Nieuws

IJslanders slapen slecht door constante aardbevingen, vulkanische uitbarsting dreigt

Bewoners van IJsland worden uit hun slaap gehouden door constante aardschokken. De oorzaak hiervan is een grote klomp magma die zich een weg baant naar het aardoppervlak. De vraag is nu: bereikt het magma het oppervlak, met een uitbarsting als gevolg?

De ‘brug der continenten’ in IJsland, die het Europese contintent verbindt met het Amerikaanse. De twee continentale platen bewegen langzaam uit elkaar. Beeld AFP
De ‘brug der continenten’ in IJsland, die het Europese contintent verbindt met het Amerikaanse. De twee continentale platen bewegen langzaam uit elkaar.Beeld AFP

Alsof je op een instabiele hangbrug loopt. Zo beschrijft een bewoner van het IJslandse Grindavik aan persbureau Reuters hoe de voortdurende trillende grond aanvoelt. Meer dan 50 duizend aardbevingen zijn sinds eind februari gemeten op het zuidelijke schiereiland Reykjanes waarop Grindavik ligt. ‘Iedereen hier is moe’, aldus de bewoner. ‘Als ik ’s nachts naar bed ga, is het enige waar ik aan kan denken: kom ik vannacht in slaap?’

Met meer dan 5 op de schaal van Richter zijn het zwaarste bevingen. Ter vergelijking: de aardbeving in het Groningse Huizinge, die de aardbevingsproblematiek in Groningen definitief op de kaart zette, had een kracht van 3,6. Het IJslandse Meteorologische Instituut houdt serieus rekening een uitbarsting. Het zou een einde kunnen maken aan het getril, volgens wetenschappers in de IJslandse krant Morgunblaðið.

IJsland ligt precies op een grens van twee grote, uit elkaar drijvende aardplaten, halverwege de Atlantische Oceaan. Op die grens komt magma naar boven. Volgens geoloog Bernd Andeweg van de Vrije Universiteit in Amsterdam scheurt hierdoor de bovenste laag van de aardkorst open net onder het oppervlak. Het magma kruipt zo, als een soort kolkend hete worm van kilometers lang, richting zuidwesten – en dat merkt de bevolking.

De grote vraag is nu: baant de worm zich ook een weg naar boven, door het oppervlak heen? Dat dit soort geologische processen in IJsland vaker voorkomt, is volgens Andeweg duidelijk – de sporen van vergelijkbare scheuren en lavastolsels uit het verleden zijn duidelijk terug te zien in het landschap. ‘Maar het gebeurt ook weer niet zo vaak dat wetenschappers op grond van de signalen kunnen zien dat het tot een uitbarsting komt.’

Spleeteruptie

Een eventuele uitbarsting zou een mooi spektakel kunnen opleveren. Denk aan een grote spleet waaruit lava komt dat in de vorm van tientallen meters hoge fonteinen de lucht in gaat, zegt Andeweg. Een dergelijke ‘spleeteruptie’ vond ook plaats op IJsland gedurende 2014 en 2015.

Bereikt het magma de oceaan, dan zou zelfs een nieuw stuk IJsland of een eiland kunnen ontstaan. ‘Het is jammer dat we niet mogen reizen; het zou een mooie toeristische attractie opleveren’, zegt Andeweg. Wat volgens hem een probleem kan worden, is de zwaveluitstoot bij zo’n uitbarsting. Die kan lokaal tot flinke luchtvervuiling leiden, zelfs buiten IJsland als het magma maar lang genoeg blijft stromen. In de 18de eeuw, tijdens een van de meest beruchte vulkanische uitbarstingen sinds het begin van de jaartelling, bleef zelfs negen maanden lang lava uit de grond stromen. Het zou de oorzaak geweest kunnen zijn van een mist die tot in Praag is waargenomen.

Twee boten staan op stand-by, in de haven van het IJslandse Grindavik.  Beeld Reuters
Twee boten staan op stand-by, in de haven van het IJslandse Grindavik.Beeld Reuters

Bovendien zouden de zwaveldioxidedeeltjes van de uitbarsting, die zonlicht reflecteren, mede verantwoordelijk zijn geweest voor een extreem barre winter. De IJslandse autoriteiten verwachten op dit moment een ‘relatief kleine’ uitbarsting zonder grote explosies. Dat is het grote verschil met de uitbarsting van Eyjafjallajökull, de IJslandse vulkaan die in 2010 het vliegverkeer in West- en Noord-Europa platlegde. Bij die uitbarsting ging het om veel taaier magma dat ook nog eens uitbarstte onder een ijskap. Hierdoor liep de druk enorm op en werd vulkanische as kilometers de lucht in geslingerd. IJsland verwacht dit keer hoogstens een korte vliegstop als het tot een uitbarsting komt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden