IFFR-programma For Real: filmisch spektakel op de straathoek

Het IFFR-programma For Real mengt het filmische subtiel met het alledaagse. Elke straathoek kan een vertoningsplek zijn. Maar wie is het personage, en wie de kijker?

Preformance #1

'De personages en gebeurtenissen afgebeeld in dit spektakel zijn fictief. Elke overeenkomst met bestaande personen, levend of dood, berust op puur toeval'. Vaak staan deze woorden op de aftiteling van films, maar tijdens het IFFR loop je er zomaar tegen aan op de hoek van Kruisplein en Kruisstraat, vlak bij de Doelen. Een granieten plakkaat, zo breed en rechthoekig als een widescreen-filmbeeld, met de tekst er in krachtig wit in gegraveerd. Wat doet die aankondiging hier, kun je je dan afvragen. Welk spektakel wordt er bedoeld, welke personages? Je kunt gemakkelijk voorbij lopen aan het plakkaat, maar zodra je oog erop valt, krijgt de werkelijkheid een zacht tikje. Alsof er iets te gebeuren staat - maar dan wel iets wat je normaal gesproken alleen in films ziet.

Heel terloops en onopvallend legt Disclaimer van kunstenaar Wouter Huis een laagje film over de alledaagse werkelijkheid. En daarmee past het werk perfect in het IFFR-programma For Real, dat telkens weer het filmische subtiel mengt met het alledaagse. Installaties, rollenspellen, luisterwandelingen, interactieve animaties, met muziek en licht bespeelde uitzichten en hier en daar zelfs een 'gewone' film - alles bedoeld om de filmische ervaring alomtegenwoordig te maken. For Real-programmeur Edwin Carels: 'Ik probeer al jaren ons denken over film op te rekken, vorig jaar nog als coördinator van het XL-programma, waarbij in principe elke instelling in Rotterdam als festivallocatie kon meespelen. Nu wordt die lijn doorgetrokken en kan elke plek, elke straathoek een vertoningsplek worden.'

Maar als er filmisch in de realiteit wordt ingegrepen, dan gebeurt dat steeds zonder opzichtigheid. De projecten van For Real slagen erin de waarneming van de werkelijkheid drastisch aan te scherpen, zonder deze meteen te verstoren. Soms doen ze dat door bizarre elementen door het alledaagse te strooien, zoals de Disclaimer van Wouter Huis, of het metershoge Google Maps-teken van Aram Bartholl. Of je krijgt met mp3-speler en koptelefoon een filmische soundtrack voor de omgeving aangeleverd; dankzij de ijle, dreunende en kristallen klanken van Francisco López' geluidswandeling worden de contouren van een duistere parallelwereld zichtbaar, terwijl je een uur lang over de Kop van Zuid dwaalt. Nergens wordt de compositie zo hard of opdringerig, dat het omgevingsgeluid buitengesloten raakt.

Even scherpe als onnadrukkelijke interventies; Edwin Carels zag er jaren geleden al de onopzettelijke blauwdruk van, toen in het oude LantarenVenster de operateur met grote filmspoelen door het café kwam gerold. Een ongetwijfeld vreemd gezicht voor wie niet begrijpt wat hij ziet. 'Sindsdien denk ik aan performance als een logische optie voor een IFFR-programmering: de introductie van een scripted action die de realiteit bevreemdend maakt.'

Op deze pagina vier hoogtepunten uit het For Real-programma, die de werkelijkheid in een surrealistisch perspectief plaatsen, zonder haar compleet overhoop te halen - precies zoals de operateur van LantarenVenster dat onopzettelijk deed. De ene keer glip je als publiek in de rol van filmpersonage; de andere keer wordt een simpel uitzicht tot bioscoopscherm gepromoveerd.

Voorstellingen:

Eye Trap (Germaine Kruip)
Pièce de résistance van For Real is deze 60 minuten durende, eenmalige 'voorstelling' door kunstenares Germaine Kruip, die in eerder werk al speelde met de versmelting van fictie en ruwe werkelijkheid. In de Cruiseterminal aan de Wilhelminapier zit het publiek voor een raam van 4 bij 10 meter; het bioscoopscherm als het ware. Het Maas-panorama moet transformeren tot een film, waarin al snel niets meer toevallig lijkt te gebeuren - zeker wanneer Kruip er met haar regie in slaagt je langer en preciezer te laten kijken dan je gewend bent. Dat effect moet worden versterkt door de soundtrack die het Metropole Orkest live bij het langzaam verduisterde uitzicht uitvoert, en die door twaalf componisten van het Muziek Instituut MultiMedia speciaal voor Eyetrap werd gecomponeerd. 'De ruimte waar iedereen zit, zien wij als de de camera zelf', aldus Kruip. 'De muziek, die achter de toeschouwers wordt uitgevoerd, dient als de lens waardoor je kijkt.'

Meet Your Stranger (Veenhof, Freyssen, Bloemendaal)
Mooie mix van 'augmented reality' en ouderwets direct contact, en een must voor wie niet weet wat hij in vreemd gezelschap moet zeggen; Meet Your Stranger plaatst je, samen met iemand anders, in een rollenspel dat alles voorkauwt. Op het Schouwburgplein staat het decor, op de bijgeleverde smartphone zowel je tekst als een prettig gestoorde versie van datzelfde decor. Je bevindt je als het ware in beide werkelijkheiden tegelijk, en verschuilt je bovendien achter een virtuele, driedubbele identiteit: bijvoorbeeld die van een taxichauffeur die hogerop wil in de onderwereld. Tegelijkertijd wil MYS de deelnemers ertoe verleiden om veel spontaner en directer met elkaar om te gaan dan ze gewoonlijk zouden doen. Zeker met een mobieltje in de hand. 'We zitten tegenwoordig overal en altijd te sms'en en chatten, maar degene die in de bus naast ons zit, die zien we niet', zegt scenariste en theatermaakster Madeleen Bloemendaal. 'Met deze scènes proberen we daar echt iets aan te veranderen. De schroom moet eraf.'

Performance #1 (Wouter Huis)
Vergelijkbaar met Germaine Kruips Eye Trap, maar een stuk soberder van opzet, en zoekend naar een directer contact tussen toeschouwer en omgeving. De bezoekers worden door kunstenaar Wouter Huis uitgenodigd om in een garagebox plaats te nemen, en de 'scène' begint zodra de garagedeur openschuift; maar wie nu precies de personages zijn - de toevallige passanten in zomaar een Rotterdamse straat of het publiek dat toekijkt - blijft onduidelijk. Net zoals in het midden wordt gelaten of de spontaan ontstaande voorstelling zich buiten of in de garagebox afspeelt. Het zou bijvoorbeeld kunnen gebeuren dat het publiek van Performance #1 soms extra hard lacht om de aandacht van voorbijgangers te trekken. En het zal er vanaf de straatkant ongetwijfeld bizar en theatraal uitzien, zomaar zo'n garage vol aandachtig kijkende mensen op een klapstoeltje.

Our Broken Voice (circumstance)
Met een mp3-speler op zak word je naar een tot dan geheime locatie gestuurd, om al luisterend en wandelend deel te nemen aan de reconstructie van een dramatische gebeurtenis. Een persoonlijk hoorspel is het; een behoorlijk spannende mix van muziek, nieuws- en politieberichten en instructies waarin je zelf als hoofdrolspeler figureert. De speler ziet dat er om hem heen nog meer deelnemers zijn aan deze zogenaamde 'subtlemob' - een subtiele variant op de flashmob - die de openbare ruimte drastisch bespeelt zonder op te vallen. In tegenstelling tot een flashmob hoef je bij een subtlemob ook niets geks uit te halen. 'Wat de deelnemers doen, is allemaal zo gewoontjes dat ze voor andere mensen deel blijven uitmaken van de alledaagse werkelijkheid', zegt Duncan Speakman van het internationale kunstenaarscollectief circumstance. Zo ontstaat hopelijk een hecht, geheim genootschap van vreemdelingen die samen een surrealistische thriller à la David Lynch vertolken, terwijl niemand daar verder iets van merkt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.