Interview

'Ieren zijn steeds toleranter tegenover homo's geworden'

De nestor van de Ierse homobeweging heeft er alle vertrouwen in dat zijn landgenoten vandaag 'ja' zeggen tegen legalisering van het homohuwelijk.

Voetgangers in Dublin lopen langs een muurtekening voor het homohuwelijk. Beeld ANP

Het referendum dat Ierland vandaag houdt over het homohuwelijk is een bijzonder moment voor senator David Norris (70). De oud-universiteitsgeleerde, een specialist in het werk van Oscar Wilde en James Joyce, is de nestor van de Ierse homobeweging. Hij was in 1987 de eerste politicus die openlijk homo was en wist eind jaren tachtig na veertien jaar strijd gedaan te krijgen dat de anti-homowetgeving uit het strafrecht verdween, de wet op basis waarvan Wilde in 1895 was veroordeeld.

Voor de buitenwereld staat Ierland bekend als een sociaal-conservatief land. Abortus is er bijvoorbeeld nog steeds verboden, om over euthanasie maar niet te spreken. Homoseksualiteit is pas sinds 1993 legaal. En dan nu opeens een kansrijk referendum over het homohuwelijk.

Wat is er aan de hand?

'Een cultuurverandering. In mijn jeugd was er één radiozender en buitenlandse kranten waren niet voor handen. Binnen deze gesloten samenleving was homoseksualiteit een taboe. Mijn juridische strijd, waarvoor diverse getuigen uit het buitenland opdraafden, droeg bij tot het verbreken van die stilte. Opeens stond dit onderwerp op de voorpagina's van onze kranten. Door de jaren is de houding van de Ieren tegenover homo's toleranter geworden, mede dankzij de internationale en de sociale media. Daar komt bij dat bekende mensen openlijk hebben verklaard van de herenliefde te zijn: Elton John, George Michael, die jongen van West Life en onlangs zelfs de premier van Luxemburg. Zowel ons Lager- als Hogerhuis telt homoseksuele leden en een voormalige minister van Fianna Fail heeft bekend gemaakt dat hij homo is.'

Tegelijkertijd is er nog genoeg weerstand, zo is tijdens de campagne gebleken.

'Terwijl voorstanders zich waardig en beleefd hebben gedragen, bijna op overdreven wijze naar mijn idee, deden tegenstanders zichzelf voor als slachtoffers van een haatcampagne, ze voelden zich neergezet als ouderwets en bekrompen. Ze hebben er allemaal zaken bijgehaald die niets met de referendumvraag te maken hebben, alsof het homohuwelijk meteen zou betekenen dat adoptie door homostellen ook mag en dat de rechten van het kind worden geschaad. Maar de onafhankelijke referendumcommissie heeft nadrukkelijk gesteld dat draagmoederschap en adoptie niets van doen hebben met het homohuwelijk. Sterker, de grote drie kinderbeschermingsorganisaties pleiten allemaal voor legalisering van het homohuwelijk. Niettemin, het verspreiden van angst en verwarring is een beproefd wapen.'

Eerste referendum

De Ierse regering heeft het homohuwelijk eerder dit voorjaar goedgekeurd en is nu aan de bevolking om dit besluit goed- danwel af te keuren. Hiermee is Ierland het eerste land ter wereld dat een referendum houdt over dit onderwerp. In de peilingen staan de voorstanders aan kop, maar sinds het echec van de Britse verkiezingen durft niemand meer blind te varen op de opiniedeskundigen. Vorig jaar werd het homohuwelijk reeds toegestaan in het Verenigd Koninkrijk, met uitzondering van Noord-Ierland.

U heeft daar ervaring mee. Een kleine vier jaar geleden was u kandidaat voor het presidentschap. Daarin kwam ook uw geaardheid ter sprake.

'Op een zeker moment stond ik op 37% in de peilingen, ver voor de nummer twee met 9%. De Ierse media begonnen een lastercampagne, waarin allerlei leugens over mijn privéleven werden 'onthuld'. Dat zorgde voor twijfel bij de kiezers. Na de verkiezingen voerde ik meerdere smaadprocessen, die ik allemaal heb gewonnen. Maar het kwaad was al geschied.'

Welke rol heeft de Rooms-Katholieke kerk de afgelopen maanden gespeeld?

'Een actieve. Zo hebben nogal wat priesters kerkdiensten gebruikt om de legalisering aan te vallen en belastend materiaal te verspreiden. Dat er toch een goede kans bestaat op een Ja-stem komt doordat veel mensen de kerk wegens alle seksschandalen niet meer onvoorwaardelijk gehoorzamen. Dit referendum is een test voor het gezag van de kerk.'

Gaan uw landgenoten 'Ja' zeggen voor het homohuwelijk?

'Ik heb er alle vertrouwen in. We vormen een fatsoenlijke, empathische en tolerante natie. Dat is mooi omschreven in een boek van pater Michael MacGrail over vooroordelen en tolerantie in het Ierland van de jaren zestig. Toen al, zo ontdekte hij, vonden de meeste Ieren het criminaliseren van homoseksualiteit eigenlijk fout. Het zou me verbazen als de Ieren toch tegen stemmen. Je moet weten dat de anti-homowetten een overblijfsel zijn van de Britse koloniale wetgeving. In de antieke Keltische wetten, de Middeleeuwse Brehon Law, stond niets dat een huwelijk tussen mannen en vrouwen verbood. Men was verrassend vrijzinnig, indertijd.'

David Norris. Beeld Getty Images
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden