Iers Dundalk ploetert zich de heropleving in

Door het idee van een herboren Ierland, dat zich van de noodhulp bevrijdt, snelt menig buitenlands bedrijf toe. De Ieren zelf hebben het nog moeilijk, blijkt in Dundalk.

DUNDALK - Ierland is weer baas in eigen land: eind dit jaar stapt het uit het noodhulpprogramma. Zonder internationale hulp - in 2011 verstrekten de eurolanden en het Internationaal Monetair Fonds Ierland een noodlening van 67,5 miljard - was Ierland failliet gegaan. Maar meer dan ooit is de economie afhankelijk van buitenlandse bedrijven en investeerders.


In de schaduw van multinationals ploeteren Ierse ondernemers voort. In Dundalk bijvoorbeeld, een stadje aan de Noordierse grens. Dat is niet alleen herstellende van de bankencrisis, maar ook nog van 'The Troubles'.


De klok in de winkelstraat staat nog op zomertijd, de feestwinkel houdt een opheffingsuitverkoop en op de kunstijsbaan schaatsen kinderen rondjes om een door McDonald's bekostigde kerstboom. Winkeliers wachten op de voorspelde kerstdrukte. In de etalage van boekwinkel Carroll's staan naast een kerstman de autobiografie van Alex Ferguson en een biografie over John F. Kennedy. Binnen toont eigenaar Tom Muckian, die tot de crisis in de civiele techniek werkte, zich sceptisch over de wijsheid van de regering. 'Onze politici vertroetelen de Apples en Amazons, maar ze vergeten de eigen ondernemers. Heel kortzichtig, want voor je het weet zijn de multinationals weer vertrokken.'


In Dundalk zijn er net weer een paar gearriveerd. Wie het oude industriestadje vanuit het zuiden binnenrijdt, ziet de nieuwe loodsen en kantoren van PayPal en eBay. Xerox en Heinz zitten er al wat langer. Ze zorgen voor duizenden dienstverlenende banen, die deels worden vervuld door buitenlanders. Immers, weinig plaatselijke jongeren beheersen het Noors, Litouws of Russisch. Voor functies waarvoor geen talenkennis vereist is, hebben de bedrijven, gelokt door een tegemoetkoming van het ministerie van Werkgelegenheid, een beroep gedaan op werkloze Ieren. Het scheppen van banen is een van de motieven bij het fiscaal verleiden van multinationals.


Spookwijk

De komst van de multinationals heeft een spookwijk tot leven gewekt. Carlinn Hall Estate is een van de tweeduizend nieuwbouwwijken die tijdens de hoogtijdagen van 'de Keltische tijger' zijn gebouwd. Er hadden 203 huizen moeten staan, maar de teller bleef steken op 30. Twee zijn er bewoond. Deze zomer kwam het terrein voor bijna 3 miljoen euro op de markt, maar uiteindelijk is het voor 1,23 miljoen euro geveild - inclusief de nieuwbouwwoningen, waarvan de daken al donkergroen uitslaan. Een vrijstaande vijfkamerwoning kost 202.500 euro: eenderde van wat ooit de bedoeling was.


Van de nieuwe eigenaar is alleen bekend dat het een rijke buitenlander is. Waarschijnlijk had hij zijn ghost estate gekocht tijdens een veiling van Allsop Space, dat om de paar maanden failliete boedels uit de crisistijd onder de hamer brengt. Afgelopen week nog werden een kantorencomplex in Limerick, luxeappartementen in Cork, vakantiehuizen in Tipperary, een winkelcentrum in Dublin en een buurtcentrum in Trim bij opbod verkocht. Een golfbaan, compleet met villa, in het graafschap Kildare veranderde voor slechts 650 duizend euro van eigenaar. Na protestacties tegen de uitverkoop van Ierland worden deze veilingen zwaar beveiligd.


De koopjesjagers treden in het spoor van de grote jongens. In de documentaire Who's buying Ireland van de Ierse omroep was te zien hoe Amerikaanse investeerders hun slag sloegen op het moment dat politici in Dublin en Brussel de weg kwijt waren. De vastgoedhandelaar Bill McMorrow, wiens voorvaderen de Ierse hongersnood waren ontvlucht, kwam zodra de problemen bekend werden vanuit Californië overgevlogen om onder meer een deel te kopen van de Bank of Ireland. Een ander deel ging naar Wilbur Ross, de New Yorkse 'bankroetkoning'. Daarna volgenden onder meer hedgefondsen en rijke Amerikaanse Ieren, onder wie de ex-topman van Coca-Cola.


Allen zagen potentie in Ierland, waar geen rellen waren uitgebroken, dat volgens Forbes het beste land is om zaken te doen en dat een betrouwbaar juridisch systeem heeft. 'Dat laatste is inderdaad een erfenis waarvoor we de Britten dankbaar zijn', beaamt advocaat Bernard Barton die, gekleed in toga, bij de rechtbank van Dundalk een Silk Cut staat te roken. 'Na de overmoed hebben wij Ieren zonder veel mokken op de blaren gezeten. Ik verdien 25 procent minder dan drie jaar geleden, maar de werkdruk is hetzelfde', aldus de ervaren raadsman.


Bill Clinton

In het herboren Ierland zal Dundalk, strategisch gelegen tussen Dublin en Belfast, een belangrijke rol spelen. Lang was het een tochtige, devoot-republikeinse uithoek. Pas sinds 2007 ligt er een behoorlijke, deels door de Europese Unie gefinancierde autoweg. De stad was altijd slecht bereikbaar doordat vervoerambtenaren niet inzagen waarom iemand richting Belfast zou rijden. Dundalk stond vooral bekend als uitvalsbasis voor IRA-leden. De vrede heeft zoveel voor de stad betekend dat herinneringen aan het bezoek van de Amerikaanse oud-president Bill Clinton, die een grote rol speelde bij het Goede Vrijdag-akkoord, levend worden gehouden met een sculptuur op het stadsplein.


De herleving van het industriestadje, waar het 's avonds naar open haarden riekt, kwam te laat om volop te profiteren van de economische bloei. 'Terwijl in Cork, Galway en Dublin de bomen tot in de hemel groeiden, bleef Dundalk redelijk zichzelf', zegt boekhandelaar Muckian. Goed gaat het volgens hem nog niet. 'Laat je niet misleiden door juichende cijfers over nieuwe hypotheken. Ze bedoelen dat ze oude hypotheken herstructureren. Om geld te lenen moet je minstens bij een Amerikaans bedrijf werken.'


Door de geringe binnenlandse bestedingen hebben het Ierse midden- en kleinbedrijf het nog steeds moeilijk. Het baart hoogleraar economie James Stewart zorgen. 'Behalve van de florerende landbouw is het economisch herstel vooral afhankelijk van de export van producten die hier goedkoop worden gemaakt. De aanwezigheid van multinationals zorgt niet voor het gewenste doordruppeleffect. Er blijft te weinig geld in de Ierse economie hangen. Volgens hem verdient de plaatselijke bedrijvigheid meer steun. 'Vergeet niet dat kleine en middelgrote bedrijven werk bieden aan vierhonderdduizend Ieren, veel meer dan de Amerikaanse bedrijven.'


Dit sentiment wordt breed gedeeld. Her en der duiken initiatieven op om de middenstand te steunen. De Kamer van Koophandel in Wexford deelt bonnen uit om te besteden in winkels in die plaats, in het graafschap Mayo kunnen winkelbezoekers 's ochtends gratis parkeren en in Cork is via sociale media een soort 'koop bij de kleintjes'-campagne van start gegaan. In Dundalk hebben winkeliers 'Buy Local'-stickers op de ramen hangen. 'Ierland werd gered door de trojka, het is nu aan onszelf kleine ondernemingen te redden', zo vatte Miriam Donohoe deze trend in The Irish Times samen.


In Dundalks Market Bar begrijpt Peter Fitzpatrick, de plaatselijke afgevaardigde in het parlement, het belang van hulp aan het mkb. Hij is oprichter van een succesvol elektronicabedrijf. Twee jaar geleden is hij op verzoek van regeringspartij Fine Gael de politiek in gegaan. 'Dat paste in het plan meer ondernemers in het parlement te krijgen', zegt Fitzpatrick. 'Zij hebben meer ervaring met banen scheppen en weten hoe het is iemand te ontslaan. Het beste recept voor groei is meer vrijheid voor het bedrijfsleven. Onze ambtenarij was uit haar voegen gebarsten.'


Hoewel hij belastingvoordelen voor multinationals belangrijk vindt, is dat volgens Fitzpatrick onvoldoende om de economie op te grondvesten. Hij looft het industriële verleden van Dundalk, waar schoenen, sigaretten en sterke drank werden geproduceerd. 'De nijverheid komt terug', zegt hij enthousiast. 'Er zijn plannen om whisky te gaan distilleren en een pennenfabrikant haalt de productie uit China terug omdat de lonen hier nu lager liggen. Dankzij de technische universiteit zal informatietechnologie een grote rol gaan spelen. De aanwezigheid van buitenlandse studenten, met name van die uit het Verre Oosten, is goud waard.'


Drankje

Uit gegevens van de regionale werkgeversorganisatie blijkt dat de nieuwe bedrijvigheid vooral komt van internetondernemingen en de productie van traditionele voedings- en genotmiddelen. Een mooi voorbeeld van dat laatste is het initiatief van Mark Gartland. Deze ondernemer uit de naburige stad Drogheda heeft vorig jaar het oer-Ierse drankje poitín op de markt gebracht. Inmiddels is het overal te koop. 'Poitín stamt uit de 6de eeuw en is in wezen ongedistilleerde whisky. Door het hoge alcoholpercentage was het eeuwenlang illegaal, maar sinds 1997 mag het weer worden gemaakt. Wij maken het wel wat minder sterk, en met smaakjes.' Dan, met een lach: 'Het symboliseert de Ierse wederopstanding.'


Belangrijk voor de wederopstanding is het toerisme. Daarom heeft Nama, de schuldenbank die eenvijfde van de hotelkamers bezit, de laatste maanden veel hotels weer op de markt gebracht. Tot nog toe is 190 miljoen euro binnengehaald. Favoriete oorden zijn van oudsher Dublin en de westkust. Dundalk, door de Lonely Planet ooit bestempeld als 'taai, dor en weinig charmant', is onontgonnen gebied. Een van de weinige plekken die lof kregen was Innisfree House, een Edwardiaans pension tegenover het stadionnetje Oriel Park, waar Ajax een kwart eeuw geleden te gast was.


Gezondheidstoerisme

De levensloop van de eigenaar Ronnie Carroll vertelt iets over het Ierland van de afgelopen drie decennia. In 1983 stapte hij als 17-jarige op het vliegtuig naar New York, de massawerkloosheid ontvluchtend. Hij werkte als afwasser, groentehandelaar en als butler van Leona Helmsley, de vastgoedkoningin die ooit zei dat belasting betalen iets voor 'little people' is. Hij had succes met de verkoop van advertentieschermen en eenmaal terug in Dundalk kocht hij onder meer Innisfree House. De hypotheek bedroeg een miljoen euro. Tijdens de crisis wilde de bank razendsnel contanten hebben en Carroll kon het pand voor 280 duizend euro kopen. Nu is het weer ruim zes ton waard.


Graag wil hij toeristen naar zijn geboortestad trekken. 'Ik organiseerde jaren geleden Edwardiaanse high teas en etentjes. Dat liep goed, maar ik moest ermee stoppen omdat het volgens de gemeente tegen het bestemmingsplan was. Tot zover de hulp aan ondernemers.' Carroll richt zich nu, met zijn Italiaans-Venezolaanse vrouw, op gezondheidstoerisme. 'Een paar deuren verder openen we een kliniek voor plastische chirurgie en tandheelkunde. Patiënten kunnen meteen in het pension verblijven. We zitten hier op een goede locatie: een uur rijden van drie internationale vliegvelden en, voor de frisse lucht, bij een onbedorven kustgebied.'


Met dat laatste doelt de ondernemer op het schiereiland Cooley. Trekpleister is het middeleeuwse kustdorpje Carlingford, met de ruïne van King John's Castle, waar koning Jan zonder Land achthonderd jaar geleden een nachtje doorbracht. Weinigen zouden in zijn voetsporen treden, maar tegenwoordig bevat het gastenboek indrukken van toeristen uit Nieuw-Zeeland, Irak en de VS. 'Prachtig uitzicht op Noord-Ierland, voor zover ik het door de mist kon zien', schreef een bezoekster.


'Mensen komen hier voor rust, oesters en om te spitten in hun familiegeschiedenis', zeggen ze op het toeristenbureau. 'En om te winkelen.' Afgelopen jaren zijn in Carlingford meerdere winkels geopend met snuisterijen en antiek, onder meer door Ray Hughes, een 47-jarige architect die tot de crisis in de vakwerkbouw werkte. 'Die lag op z'n gat en mijn vrouw verloor haar baan als directeur van een gezondheidscentrum. Gelukkig hadden we in de goede jaren gespaard. Dat heb ik van huis uit meegekregen. Mijn vader zat in de houthandel; voor Kerst werd hij steevast ontslagen en na de winter weer in dienst genomen. Met het spaargeld zijn we deze cadeauwinkel begonnen. Het moet nog gaan draaien, maar we zijn optimistisch. Als je dat in Ierland niet bent, dan kun je het zwaar krijgen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden