'IJzeren Dame' wist rebellenlegers Liberia te temmen

Ze was de eerste vrouwelijke president van Afrika en ruimde de puinhopen op van veertien jaar burgeroorlog in Liberia. De nuchtere Ellen Johnson Sirleaf (79) bracht en behield de vrede, maar werd niet alle problemen de baas.

Ellen Johnson Sirleaf.Beeld anp

Nadat bloeddorstige mannen het land veertien jaar lang in een verwoestende burgeroorlog hadden gestort, achtte Liberia de tijd rijp voor een vrouwelijke leider. In 2005 werd Ellen Johnson Sirleaf (79) gekozen tot de eerste vrouwelijke president van Afrika. Met haar grootmoederlijke uitstraling en nuchtere aanpak werd ze een feministisch icoon voor vrouwelijke Afrikanen. Nu draagt de 'IJzeren Dame' van Liberia het stokje over aan de winnaar van de presidentsverkiezingen van 26 december.

Johnson Sirleaf kan met trots vaststellen dat ze een 'functionerende en vreedzame democratie' aan haar opvolger overdraagt. Twaalf jaar geleden stond zij voor de onmogelijke taak om de puinhopen van veertien jaar burgeroorlog op te ruimen én de vrede te handhaven. Ze kreeg het voor elkaar. Voor haar succesvolle missie won ze in 2011 samen met twee andere vrouwelijke leiders de Nobelprijs voor de Vrede.

Zelf moest Johnson Sirleaf niet veel hebben van de feministische adoratie rond haar persoon. Ze noemde haar benoeming eerder toeval dan het resultaat van ideologie. Ze zag het als activiste nu eenmaal als haar taak onrecht aan de kaak te stellen: in haar land was dat behalve grootschalige corruptie vooral het buitensporige seksuele geweld tegen vrouwen tijdens de burgeroorlog. Een van haar eerste daden als president werd het strafbaar stellen van verkrachting.

Jarenlange ballingschap

In de vijf decennia die Johnson Sirleaf in de Liberiaanse politiek doorbracht belandde ze tot twee keer toe in de gevangenis en moest ze twee maal de prijs van jarenlange ballingschap betalen. Maar die legden haar geen windeieren. Terwijl in Liberia de burgeroorlog ( 1989-2003) uitbrak na het afzetten en de moord op dictator Samuel Doe, werkte de op het Amerikaanse Harvard opgeleidde Johnson Sirleaf zich vanuit Kenia op tot invloedrijke econome bij verschillende financiële instituties waaronder de Wereldbank.

In 1997 keerde ze tijdens een korte vrede terug naar Liberia om het in de presidentsverkiezingen op te nemen tegen toenmalig rebellenleider Charles Taylor en verloor. Aanvankelijk steunde Johnson Sirleaf de jonge rebel Taylor voor zijn opstand in het noorden van Liberia tegen dictator Samuel Doe die het land met zijn militaire regime economisch naar de afgrond had geleid. Maar na de dood van Doe in 1990 raakte de bevolking hopeloos beklemd tussen het rebellenleger van Taylor en dat van zijn rivaal Prince Johnson vanuit het zuiden. Taylor had zich inmiddels ook gemengd in de uiterst gewelddadige burgeroorlog in buurland Sierra Leone (1991-2002) die grotendeels werd gefinancierd uit de opbrengst van bloeddiamanten.

George Weah.Beeld anp

Johnson Sirleaf trok de steun voor Taylor in toen de omvang van zijn wreedheden doordrong. Ze verontschuldigde zich publiekelijk voor haar kennelijke 'beoordelingsfout'. In 2012 zorgde zij ervoor dat Taylor werd uitgeleverd aan het Sierra Leone-Tribunaal, waar hij tot vijftig jaar cel werd veroordeeld wegens oorlogsmisdaden in Liberia en vooral Sierra Leone met zijn leger van gedrogeerde kindsoldaten.

Johnson Sirleaf wordt in Liberia tot de elite gerekend. Zelf legde ze liever de nadruk op haar gedeeltelijke afkomst uit de lokale etnische groepen Gola en Kru dan haar 'bevoorrechte' positie als afstammeling van uit de Verenigde Staten teruggekeerde slaven en het kwart Duits bloed.

In 2005 won Johnson Sirlean de presidentsverkiezingen van oud-profvoetballer George Weah, die deze keer meer kans op een overwinning lijkt te maken (zie inzet). Met haar neoliberale achtergrond zette ze als president in op wederopbouw van infrastructuur en handel en trok voor miljarden buitenlandse investeringen aan. Die kwamen haar later op forse kritiek te staan toen bleek dat 40 procent van het Liberiaanse regenwoud in concessies was uitgegeven. Ook werden afspraken over compensatie aan landeigenaren of milieu vaak niet nagekomen in de contracten met buitenlandse bedrijven.

Van een nobelprijswinnares naar een oud-profvoetballer

De voormalige profvoetballer George Weah (51) is de grootse kanshebber om op Tweede Kerstdag de eerste vreedzame verkiezingen van Liberia in zeventig jaar te winnen. Begin oktober won Weah met zijn Coalitie voor Democratische Verandering met een ruime meerderheid de eerste ronde van de presidentsverkiezingen van zijn rivaal, de huidige vicepresident Joseph Boakai (28,8 procent).

De tweede ronde die de presidentskandidaat aan meer dan 50 procent van de stemmen moet helpen, werd uitgesteld na beschuldigingen over stembusfraude van de Liberale Partij die als derde was geëindigd.

Het Hooggerechtshof verklaarde de aanklacht tien dagen geleden ongegrond en zette de datum voor de verkiezingen op 26 december.

In 2005 verloor Weah de verkiezingen nog van de toen veel ervarener Johnson Sirleaf. Weah die als spits speelde voor onder meer Paris Saint-Germain en AC Milan, trekt op met Jewel Howard-Taylor, de ex-vrouw van oorlogsmisdadiger Charles Taylor. Volgens Weah heeft zij zich voldoende gedistantieerd van zijn misdaden door van hem te scheiden in 2006.

Economie uit het slop

Toch wist ze de economie uit het slop te trekken en in 2010 een schuldverlichting van 4,6 miljard euro uit te onderhandelen. Aan de opwaartse lijn kwam in 2013 een abrupt einde toen de prijzen instortten van de belangrijkste exportproducten ijzererts en rubber. Een jaar later legde de ebola-crisis het land stil. De epidemie die bijna vijfduizend levens heeft gekost, legde de erbarmelijke staat van de gezondheidszorg bloot en de grote armoede die er nog steeds heerst onder een kwart van de bevolking.

Haar tweede ambtstermijn werd getekend door deze tegenslagen en haar onvermogen de corruptie en armoede te stoppen. Zelfs haar belangrijkste wapenfeit - verkrachting strafbaar stellen - bleef zonder tastbaar resultaat. In praktijk laten straatarme families verkrachtingen liever afkopen door de dader dan dat ze naar de rechter stappen. Toch hield ze haar rug recht, zelfs na de aanhoudende beschuldigingen over nepotisme vanwege belangrijke posten die haar twee zoons bekleden. In een interview met The Guardian zei ze daarover: 'Mijn zonen? Bevraag Trump liever.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden