IJzeren Dame maakte Britten egoisch

In 1979 betaalden de Britten over elke penny die ze verdienden boven de 24 duizend pond 83 procent inkomstenbelasting. Onder Margaret Thatcher werd het tarief teruggebracht tot 40 procent....

Vandaag exact 25 jaar geleden verhuisde Margaret Thatcher naar 10 Downing Street, nadat de Conservatieven bij de Lagerhuisverkiezingen een krappe meerderheid van 44 zetels hadden behaald. Thatcher maakte haar triomfantelijke entree na de Winter van de Onvrede, toen het land de diepste economische en identiteitscrisis in zijn bestaan beleefde. Ze was de eerste vrouwelijke premier in de Britse geschiedenis. Ze zou uiteindelijk nog twee verkiezingen winnen en de langst zittende Britse leider in 150 jaar worden. Tijdens haar regeerperiode kochten meer dan drie miljoen huurders een eigen huis. De huizenprijzen zelf verdrievoudigden, net als de prijs van bier. Maar ook de gemiddelde salarissen en aandelenkoersen stegen 200 procent.

De Britten zijn nog altijd scherp verdeeld over Thatchers erfenis. Voor de Tory-aanhangers is ze de kampioen van de vrije markt. Ze pakte voortvarend de 'Engelse ziekte' aan, brak de macht van de vakbonden en saneerde onrendabele industrietakken zoals de mijnbouw, de staalindustrie en de scheepsbouw. Ze begon en won in 1982 een oorlog tegen Argentiniver de Falklandeilanden. Zij wist de aanhang van de Conservatieve Partij te verbreden tot de groeiende middenklasse en zelfs delen van de arbeidersklasse. Elena Bonner, de weduwe van de voormalige Sovjet-dissident Andrei Sacharov, roemde haar als de ware Britse leider vanwege twee uitzonderlijke kwaliteiten: 'de gave om de harde vragen te stellen en de wil om er antwoord op te vinden'. Rex Hunt, gouverneur op de Falklands, zei dat Thatcher het woord 'Groot' weer voor Brittannieeft gezet. En voormalig partijvoorzitter Lord Tebbit prees haar omdat ze samen met Ronald Reagan de Koude Oorlog voor het Westen heeft gewonnen.

Michael Heseltine, de minister die in 1990 haar val veroorzaakte door zichzelf als leider te kandideren, noemde de Thatcher-periode een 'opwindend en succesvol experiment'. 'Het veranderde Groot-Brittanniomdat het de zwakheden van het naoorlogse land pijnlijk blootlegde.'

Voor het andere deel van de natie is de premier juist het symbool van de aftakeling van de welvaartsstaat. Zij bracht hele gemeenschappen aan de bedelstaf die afhankelijk waren van de teloorgegane industrie, veroorzaakte drie miljoen werklozen en zette militairen in om postende stakers te verjagen. De Britten verloren tijdens elf jaar Thatcher hun sociale hart en werden een egoisch volk. Neil Kinnock, de twee keer bij de Lagerhuisverkiezingen verslagen Labourleider, zei dat Thatcher belangrijk is geweest, omdat ze de eerste vrouwelijke premier was. 'Maar ze was ook belangrijk, omdat ze aantoonde hoe je politieke macht niet moet gebruiken. Haar veranderingen waren geen verbeteringen.'

Billy Bragg, de zanger en politieke hervormer, stelde dat onder Thatcher het gevoel verloren is gegaan dat de Britten samen een betere maatschappij zouden kunnen cren. 'Ze heeft het gevoel vernietigd dat we allemaal voor dezelfde zaak vechten.' Schrijver Philip Pullman zei dat de marktwerking die Thatcher doorvoerde op veel gebieden een verderfelijke invloed heeft gehad. 'Onder Thatcher was het aanvaardbaar om onderwijzers te bespotten, omdat ze zo weinig verdienden. Tolerantie werd ouderwets. Ze stal de Conservatieve Partij die stond voor het behoud van bepaalde waarden en tradities en veranderde haar in een partij voor mensen die alleen zoveel mogelijk geld wilden verdienen.'

Barones Thatcher van Kesteven, zoals ze zich mag noemen, zal niet onder de indruk zijn van de kritiek. Ze heeft nooit haar verontschuldigingen voor haar daden aangeboden, noch is ze ooit betrapt op een politieke ommezwaai. Ze was de laatste westerse fundamentalist. You may be for turning. The Lady is not for turning. Ze leeft nu rustig als een 78-jarig dametje meer als een koningin in ruste dan als een ex-premier. De dood van echtgenoot Denis en een aantal beroertes hebben het gestel van de IJzeren Dame aangetast. Doktoren hebben haar verboden nog langer haar scherpe tong te gebruiken.

Vandaag zal ze de zwijgende eregast zijn op een diner voor vijfhonderd genodigden in het Savoy Hotel in Londen. De huidige Tory-leider Michael Howard zal haar daar loven als de grootste Britse premier sinds Winston Churchill.

De huidige bewoner van Nummer Tien, die zaterdag zijn achtste jaar als premier inging, zal in stilte zijn eigen herinneringen aan Thatcher koesteren net op een moment dat hij met de aankondiging van een referendum over de Europese grondwet zijn grootste politieke ommezwaai in zijn carri heeft gemaakt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden