IJdele Italiaan moet nu portemonnee kopen

Twaalf landen ruilen hun nationale munten per 1 januari in voor de euro. Het werk van de politici zit er op....

Overleven zonder een lire op zak, dat kan de Napolitaan als geen ander, zong de komediant Toto, de Charlie Chaplin van Napels. Toto liet, zoals Pulcinella uit de commedia dell'arte, de Napolitanen huilen en lachen in hun ellende. Hij begreep dat wie honger heeft, steelt, wist alles van hitte, haat en hartstocht. Hij prees de dag, morgen kan alles voorbij zijn.

Napels ligt aan de rand van de Vesuvius, een levende vulkaan. Geloof, ongeloof en fatalisme, het gaat allemaal samen, en Toto heeft zijn eigen plaats in de kerststal. In de Via San Gregorio Armeno, een nauwe straat in het oude centrum, worden in de kersttijd uitsluitend kerststallen en beelden in traditioneel Napolitaanse stijl verkocht. Iedereen gaat kijken, want temidden van de herders, de os en de ezel, staan, als sociaal commentaar, ook de plaatselijke helden en wereldfiguren, zoals Toto, de onsterfelijke Maradona en zelfs Osama bin Laden. Wie past er beter in de grot? De drie koningen brengen de euro, mirre en wierook. Kleine jongetjes verkopen eurokits, met winst natuurlijk. Maar wie zegt dat de munten echt zijn?

Paolo Chiariello, sterverslaggever van Il Giornale di Napoli, moet lachen. 'Natuurlijk verwachten we valse euro's. Hoe sneller ze op de markt komen, des te groter de kans dat mensen er intrappen, want ze zijn nog niet aan het nieuwe geld gewend.' In Milaan wordt beweerd dat in Napels het valse geld al in omloop is, maar dan had Paolo het moeten weten. Tegen de muur van het vermoeide redactielokaal hangt een tekening van Gina Lollobrigida en Vittorio de Sica in prachtig politie-uniform. Het is de nieuwe kalender van de Carabinieri. 'In het noorden willen ze nu eenmaal de Napolitaanse mythe van misdaad en maffia, pizza en pistool in stand houden. Ja, er is veel misdaad, er is veel armoe, er zijn valsemunters, ze zijn er altijd geweest. Met als motto: belazer de wereld, anders word jijzelf belazerd.'

Maar Napels, zegt Chiariello, biedt zoveel meer. De stad bruist van het leven, van schoonheid, zang en poëzie. 'Wij leven anders dan jullie in het noorden. Wij leven bij de dag. Jullie willen zekerheid, regels en een sterke euro.'

Het zuiden kan ongetwijfeld wat meer discipline gebruiken - de euro is hopelijk een nieuwe stap - maar het noorden zal wat luchthartiger en minder verkrampt moeten worden. Chiariello erkent dat met Europese gelden soms wel heel slordig wordt omgegaan. Vlak voor Kerstmis zijn negentien bejaarden bij een brand in een noodgebouw, neergezet na een aardbeving, om het leven gekomen. Het Europese geld, bestemd voor nieuwbouw, was spoorloos verdwenen. 'Dat was moord. Brussel zal veel scherpere controle moeten uitoefenen.'

In een café, uitkijkend over de zee, biedt de sterverslaggever een espresso aan en legt met een mooi gebaar het lirebiljet op de marmeren bar. 'Dat zal wennen worden, betalen met munten.' Hij legt uit dat de Italiaanse man een portefeuille heeft, geen portemonnee: nu moet hij er een kopen.

Chiariello's collega van de Napolitaanse redactie van de Corriere del Mezzogiorno, Carlo Di Carluccio, beeldt uit hoe mannen in hun portemonnee zullen moeten graaien, terwijl zij gewend zijn met miljoenen te wapperen. 'Het is een aanslag op de Italiaanse ijdelheid.' Hij zegt: 'Wij krijgen niet alleen de euro, maar ook de komma'. Hij verduidelijkt: 'Bedragen als 0,79 of 3,21'. Hij kijkt mij aan alsof hij vreest net als de Nederlander een kommaneuker te worden: 'Geld wordt geld waard.'

'Geld betekent iets anders dan in Nederland', zegt Margot Imperato, een Nederlandse museumbeheerder en getrouwd met een accountant. Rijdend door het onmogelijke verkeer waar niemand voor het rode licht mag stoppen, vertelt zij dat iemands privé-inkomen de hele familie toebehoort. 'Alles draait om de familie.'

Je zult je familie altijd helpen, zoals je zelf ook altijd een beroep op de clan kunt doen. Als je iets gedaan wilt hebben, van de gemeente of een bedrijf, zeg je een zoon of dochter, neef of nicht van die en die te zijn. De maatschappij draait om gunsten, drijft op zwart geld . De prijs die je betaalt hangt af van de verwachte wederdienst. Imperato: 'De familie biedt veiligheid en bescherming. In je eentje bereik je hier bitter weinig.'

'Het ontbreekt hier aan een civic society', zegt advocaat Gennaro Borriello, telg uit een Napolitaans geslacht dat al generaties de Nederlandse consul te Napels levert. 'Toch verandert er veel. Ambtenaren die je tien jaar geleden smeergeld moest geven, durven het niet meer aan te nemen. Bedrijven beginnen zich te realiseren dat het buitenland openheid eist.' De euro biedt een nieuwe kans. 'De grootste vijand van Napels is niet de misdaad, maar de onkunde, de onwetendheid.'

Op een avond, bij de schoonouders van Margot Imperato in Amalfi ten zuiden van Napels, leidt de euro tot grote emoties. Vader Imperato, een advocaat, zegt dat maar weinigen beseffen hoe moedig de operatie Schone Handen, de poging om de maffia op te ruimen, is geweest. Zoon Ios moest tijdens militaire dienst op Sicilië als lijfwacht een rechter beschermen en zijn broer Paolo, werkzaam bij Il Banco di Napoli, vertelt over de cursus bestrijding vals en zwart geld. 'De vijand is geniaal. Geld maakt blinden ziend.' De tentakels van 'de Inktvis' zijn afgesneden. Wat overbleef is onzichtbaar. Is dat niet veel gevaarlijker? Kunnen we het zuiden omvormen, kan Europa onze trots redden of moeten we weg van de mooiste plek ter wereld? Nee, dat nooit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden