IJsland legt schuld crisis volledig bij zichzelf

IJsland legt de schuld voor het omvallen zijn financiële sector geheel en al bij zichzelf. Het land heeft op alle fronten gefaald, concludeert een onderzoeks commissie.

‘De banken faalden, de toezichthouders faalden, de politiek faalde, de regering faalde, de media faalden en de ideologie van een ongereguleerde vrije markt faalde al helemaal’, was de samenvatting van premier Johanna Sigurdardottir.

Het lang verwachte 2300 pagina's tellende rapport, dat de commissie heeft gepubliceerd, is een eindeloze opsomming van grote en kleine fouten. Pall Hreinsson, lid van de Hoge Raad, die de commissie leidde, wees uiteindelijk zeven hoofdschuldigen aan, onder wie de toenmalige premier Haarde en zijn voorganger David Oddsson. Ook Bjorgvin Sigurdsson wordt tot de hoofdschuldigen gerekend. Deze oud-minister van Bankzaken beschuldigde president Nout Wellink van De Nederlandsche Bank onlangs in deze krant nog van ‘onbeschoft misleidende’ uitspraken. Sigurdsson kondigde aan dat hij terugtreedt als fractieleider van de Sociaal-Democraten. Zijn parlementszetel geeft hij niet op.

Oddson

Vooral Oddsson, premier tussen 1991 en 2004, moet het ontgelden. Deze neoliberaal leverde het land volledig uit aan de vrije markt. Staatsbedrijven werden geprivatiseerd – de banken kwamen daarop in handen van amateurs – de belasting werd keer op keer verlaagd en de criteria voor hypotheekverstrekking werden in 2004 nog verruimd, waardoor de gigantische zeepbel kon ontstaan die in 2008 klapte.

Het land miste de instituten en toezichthouders om de groei in de hand te houden, constateert de commissie, waardoor de financiële sector met het land aan de haal ging. In IJsland viert het nepotisme nog steeds hoogtij en wordt de politiek gekleurd door persoonlijke vetes. Zo kon het gebeuren dat de sociaal-democraten weigerden te luisteren naar waarschuwingen van de president van de Centrale Bank – vanaf 2005 was dat de eerdergenoemde Oddsson – alleen omdat ze een hekel aan hem hadden.

De media waren tot slot niet sterk genoeg om de ontwikkelingen kritisch te volgen, concludeert de commissie. De ene krant Morgunbladid, staat al sinds jaar en dag onder invloed van de Onafhankelijkheidspartij van Oddsson, sinds vorig jaar ook hoofdredacteur. De andere krant Frettabladid is eigendom van Jon Asgeir Johannessen, zakenman, mede-eigenaar van een van de drie grote banken en aartsvijand van Oddsson.

Onafhankelijke kandidaat

De hoofdschuldigen zullen voorlopig niet worden gestraft. Die taak is opgedragen aan een speciaal aanklager. Omdat iedereen op IJsland elkaar kent was het lastig een onafhankelijke kandidaat te vinden. Olafur Thor Hauksson, politiecommissaris in Akranes, een dorp ten noorden van Reykjavik, stelde zich uiteindelijk als enig kandidaat.

Geir Haarde (Reuters)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden