zijn. Dat kan hij zeker. Beetje inzakken en mensen wegsturen. Natuurlijk zijn we op zoek naar ervaren jongens. Huntelaar zou ook fantastisch zijn.'


Pellè koopt een Ferrari van zijn geld. Jij denkt niet: Ajax heeft geld genoeg, laat ik 20 miljoen uitgeven, dan kunnen we een stapje zetten?

'He-le-maal niet. Iemand van 10 miljoen wil niet naar de Nederlandse competitie. Wij willen jonge spelers met in potentie het niveau van Eriksen. Niet eentje, maar een stuk of vijf, zes. Als je die twee jaar bij elkaar houdt en je hebt geluk dat een type als Ooijer een tijdje bij je wil spelen, kun je het elke tegenstander lastig maken.'


Jullie hebben voor meer dan 80 miljoen verkocht sinds je hier bent. Onder de spelers die kwamen, waren Janssen, Sigthorsson, Bojan, Cuenca, Duarte en Van der Hoorn. Ze hebben het niet allemaal slecht gedaan, maar ze blonken of blinken ook niet uit.

'Dat is zo. Je denkt van te voren: een Bojan, een Theo Janssen, die maken het verschil. Maar uiteindelijk, en daarom zijn we zo voorzichtig, moet je bijna altijd terugvallen op eigen jeugd. Moeten we dus het risico nemen en weer onze neus stoten, of geven we dat jonge talent de kans?'


Het publiek mort. In voorgaande jaren werden jullie kampoen na een inhaalrace. Nu staan jullie ruim bovenaan en is het spel matig. Duurt de spelopbouw niet veel te lang?

'Op momenten kan het sneller, dat zeker. Maar vaak is het verdomd lastig als de tegenstander zo inzakt. Dan kun je de bal meteen naar de spits spelen, maar als die gedekt wordt, kun je wachten op balverlies. En wij hebben geen type Pellè. Dat willen we ook niet. Wij wachten tot het gat valt en dat kan soms 30 seconden duren.'


Bayern en Barcelona voetballen zoals jij zou willen spelen.

'Ik zie wat ze doen. Ook ik hoop dat iedereen door elkaar loopt en bij balverlies de positie afschermt waar iemand het dichtst bij is. Die clubs lijden zelfs in kleine ruimtes nauwelijks balverlies. Dat heeft met kwaliteit te maken. Je moet niet onderschatten hoeveel ervaring een ploeg als Bayern heeft. Götze en Alaba zijn jong, maar dat zijn uitzonderlijke talenten. Anderen zijn gerenommeerde spelers die al jaren op topniveau spelen. Zelfs als ze extreem onder druk staan, maken ze de juiste keuzes. Dan zie je Robben en denk je: zo, hij komt er toch nog uit. Dat zie je bij ons niet. Die kwaliteit is er niet. Nog niet.'


Je ideeën zijn soms onzichtbaar omdat spelers niet in vorm zijn of omdat de kwaliteit te laag is. Jullie spelen te weinig wedstrijden aantrekkelijk. Toch?

'Ja, ik denk dat we in voorgaande seizoenen aantrekkelijker speelden. We missen dé ervaring. Heel veel spelers zijn hartstikke jong. Het is verdomd lastig om dat niveau van het duel met Barcelona in de Champions League te houden. Kijk, Alaba gaat mee, ook omdat hij spelers van 27, 28, 29 om zich heen heeft. Die jonge jongens bij ons hebben genoeg aan zichzelf.'


En dat proces is nooit meer omkeerbaar?

'Nee, bijna niet. Zolang wij spelers niet kunnen behouden tot 27, 28 jaar, zal je dat altijd hebben.'


Gaat het jou dan niet vervelen op deze manier?

'Onze doelstelling is niet de Champions League winnen. Dat wil ik best, maar je moet reëel zijn. Het blijft mooi om talenten in de Champions League te brengen, waarin we tegenstanders soms de wil opleggen, terwijl je weet dat het niet elke wedstrijd zo zal zijn. Het is hartstikke leuk om spelers sprongen te zien maken, het blijft mooi om kampioen te worden.'


Vooral verdedigers maken sprongen dit seizoen. Veltman, Van Rhijn, die terugkwam na een moeilijke periode, Blind, Denswil.

'Klaassen ook. Serero heeft een reuzensprong gemaakt. Cillessen. Het is jammer dat Boilesen weer geblesseerd raakte. Iedereen dacht dat Lasse Schöne was aangetrokken voor de breedte. Hij is 27. Daarop móet je kunnen bouwen. Hij kent het klappen van de zweep.'


Wat zijn je wensen nog?

'Er komen weer spelers aan. Dan hoop ik dat ze twee, drie jaar blijven, dat we stappen zetten. Dat we een team formeren dat het iedereen in Europa lastig kan maken. Ja, dat geduld heb ik. Het leuke van mijn job is dat ik elke keer nieuwe jongens krijg om te kneden en naar een bepaald niveau te brengen. Als het maximaal haalbare daarbij het kampioenschap is, ben ik tevreden.'


Het eerste elftal heeft te weinig bravoure.

'Veltman, Denswil, Blind, Klaassen, dat zijn Ajax-spelers. Die hebben de hele jeugd bij ons doorgebracht en dat laten ze zien. Met positieve arrogantie. We weten wat we kunnen. Kom maar op. Met name Kishna is zo'n type.'


Alleen, nogmaals: de meesten zijn geen aanvallers.

'Ja, dat is zo.'


Het is toch vreemd dat een club die zo is doordrongen van de aanval, weinig sprankelende aanvallers voortbrengt. In een van je eerste interviews als trainer sprak je over gelatenheid achterin. Voorin gingen ze als de brandweer. Dat is een beetje andersom nu.

'Vertonghen speelde de bal hoog, dan ging Suarez als de brandweer. Die ging altijd als de brandweer. Als er een bal in de buurt was, ging hij rennen. De kwaliteit van Suarez mis je voorin. Dat heeft ook te maken met de kleine ruimtes waarin je speelt. Ik hoop dat aanvallers doorbreken. Dat verwacht ik ook. Kishna, Menig, Becker, El Ghazi.'


Is Johan Cruijff nog een beetje tevreden over de ontwikkelingen?

'Hij wil ook dat de bal sneller naar voren gaat. Dat heeft hij hier ook gezegd. Dan tekenen we situaties op het bord. Meestal ben ik het met hem eens, soms zie ik het anders.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden