Iets te beschaafd voor de lastige dossiers Dinsdagprofiel Jacqueline Cramer

Ja, minister Jacqueline Cramer (Volkshuisvesting Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer) wil best meewerken aan een achtergrondgesprekje van een half uur ten behoeve van dit profiel....

In Den Haag zingt rond dat Istha door het ministerie in de arm is genomen om de twee PvdA-ministers Jacqueline Cramer en Ella Vogelaar (Wonen, Wijken en Integratie) in een beter daglicht te stellen. De laatste tijd krijgen de twee dames veel kritiek. Cramer zou niet krachtig genoeg overkomen in het debat, ze is weinig mediageniek en staat soms in de schaduw van zwaargewicht Maria van der Hoeven (CDA, Economische Zaken). Ze sprak voor haar beurt door op televisie te verkondigen dat kernenergie tot 2030 geen optie was. ‘Iets te voorbarig’, reageerde Van der Hoeven daarop. Diezelfde week verscheen een gezamenlijke brief van de ministers met een genuanceerdere boodschap: ‘Het denken over kernenergie staat niet stil.’

‘Niets van waar’, reageert Istha op de geruchten dat hij is ingehuurd om de kritiek te sussen. ‘De directie communicatie van het ministerie moest worden gereorganiseerd.’

Als de gonzende berichten waar zijn, heeft Istha minister Cramer binnen een paar dagen al op de goede weg. Ze ligt niet wakker van de kritiek die ze krijgt, vertelt ze zelfverzekerd. Met de handen gevouwen voor zich op tafel maakt ze een stabiele indruk. ‘Ik ga iedere ochtend fluitend naar mijn werk.’

Minister Jacqueline Cramer was tot vorig jaar zelfstandig adviseur duurzaam ondernemen in het bedrijfsleven en gaf als hoogleraar milieukunde les aan meerdere universiteiten. Met de politiek bemoeide ze zich slechts zijdelings, aanvankelijk in de achterban van GroenLinks. Begin jaren negentig maakte Cramer de overstap naar de PvdA. In 1998, tijdens de formatie van Paars-II werd ze voor het eerst benaderd voor het ministerschap. De voicemail met het verzoek hoorde ze niet – ze was op vakantie in Griekenland. Wouter Bos vroeg haar in 2006 opnieuw.

‘Het is niet gek dat Cramer soms wat moeite heeft met de vuist op tafel te slaan, zeker ten opzichte van de andere ministers’, zegt Johan van de Gronden, directeur van het Wereldnatuurfonds (WNF) en een bekende van Cramer. Hij doelt op CDA-ministers Camiel Eurlings (Verkeer), Maria van der Hoeven (Economische Zaken) en Gerda Verburg (Landbouw). ‘Die zijn hartstikke lastig. Daar komt bij dat het departement is versnipperd. We hebben een minister voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, maar Van der Hoeven beslist over energie en Verburg praat over landbouw en natuur. Daar moet je dan als minister van Ruimtelijke Ordening je weg in zien te vinden. Dat ze misschien nog niet zo succesvol is, heeft daar alles mee te maken.’

Iedere vrijdagochtend voor aanvang van de Ministerraad stapt Jacqueline Cramer met haar medeministers Gerda Verburg en Maria van der Hoeven een Haagse sportschool binnen voor een fitnessklasje. De relatie tussen de drie is ‘uitstekend’, zegt Cramer. Ook met Camiel Eurlings zijn de banden nauw. ‘Daarmee drink ik regelmatig pilskes.’ De drie collega’s met wie Cramer het meest te maken heeft tijdens haar werk, zijn volgens haar allemaal ‘straight en doelgericht’.

‘Ze zou meer ruimte moeten krijgen van Van der Hoeven. Het is de vraag of ze die ruimte krijgt’, zegt huisvriend en partijgenoot Ferd Crone. Ook hij ziet dat Cramers meest naaste collega’s de moeilijke onderwerpen soms doorschuiven. ‘Ze moet altijd opboksen tegen de belangen die worden behartigd door andere ministeries.’ Dat is haar dilemma.

Maar ze kan niet langer worden genegeerd in Den Haag, zegt Crone – tegenwoordig burgemeester van Leeuwarden. Het is volgens hem slim dat ze de kernenergie-kwestie in de ijskast heeft gezet na het akkefietje met minister Van der Hoeven. ‘Het wordt dankzij haar geen heftig debat.’

Als Jacqueline Cramer niet werkt, dan slaapt ze. En andersom: ze heeft altijd tijd gemaakt voor het milieu. ‘Ik dacht nooit: ik móét minister worden.’ Ze puzzelt met haar verantwoordelijkheden als minister, want iedereen moet op zijn eigen manier bijdragen aan een beter milieu. ‘Je kunt niet zeggen: u mag niet meer rijden in grote auto’s. Dat is geen oplossing.’

Zelf wordt Cramer door een chauffeur rondgereden in een Mercedes E-klasse die rijdt op aardgas. Naast het bewust maken van de burger, stuurt ze haar departement aan, gaat ze het land in en voert ze debatten. Iedere dag zijn er minimaal twaalf taken.

‘Het is duidelijk dat de minister de wind nog niet in de rug heeft’, zegt Pier Vellinga, hoogleraar milieukunde aan de Wageningen Universiteit. ‘Ze heeft lastige dossiers gekregen: windmolens, kolencentrales. Haar collega-ministers zouden haar moeten steunen. Die laten die lastige dossiers aan Cramer over. Kolencentrales, dat is in wezen een dossier van Van der Hoeven. En de emissies binnen de perken houden in het verkeer, daarvoor is Eurlings verantwoordelijk.’

Cramer is volgens Vellinga wat te beschaafd. Daardoor komt ze minder goed uit de verf. ‘Andere ministers worstelen ook met milieumaterie maar worden wat minder precies op de vingers gekeken.’

Buiten Den Haag komt de zelfverzekerde hoogleraar in Cramer snel boven, ook als de voertaal Engels is. Als 350 grijze mannen in even grijze pakken bij de Eoncentrale op de Maasvlakte luisteren naar haar speech over het energieprobleem, is direct voelbaar: daar moet iets aan worden gedaan. Ze spreekt duidelijk en zonder zichtbare zenuwen tot de hoge heren uit het bedrijfsleven. ‘Nederland moet een voorbeeld geven aan de rest van de wereld en alle mogelijkheden bekijken om CO2 op te vangen.’ Gedegen applaus volgt.

Als ze even later de CO2-opvanger bij de energiecentrale – de eerste in het land – met een druk op de knop in gebruik stelt, straalt de minister. Ze lijkt meer in haar element dan in de Kamer. Maakt grapjes en beweegt zich makkelijk door het gezelschap.

‘Haar kracht ligt ook niet in de Haagse vissenkom’, zegt Ferd Crone. ‘Ze moet de problemen van buiten naar binnen slepen, dat kan ze goed.’ Volgens Crone, die zelf lang in de Tweede Kamer zat, is het goed dat de minister ‘in contact blijft met de werkelijkheid’ door vaak het land in te gaan. Nederlanders voelen op die manier beter dat de minister het hart op de ‘groene plek’ heeft. Hij denkt dat de Nederlandse bevolking niet meer gewend is aan een politicus als Cramer, die haar politieke mening krachtig onderbouwt. ‘Ze is niet uit op tactische spelletjes. Ze is vooral uit op de inhoud.’

Daar is Barry Madlener van de Partij Voor de Vrijheid (PVV) nog niet zo zeker van. Hij betwijfelt of haar wetenschappelijke achtergrond bepalend is voor haar ministerschap. Volgens hem gaat het in haar geval meer om een geloof: ‘Ze is overtuigd van de Al Gore-doctrine.’ De mens is de schuld van alle kwaad, dus. ‘Als wetenschapper zou ze beter moeten weten. Ze gaat het debat hierover uit de weg.’

‘Minister Cramer worstelt met haar idealen’, zegt Barry Madlener. Ze wil ontzettend graag een groen gezicht, maar kan dat niet hebben, denkt de PVV’er. ‘Ze is eigenlijk ferm tegen kernenergie.’ Het alternatief is kolencentrales: ‘Allebei niet groen.’

Cramer is een gezellig mens, zegt Madlener. Ze gaat een weddenschap met de leden van haar vaste Kamercommissie niet uit de weg. Bij Madlener kan ze een fles wijn opstrijken als de zeespiegel in 2010, aan het einde van Balkenende IV, 4 centimeter hoger staat. Ze heeft incasseringsvermogen en humor, aldus Madlener.

Dat beaamt Guido van Woerkom, hoofddirecteur van de ANWB. Daar zit volgens hem in de politiek soms ook het venijn. ‘Aardig zijn leidt niet altijd tot de beste resultaten. Het kan wel, zoals bij Camiel Eurlings. Minister Cramer wordt achtervolgd door misstappen die in het begin ze maakte. ‘Zoals met de gloeilampen die volgens haar verboden moesten worden. Dat tastte haar geloofwaardigheid aan.’

Van Woerkom meent aan Cramer te zien dat ze weinig affiniteit heeft met het Ruimtelijke Ordening-onderdeel van haar portefeuille. ‘De overheid mist daar een kans. De komende tien jaar moeten er 1 miljoen huizen bijkomen. Ze is te veel wetenschapper en te weinig politica. Ze lijkt in de Ruimtelijke Ordening niets te willen bereiken. Dan zegt ze dat minister Vogelaar hiervoor verantwoordelijk is.’ Dat getuigt volgens de ANWB-directeur van een te beperkte visie.

Volgens Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren kan de minister wel degelijk daadkrachtig ingrijpen om het klimaatprobleem op te lossen. ‘Ze moet zich minder laten gijzelen door de agenda van het CDA. Die wil het alleen hebben over spaarlampen en kilometerheffingen terwijl de grote milieuproblemen samenhangen met andere zaken, zoals de veehouderij.’

‘Ze maakt soms de indruk dat ze in de verkeerde film is terechtgekomen’, meent Thieme. ‘Ze is geen raspolitica. Je ziet aan haar dat ze zich soms ongemakkelijk voelt omdat ze niet van politieke spelletjes houdt. Dat siert haar, maar zal niet altijd makkelijk zijn.’

Dat beaamt CDA’er Ger Koopmans, voorzitter van de vaste Kamercommissie VROM. Een debat voorzitten waaraan minister Cramer deelneemt, vindt hij geen straf. ‘De minister heeft een flinke dosis zelfspot. Ze vergist zich bijvoorbeeld wel eens in namen. Dan ligt ze dubbel om de fouten die ze zelf maakt. Op een buitengewoon charmante manier.’

Jacqueline Cramer moet alleen beter leren tellen, zegt de commissievoorzitter: ‘Ze bekijkt niet of ze een minder- of meerderheid van de Kamer krijgt. Ze neemt ieder Kamerlid – ongeacht het aantal zetels van zijn fractie – even serieus.

Volgens Koopmans is Cramer niet het type dat een avondje doorzakt in Den Haag. Dat moet ze misschien maar eens doen. ‘In de politiek kan dat wel handig zijn.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.